Nguyễn Thái Phong
Quân số ban đầu của đội phá lôi gồm 30 người được tuyển chọn từ những cán bộ, công nhân viên đội trục vớt trực thuộc Ty Bảo đảm Hàng hải. Ngày 28-9-1967, toàn bộ cán bộ, chiến sĩ được cử đi tập huấn 8 ngày nghiên cứu sơ lược một số loại thuỷ lôi, bom mìn và phương pháp rà phá trên lý thuyết tại Bùi Xá (tỉnh Quảng Ninh). Ngày 7-10-1967, đội nhận được mật lệnh về Hải Phòng khẩn cấp. Hành quân về Hải Phòng ngày 8-10, đội phá lôi được giao nhiệm vụ phối hợp các lực lượng đội 8 Hải quân, Công binh 350 tiến hành rà quét, giải toả giao thông vận tải và nghiên cứu thiết bị rà phá. Do đòi hỏi của nhiệm vụ, quân số của đội được tăng cường và tổ chức thành các phân đội tự huấn luyện kỹ chiến thuật tại hiện trường. Từ ngày 11-10-1967 đến 20-2-1968, các phân đội phá lôi độc lập tác chiến giải toả các vùng ven biển Hải Phòng, Lạch Giang, Lạch Trào, tuyến vượt sông Quảng Bình, sông Lam, cửa Hội, Bến Thuỷ…
 |
| Nghiên cứu, tháo gỡ thành công thủy lôi MK52-Modo của Mỹ. (ảnh tư liệu) |
Ngày 31-10-1968, tuyên bố ngừng bắn của Mỹ bắt đầu có hiệu lực, các lực lượng có nhiệm vụ phá lôi tập trung hoạt động, phục vụ mở chiến dịch VT5 (chiến dịch vận tải quy mô lớn chi viện miền Nam). Từ sáng sớm 2-11 đến 11-11-1968, hoàn thành khai thông đưa vào khai thác an toàn các tuyến vận tải trên toàn miền Bắc, tăng cường vận tải chi viện tiền tuyến và phục hồi kinh tế. Trong tình hình mới, từ năm 1969 đến quý 1 năm 1972, lực lượng phá lôi Bảo đảm Hàng hải tự giải thể, các cán bộ, chiến sĩ được điều về công tác tại các đơn vị kinh tế, kỹ thuật.
Năm 1972, leo thang đánh phá miền Bắc, đế quốc Mỹ tiến hành cuộc phong toả lần 2 đối với các vùng sông, biển. Ngày 9-5, chúng liên tục thả thuỷ lôi phong toả các vùng chiến thuật, các tuyến vận tải quan trọng. Riêng luồng Nam Triệu bị 108 quả thuỷ lôi MK52, 1.735 quả bom từ trường phong toả. Trước tình hình này, Ty Bảo đảm Hàng hải khẩn cấp triệu tập lực lượng thành lập lại đội phá lôi. Đồng thời, phát động phong trào thanh niên tình nguyện thành lập thêm 1 phân đội phá lôi chốt giữ tuyến Đông Bắc, gồm 36 cán bộ, chiến sĩ, lấy tên là phân đội Lê Mã Lương. Đến tháng 8-1972, đội phá lôi Bảo đảm Hàng hải và phân đội Lê Mã Lương sáp nhập, lấy tên là đội phá lôi Quyết Thắng.
Trong thời gian từ tháng 3-1967 đến tháng 12-1972, đội phá lôi Ty Bảo đảm Hàng hải trực tiếp tháo gỡ và tham gia tháo gỡ 23 quả thuỷ lôi cùng nhiều loại bom, mìn, góp phần quan trọng vào việc nghiên cứu đặc tính kỹ thuật vũ khí địch, trên cơ sở đó nhanh chóng thiết kế, chế tạo thiết bị phá lôi. Các cán bộ, chiến sĩ không quản hiểm nguy, dũng cảm quên mình dấn thân vào trận địa phong toả của địch. Những cán bộ, chiến sĩ nhiều lần cảm tử vào trận tháo gỡ như Đoàn Kim Thống, Trần Tiến Miên, Hoàng Hải, Lê Sấm, Vũ Long Vân (2 lượt trận, trực tiếp tháo gỡ 2 quả thuỷ lôi, bom từ trường), Vũ Văn Giang (3 lượt trận, trực tiếp tháo gỡ 2 quả), Lê Văn Bách (3 lượt trận, trực tiếp tháo gỡ 3 quả), Nguyễn Thái Phong (9 lượt trận, trực tiếp tháo gỡ 12 quả)… Anh hùng liệt sĩ Hoàng Kim Giao vĩnh viễn ra đi khi bom từ trường phát nổ trong lúc đang tháo gỡ tại Nghệ An. Tháng 12-1972, Đại tướng Võ Nguyên Giáp gửi thư khen: “Bộ Tổng tư lệnh nhiệt liệt khen ngợi thành tích rà phá thuỷ lôi, thông luồng, thông tuyến, phục vụ có hiệu quả giao thông vận tải đường biển của lực lượng Bảo đảm Hàng hải. Mong các đồng chí nêu cao tinh thần quyết thắng lập nhiều chiến công và thành tích hơn nữa, góp phần đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”.
Với người viết, kỷ niệm đáng nhớ nhất là lần tham gia trực tiếp tháo gỡ quả bom từ trường đầu tiên tại Hải Phòng (ở khu tập thể An Dương, nơi 2 chiến sĩ vừa hy sinh khi làm nhiệm vụ tháo gỡ). Sáng sớm 17-10-1967, sau giây phút căng thẳng, hiểm nguy, tôi cùng đồng đội tháo gỡ thành công, thu hồi nguyên vẹn toàn bộ quả bom từ trường MK42-Modo. Quả bom được xử lý, đưa vào nghiên cứu chế tạo thiết bị phá lôi. Trước khi lên đường làm nhiệm vụ, tôi viết quyết tâm thư (bức thư được đồng chí Nguyễn Minh Thế cất giữ, sau chuyển lưu giữ tại Bảo tàng thành phố): “Tôi xin hiến trọn trái tim cho Tổ quốc, trung dũng, kiên cường, phát huy truyền thống người chiến sĩ quân đội nhân dân Việt Nam… Mỗi chiến sĩ khi bước chân vào trận địa cấm- trận địa bày binh bố trận của giặc Mỹ để tháo gỡ thuỷ lôi, họ chỉ nghĩ tới ngày mai, nghĩ đến Tổ quốc được giải phóng”.
Ngày 19-8-2017 vừa qua, cán bộ, chiến sĩ đội phá lôi Ty Bảo đảm Hàng hải gặp mặt, ôn lại 50 năm ngày truyền thống chống đế quốc Mỹ phong toả đường biển và rà phá thuỷ lôi. Trong 3.000 ngày đêm chiến đấu với 398 trận, đội tháo gỡ, phá nổ 1.241 quả thuỷ lôi, bom từ trường. 1 chiến sĩ đã ngã xuống, 6 người bị thương trong cuộc chiến gian nan nhưng oai hùng này. Trong đó, đáng tự hào nhất là trận chiến diễn ra vào cuối tháng 12-1972, lực lượng phá lôi Bảo đảm Hàng hải phối hợp các lực lượng phá lôi Hải quân, Quân khu Tả Ngạn, Công binh 350… tập trung mở những đợt công kích phá lôi trên luồng Nam Triệu, ngã 3 Quả Xoài, Lạch Huyện… tạo thời cơ quyết định giải toả luồng biển vào Cảng Hải Phòng sớm nhất, đập tan âm mưu phong toả đường biển, phong toả Hải Phòng trong cuộc tập kích chiến lược bằng không quân do đế quốc Mỹ tiến hành nhằm vào miền Bắc, lập nên chiến công lịch sử “Điện Biên Phủ dưới nước”, cùng 12 ngày đêm chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không” làm nên bản hùng ca bất diệt trong cuộc chiến tranh nhân dân chống Mỹ cứu nước.
Nguyên đội trưởng Đội phá lôi Ty Bảo đảm Hàng hải
