Nếu mối quan hệ Mỹ - Trung được ví như một con tàu đang đi giữa đại dương sóng gió, như nhận định của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, thì cuộc gặp thượng đỉnh với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại thành phố cảng Busan (Hàn Quốc) ngày 30/10 đã phần nào giúp giữ thăng bằng cho “con tàu” này.
Theo kênh CNA, cuộc gặp kéo dài 100 phút không mang lại những đột phá lớn, nhưng một số bước đi đối ứng cùng ngôn từ hòa giải cho thấy hai bên đều quan tâm đến việc giảm căng thẳng trong mối quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới, ít nhất trong thời gian tới.
Ông Wu Se-chih, trợ lý giáo sư tại Đại học Công nghệ Hàng hải Đài Bắc, nhận xét không khí và hình ảnh tại cuộc gặp được chuẩn bị rất kỹ lưỡng. Chủ tịch Tập bày tỏ đánh giá tích cực về khả năng xử lý xung đột quốc tế của Tổng thống Trump, trong khi nhà lãnh đạo Mỹ ca ngợi ông Tập là nhà lãnh đạo xuất sắc của một quốc gia vĩ đại.
Ông Andy Mok, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa (CCG) ở Bắc Kinh, đánh giá cuộc gặp là “tương đối tích cực”, nhờ vào những tín hiệu thay đổi trong quan điểm của phía Mỹ đối với Trung Quốc.
Với những kết quả được dự đoán trước, các chuyên gia cho rằng cả hai bên đều có thể ra về với sự hài lòng nhất định, mở ra một giai đoạn ổn định – ít nhất trong một năm tới, hoặc cho đến khi hai lãnh đạo thực hiện các chuyến thăm chính thức lẫn nhau.
Các cuộc đàm phán tại Busan diễn ra sau các cuộc thảo luận trước đó giữa quan chức thương mại Mỹ và Trung Quốc tại Kuala Lumpur, Malaysia nơi một số kết quả quan trọng đã được thảo luận trước.
Bà Su Yue, chuyên gia kinh tế tại Economist Intelligence Unit (EIU), nhận xét kết quả chung là “trung lập nhưng mang tính xây dựng”, phù hợp với những tín hiệu thị trường nhận được trước thượng đỉnh.
Ông Sun Chenghao, nghiên cứu viên tại Trung tâm An ninh và Chiến lược Quốc tế, Đại học Thanh Hoa, nhận định: “Các cuộc đàm phán đã xác định hướng đi và triển vọng cho các bước tiếp theo”.
Các biện pháp giảm hạn chế xuất khẩu cũng được đưa vào thỏa thuận. Mỹ đồng ý tạm hoãn trong một năm các quy định mở rộng hạn chế xuất khẩu đối với công ty nước ngoài có phần sở hữu liên quan đến doanh nghiệp bị Mỹ trừng phạt, trong khi Trung Quốc cũng tạm dừng các biện pháp quản lý xuất khẩu liên quan đến vật liệu đất hiếm, thiết bị và công nghệ.
Theo thỏa thuận, Tổng thống Trump thông báo Trung Quốc đã đồng ý mua lượng lớn đậu nành và các sản phẩm nông sản Mỹ. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng trong nhiệm kỳ đầu của ông, một số cam kết tương tự chưa được thực hiện đầy đủ.
Tại Busan, hai bên cũng tái khẳng định các thỏa thuận trước đó – bao gồm cam kết đầu tư từ phía Mỹ và việc giải quyết các vấn đề liên quan đến TikTok từ phía Trung Quốc.
Đáng chú ý là những vấn đề nhạy cảm không xuất hiện trong chương trình chính thức, phản ánh nỗ lực tập trung vào duy trì ổn định quan hệ.
Ông Trump thông báo trên chuyên cơ Không Lực Một rằng ông sẽ thăm Trung Quốc vào tháng 4 năm sau, trong khi Chủ tịch Tập sẽ có chuyến thăm Mỹ sau đó. Một số vấn đề công nghệ cao như chip tiên tiến, dù được đề cập trước thượng đỉnh, nhưng không trở thành trọng tâm. Các chuyên gia nhận định đây là kết quả của việc kiểm soát chặt chẽ chương trình nghị sự, nhằm tập trung vào những kết quả cụ thể có thể công bố.
Các chuyên gia đánh giá cả hai lãnh đạo Mỹ – Trung đều đạt được những kết quả đủ để tuyên bố thành công, nhưng không có bên nào giành thắng lợi quyết định.
Với Bắc Kinh, điều quan trọng nhất là tính nhất quán và dự đoán được của cuộc gặp. Với Washington, Tổng thống Trump dường như kiểm soát chương trình nghị sự tốt, đạt được những kết quả có thể công bố tại Mỹ, như tiến triển trong thương mại, thuế fentanyl và các hình ảnh hợp tác tích cực.
Các chuyên gia cũng nhận định việc tạm lắng căng thẳng thương mại và công nghệ giúp Chính quyền Tổng thống Trump có không gian chính trị trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026. Các cơ chế theo dõi tiếp theo sẽ giúp củng cố hình ảnh và câu chuyện chính sách đối ngoại.
Cuộc gặp kéo dài khoảng 1 giờ 40 phút, ngắn hơn dự đoán, nhưng không ảnh hưởng nhiều đến kết quả bởi phần lớn công việc chuẩn bị đã hoàn tất từ trước.
