(HPĐT)- Hiện tượng viết sai chữ, nội dung câu đối chữ Hán Nôm diễn ra khá nhiều tại các di tích đình, chùa, từ... trên địa bàn thành phố, trong khi chưa được kiểm soát chặt chẽ.
Nhà sử học Ngô Đăng Lợi (bên trái) thẩm định câu đối phiên âm sai tại Từ Lương Xâm.
Sai chữ câu đối không còn là hiếm
Từ phản ánh của bạn đọc Báo Hải Phòng về việc phiên âm sai đôi câu đối ở khu vực trước sân Từ Lương Xâm, nhà sử học Ngô Đăng Lợi kiểm tra và xác định việc phiên âm sai nghĩa một số chữ Hán Nôm làm mất đi ý nghĩa của đôi câu đối chữ Hán. Ngay sau đó, Ban Quản lý di tích Từ Lương Xâm sửa lại đôi câu đối trên theo đúng nghĩa.
Nhà sử học Ngô Đăng Lợi cho biết, là người chuyên nghiên cứu về lịch sử, ông thạo chữ Hán Nôm, được nhiều nơi nhờ viết hoặc thẩm định lại nội dung các câu đối trước khi đưa vào các di tích lịch sử, ông gặp nhiều trường hợp sử dụng câu đối bị sai chữ, nội dung, không gắn với di tích của đình, chùa... đó. Kiểu sai thường gặp là dùng sai từ đồng âm. Cùng âm, nhưng có nhiều nghĩa khác nhau, người viết câu đối không nghiên cứu chuyên sâu về chữ Hán Nôm dễ gặp sai sót này, làm sai lệch ý nghĩa, thậm chí, vô nghĩa hoặc trái ngược ý nghĩa của di tích thờ những người có công với đất nước. Trường hợp sai nghĩa câu đối cũng xảy ra ở cả di tích lịch sử cấp quốc gia như Từ Lương Xâm. “Đây là những nơi có đông người dân và du khách đến tham quan, chiêm bái. Trong đó, nhiều du khách nước ngoài đến từ các nước biết tiếng Hán dễ dàng nhận ra câu, chữ sai trên các câu đối chữ Hán khiến họ hiểu sai về văn hóa nước ta”, nhà sử học Ngô Đặng Lợi bày tỏ.
Cán bộ Phòng Quản lý di sản văn hóa (Sở Văn hóa và Thể thao) từng gặp và nhắc nhở Ban Quản lý đền Nam Triệu (huyện Thủy Nguyên) chỉnh sửa lại câu đối bị sai nghĩa của từ. Đền Nam Triệu thờ vị thành hoàng, nhưng trên câu đối lại ghi nhầm là “vị” mang nghĩa khác là “mùi vị”. Hay ở đền Tam Kỳ (quận Hồng Bàng), ngay ở vị trí trước cửa đền ghi nhầm chữ “kỳ” thành chữ “tham”.
Là cơ quan chuyên môn, Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng Nguyễn Văn Phương cho biết, trước đây, tại di tích đền Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (huyện Vĩnh Bảo) xảy ra việc sử dụng sai các chữ, nghĩa trong các câu đối Hán Nôm, gây nên nhiều tranh cãi. Sau đó, UBND huyện Vĩnh Bảo phải mời các nhà chuyên môn của Viện Hán Nôm (Hà Nội) về nghiên cứu, phân tích đúng sai và chỉnh sửa nội dung của hệ thống câu đối đó. Từ các sự việc trên cho thấy, do ít được sử dụng, cách hiểu của nhiều người không thống nhất, nên tình trạng sai sót về câu chữ của các câu đối Hán Nôm dễ xảy ra. Song, không thể để tình trạng tự ý đưa các câu đối khi chưa được kiểm soát, bảo đảm chính xác về nội dung vào các di tích đình, chùa, từ... như hiện nay.
Ban quản lý di tích cần trách nhiệm hơn
Hiện tượng sai chữ, nội dung câu đối tại các di tích lịch sử thể hiện khâu tiếp nhận chưa được kiểm soát chặt chẽ. Thực tế này, Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng Nguyễn Văn Phương nhấn mạnh, trước tiên thể hiện sự thiếu trách nhiệm của Ban quản lý di sản. Bởi có tình trạng một số Ban quản lý di tích tiếp nhận câu đối có nội dung chưa được kiểm duyệt, chưa có ý kiến của cơ quan chuyên môn như: Viện Hán Nôm, Viện Lịch sử hay Bảo tàng. Để hạn chế sai sót đáng tiếc tại nơi thờ tự linh thiêng, trước khi tiếp nhận câu đối, ban quản lý các di tích nên thông qua các nhà chuyên môn thẩm định nội dung câu đối về nghĩa. “Năm trước, tôi giới thiệu nhà nho học của thành phố soạn đôi câu đối để bổ sung vào miếu Thủy Tú, ở xã Thủy Đường (huyện Thủy Nguyên) và đề nghị địa phương công khai xin ý kiến đóng góp của cộng đồng địa phương, nhất là những người biết chữ Hán Nôm, nhưng nhiều ý kiến khác nhau cho rằng chữ, nghĩa chưa đúng. Chúng tôi phải mời các nhà chuyên môn của Viện Hán Nôm về thay câu đối khác và đóng dấu để chịu trách nhiệm nội dung câu đối đó. Nhìn chung, để khắc phục tình trạng này cần có đợt kiểm tra, thẩm định của Sở Văn hóa và Thể thao”, ông Phương nhấn mạnh.
Phó trưởng phòng phụ trách Phòng Quản lý di sản văn hóa (Sở Văn hóa và Thể thao) Đỗ Đình Tuân cho biết: Về mặt quản lý nhà nước, việc đưa câu đối hoặc văn bản có chữ không phải tiếng Việt vào các di tích chưa có quy định phải thẩm duyệt, nên khó kiểm soát nội dung câu đối. Các quy định hiện hành mới ghi chung chung là không đưa các di vật lạ trái thuần phong mỹ tục vào các di tích lịch sử. Vì vậy, Ban quản lý các di tích phải nâng cao trách nhiệm, thận trọng thẩm định nội dung câu đối trước khi tiếp nhận. Về phía các cơ quan quản lý, ngoài các văn bản của Bộ Văn hóa - Thể thao, mới đây, ngày 27-8-2020, UBND thành phố ban hành Quyết định 21 về quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích lịch sử- văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn thành phố. Theo đó, tại Điều 7 về quản lý di vật, cổ vật, hiện vật thuộc di tích quy định: Tổ chức, cá nhân không tự ý tiếp nhận, đưa thêm hiện vật vào di tích và khuôn viên di tích khi chưa được sự đồng ý của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền về văn hóa. Thực hiện chỉ đạo này, thời gian tới, Phòng Quản lý di sản văn hóa tham mưu Sở Văn hóa và Thể thao tăng cường kiểm tra, kiểm soát việc tiếp nhận các di vật, nhất là nội dung của các câu đối tại các di tích trên địa bàn thành phố bảo đảm theo quy định và giữ gìn giá trị văn hóa lịch sử./.
Bài và ảnh: Mạnh Quang
