Các phóng viên là những chiến sỹ tuyến đầu trong cuộc chiến chống “đại dịch thông tin”.
Thông tin thất thiệt, sai sự thật chung quanh dịch COVID-19 bùng phát mạnh trên mạng xã hội toàn cầu ngay từ lúc con người chưa đặt tên cho căn bệnh lạ này, và thực tế là “đi nhanh” hơn virus SARS-CoV-2. Khi mới xuất hiện ở Trung Quốc, những thông tin kiểu “virus được chế tạo tại phòng thí nghiệm bí mật ở Vũ Hán”, hay “lây nhiễm qua đường muỗi đốt và đồ ăn Trung Quốc”… xuất hiện khắp nơi, phần nào dẫn đến làn sóng kỳ thị người châu Á ở một số nước phương Tây. Tiếp đó là những thông tin đồn thổi về số ca nhiễm và tử vong, kèm theo hình ảnh “xác người nằm la liệt trên phố”, rồi nơi này nơi kia đã có ca dương tính hay người thiệt mạng. Tại I-ta-li-a, giữa tháng 3 vừa qua, trên mạng xuất hiện bức ảnh những dãy quan tài dài lên tới cả trăm chiếc trong căn phòng lớn với lời chú thích đó là thi thể những người tử vong vì COVID-19 ở vùng tâm dịch Lôm-bác-đia. Tuy nhiên, thực tế bức ảnh được chụp từ tháng 10-2013 tại đảo Lam-pê-đu-xa, sau thảm kịch chìm tàu chở người di cư châu Phi ngoài khơi I-ta-li-a.
Một hình thức tin giả khác về COVID-19 cũng như “nấm sau mưa” là các biện pháp chữa trị hay phòng ngừa. Hơn 300 ngườiIrantử vong, hơn 1.000 người phải nhập viện do ngộ độc rượu sau khi có thông tin trên mạng rằng uống rượu là phương pháp giúp phòng ngừa COVID-19. Ở Ấn Độ, quốc gia đông dân thứ hai thế giới, hàng trăm “bài thuốc” thiếu cơ sở khoa học, thậm chí có hại cho sức khỏe được đưa lên mạng, từ dùng cây đinh hương tới uống nước tiểu và phân bò. Giữa tháng 2, khoảng 200 tín đồ Hindu giáo ở Ấn Độ tổ chức sự kiện uống nước tiểu bò vì tin chữa được COVID-19. Tháng trước, Bộ Y tế Pháp phải đăng tuyên bố bác bỏ thông tin trên mạng rằng “cocaine có thể chữa COVID-19”. Ở Việt Nam, lan truyền “bài thuốc” uống nước tỏi hay ăn trứng gà, cật dê... Theo nghiên cứu của các nhà khoa học Anh, chính những loại tin giả như vậy làm dịch bệnh diễn biến tồi tệ hơn bởi những lời khuyên xấu có thể thay đổi cách hành xử của mọi người, khiến họ đối mặt nhiều nguy cơ lớn hơn. Nghiên cứu phát hiện rằng việc giảm 10% số lời khuyên có hại được lan truyền sẽ giúp giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng của dịch bệnh.
Thông tin giả về COVID-19 đang tràn ngập trên mọi nền tảng xã hội phổ biến nhất hiện nay như Twitter, Facebook, YouTube… Cuộc điều tra do Bộ Ngoại giao Mỹ tiến hành cho thấy chỉ trong 3 tuần, từ ngày 20-1 đến 10-2, có khoảng 2 triệu mẩu tweet đăng trên Twitter tung tin thất thiệt, lan truyền các thuyết âm mưu, sai lệch về dịch bệnh COVID-19.
Tại châu Á, có thể nói Xin-ga-po là một trong những quốc gia đi đầu kiểm soát việc lan truyền thông tin giả về COVID-19 bằng đạo luật Chống thông tin sai trái và thao túng trên mạng. Luật quy định đối tượng có hành vi phát tán các thông tin sai sự thật có chứa nội dung cố ý gây hại tới lợi ích của công chúng sẽ phải đối mặt án tù giam tới 10 năm.
Chính phủ Thái Lan thành lập Trung tâm Chống tin giả để phối hợp với cảnh sát phát hiện, truy tìm và bắt giữ các đối tượng tung tin giả về COVID-19. Việc phát tán tin giả vi phạm Điều 14 (2) của Luật Tội phạm mạng Thái Lan, trong đó quy định hành vi đăng tải hoặc chia sẻ thông tin không có căn cứ trên mạng internet, gây ảnh hưởng tới an ninh quốc gia, an toàn công cộng hoặc hoảng loạn cho công chúng, có thể bị phạt tiền lên đến 100.000 baht (hơn 3.200 USD) và/hoặc phạt tù lên đến 5 năm.
Tại châu Âu, Nga là một trong những nước đi đầu chống tin giả về COVID-19. Đầu tháng 4 này, Tổng thống Nga Pu-tin ký ban hành các sửa đổi Đạo luật Vi phạm hành chính (CAO), theo đó sẽ phạt tiền tối đa 10 triệu rubble (tương đương khoảng 126.000 USD) các pháp nhân phát tán qua các phương tiện truyền thông hay internet thông tin giả đe dọa tới tính mạng, kể cả dịch bệnh. Ngoài phạt tiền, những cá nhân phát tán tin giả có thể phải nhận án tù lên tới 5 năm. Ngay sau khi ban hành luật, Nga khởi tố hình sự vụ tin giả đầu tiên liên quan tới COVID-19.
Cuộc chiến chống tin giả liên quan tới COVID-19 ở ViệtNamcũng đang diễn ra quyết liệt. Theo thống kê của Bộ Công an, từ khi dịch COVID-19 xuất hiện, trên không gian mạng Việt Nam có hơn 900.000 thông tin liên quan, trong đó rất nhiều tin, bài có nội dung chưa được kiểm chứng, xuyên tạc, sai sự thật, kích động về tình hình dịch bệnh. Riêng trang Facebook của đối tượng Đ.N.Q (trú tại quận Thanh Xuân, Hà Nội), người vừa bị xử lý hành vi đưa tin thất thiệt, đăng tải gần 300 bài tin bài với nội dung xuyên tạc về tình hình dịch ở Việt Nam. Hơn 2 tháng qua, lực lượng chức năng Việt Nam xác minh, làm việc với gần 700 trường hợp đưa tin sai sự thật về COVID-19, xử phạt vi phạm hành chính hơn 140 người.
Có thể nói cả thế giới đang trong “hai cuộc chiến” cùng lúc: chống COVID-19 và chống tin giả về COVID-19. Diễn biến của dịch COVID-19 trên toàn cầu vẫn đang phức tạp, trong khi cuộc chiến với tin giả về COVID cũng khốc liệt không kém. Cả hai cuộc chiến đều đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của các chính phủ, tổ chức, hãng công nghệ... và quan trọng nhất là ý thức trách nhiệm của mỗi người dân, để thế giới có thể vượt qua cả đại dịch COVID-19 lẫn đại dịch tin giả.
Phương Hồ
