Từ thợ săn trở thành người bảo vệ rừng

Ông Vũ Hữu Tỉnh (phải) cùng cán bộ kiểm lâm Vườn quốc gia Cát Bà đi tuần rừng.

Trên tuyến đường gập ghềnh dẫn tới dốc Áng Lá thuộc Vườn quốc gia Cát Bà (huyện Cát Hải), ông Vũ Hữu Tỉnh kể lại quãng đời nhiều thăng trầm gắn chặt với rừng. Suốt thời trai trẻ, như bao lớp thanh niên khác của xã Gia Luận nói riêng, những xã ven các cánh rừng thuộc Vườn quốc gia Cát Bà nói chung, nuôi sống gia đình bằng nghề đi rừng. Mùa nào thức nấy, khi giáp hạt thì đào củ xanh, củ mài, củ báng tuế nấu thay cơm, vào mùa xuân thì vào rừng lấy mật ong, lúc thú rừng rủ nhau đi kiếm ăn hay gọi bạn tình, thì đặt bẫy, rình bắn than (sơn dương), khỉ vàng, voọc, chồn, sóc…

“Tham của rừng rưng rưng nước mắt”, bao năm, dù chăm chỉ đi rừng đến mấy cũng được bữa nay, lo bữa mai. Năm 2000, giữa lúc ông Tỉnh tính chuyện bỏ nghề đi rừng vừa vất vả, lại bạc bẽo, Hạt Kiểm lâm Cát Hải kết hợp với Vườn quốc gia Cát Bà, Dự án bảo tồn voọc Cát Bà, UBND các địa phương thuộc vùng đệm, vùng lõi của Vườn quốc gia Cát Bà thành lập các tổ tuần rừng tại các xã. Trong đó, xã Gia Luận được chọn thực hiện thí điểm, ông Tỉnh là 1 trong số ít người được vận động tham gia tổ tuần rừng. Ông Tỉnh tâm sự: “Lúc mọi người đến tuyên truyền, vận động tham gia tổ tuần rừng, tôi tâm tư lắm. Suy nghĩ nhiều nhất là cùng đi rừng bao năm, giờ quay sang “động chạm” đến “nồi cơm” của thợ săn khác. Sau khi được vợ con động viên, ủng hộ, nhất là thấy bao đời nay, rừng bảo vệ ông cha chúng tôi trước thiên tai, nếu rừng bị tàn phá, không chỉ đời chúng tôi, mà các thế hệ con cháu sau này bị ảnh hưởng, tôi đồng ý tham gia tổ tuần tra và từ đó một lòng, một dạ bảo vệ rừng!”.

Từ đó đến nay, suốt 21 năm ròng rã, bất kể trời mưa hay nắng, tháng nào ông Tỉnh cũng cùng 5 thành viên khác của tổ tuần rừng xã Gia Luận đi rừng 10-15 ngày theo các tuyến cố định và đột xuất, nhất là vào mùa săn bắn, đặt cạm bẫy từ tháng 8 đến tháng Giêng, tháng hai. Có thâm niên đi rừng hàng chục năm, nên chỗ nào thợ săn hay đặt cạm bẫy, săn thú, ông Tỉnh và các thành viên tổ tuần tra đều nắm được và tổ chức tháo dỡ. Cùng với tuần rừng, tổ tuần rừng xã Gia Luận còn vận động người dân địa phương không phá rừng hay đặt cạm bẫy, săn bắn chim, thú. Ông Tỉnh kể cho biết, trong 3-4 năm đầu sau khi thành lập, trung bình mỗi năm, tổ tuần tra tháo dỡ 300-400 cạm bẫy. Đến nay, số lượng chỉ còn hơn chục chiếc/năm do ý thức người dân được nâng lên, hầu hết thợ săn bỏ nghề chuyển sang làm nghề khác hoặc trở thành cộng tác viên bảo vệ rừng.

Ông Tỉnh kể lại, trong số hàng nghìn con chim, thú rừng được tổ tuần tra cứu khỏi cạm bẫy, ông nhớ nhất chuyện xảy ra tháng 10-2004. Khi đó, tổ tuần tra rừng xã Gia Luận cùng đại diện Dự án bảo tồn voọc Cát Bà, lực lượng kiểm lâm Vườn quốc gia Cát Bà tuần tra khu vực Vạn Tà. Đoàn tuần tra phát hiện 1 con than cỡ hơn 40 kg dính bẫy của thợ săn. Thấy người, con than lồng lộn tìm đường thoát thân và giương đôi sừng nhọn hoắt, vũ khí tự vệ từng làm bị thương biết bao thợ săn, đe dọa. Vốn là thợ săn lão luyện, ông Tỉnh dùng đôi mắt cùng hành động an ủi, vỗ về giúp con than hoang dã ngoan ngoãn để tổ tuần tra tháo bẫy khỏi chân. “Sau khi tháo bẫy, con than vươn mình nhảy phắt lên vách đá dựng đứng cao hơn 2 m. Trước khi biến mất trong rừng sâu, nó ngoái đầu lại xoe tròn đôi mắt đen láy, gục gặc cặp sừng biểu thị cảm ơn. Đến giờ tôi vẫn nhớ ánh mắt đó, nó là nguồn động viên lớn lao giúp tôi thêm nghị lực, quyết tâm chung tay bảo vệ rừng”, ông Tỉnh tâm sự.

Dù đã lớn tuổi, việc đi tuần rừng vất vả, nhưng ông Tỉnh nói, ông sẽ còn đi tiếp đến khi sức khỏe cho phép. Quyết định này của ông nhận được sự ủng hộ của người thân, gia đình. Với họ, với ông Tỉnh, bảo vệ rừng như một cách để “trả ơn” rừng những năm tháng rừng nuôi sống họ khi khốn khó.

Đại diện lãnh đạo Hạt Kiểm lâm Cát Hải, Vườn quốc gia Cát Bà cho biết, nhờ có các tổ tuần tra rừng và các cộng tác viên bảo vệ rừng, đến nay, tình trạng phá rừng, săn bắt chim, thú rừng giảm nhiều, chỉ còn bằng khoảng 1/10 so với 20 năm trước. Trong đó, ông Tỉnh là một trong những trường hợp tiêu biểu, điển hình hết lòng, hết dạ bảo vệ rừng được người dân yêu quý, chính quyền các cấp, cơ quan chức năng biểu dương, khen ngợi…/.