“Tuyết Giang phu tử” trong văn học, nghệ thuật

Bám sát sử liệu, truyền tải sống động

Có nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật về đề tài lịch sử truyền thống, tác giả Thượng Luyến (tỉnh Bắc Ninh) dành nhiều thời gian, tâm huyết để sáng tạo tác phẩm dự Cuộc thi sáng tác văn học, nghệ thuật về Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm. Ông vừa hoàn thành kịch bản chèo 5 cảnh, với tựa đề “Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm”, gần hoàn thành kịch bản “Hiền tài bên dòng Tuyết Giang” và viết ca từ để nhạc sĩ Trọng Tĩnh phổ nhạc bài hát cùng tên. Tác giả Thượng Luyến bộc bạch, ngoài những tư liệu được cung cấp, ông dày công sưu tầm thêm nhiều tài liệu về Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm cũng như các cuộc chiến tranh của nhà Mạc… Trong các tác phẩm của ông, Trạng Trình được khắc họa là bậc hiền tài, cả cuộc đời vì nước, vì dân. Những áng thơ văn, những lời tiên tri của quan Trạng được khéo léo lồng ghép đan xen, tôn vinh những đóng góp lớn lao của Trạng Trình đối với đất nước, như trong cảnh chèo khi “tiên đoán” về biển là “tấm giáp sắt”, khuyên học trò phải lưu tâm giữ gìn biển, làm giàu từ biển; hay chỉ cho chúa Nguyễn Hoàng về “Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân”, có công giúp mở mang Đại Việt… “Để khắc họa chân dung của cụ, có lẽ nói bao nhiêu cũng không đủ. Tôi chỉ mong tác phẩm của mình và các đồng nghiệp góp phần lan tỏa công đức của bậc hiền tài để hậu thế noi theo…”, tác giả Thượng Luyến bộc bạch.

Là tác giả Hải Phòng, từng có tác phẩm thành công về Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, tác giả Trần Tuấn Tiến có thế mạnh riêng khi tham gia cuộc thi. Ông cho biết, kịch bản chèo “Tuyết Giang phu tử” tổng hợp từ 4 kịch bản ngắn của mình được Đoàn Chèo Hải Phòng thực hiện trong Đề án Sân khấu truyền hình số tháng 12-2021. Vở diễn được đánh giá là tập hợp hầu hết “tinh hoa” về cuộc đời, sự nghiệp của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, như: am Bạch Vân, quán Trung Tân, từ đền nợ nước, trả thù nhà… Đến với cuộc thi lần này, tác giả mạnh dạn chọn nét mới, chưa từng được khai thác về “Song Mai cổ tự” (Ngôi chùa cổ Song Mai), nơi bà Minh Nguyệt - người vợ thứ ba của Trạng Trình vì không có con nên xuống tóc tu tại gia. Câu chuyện vừa thể hiện về Trạng Trình một cách chân thực, đời sống, cũng cho thấy sự ủng hộ của nhân dân khi sẵn sàng hy sinh ngôi chùa của làng để bảo vệ chùa Song Mai. Trong đó lồng ghép đan xen những “lời tiên tri” khiến những kẻ đập đền, phá chùa phải hoảng sợ…

Lan tỏa nghiên cứu dưới nhiều dạng thức khác nhau

Theo các tác giả, để khắc họa được chân dung “cây đại thụ” về chính trị, văn hóa, giáo dục bao trùm suốt thế kỷ 16 của dân tộc như Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm đòi hỏi sự đầu tư nghiên cứu công phu, sự truyền tải hấp dẫn, sinh động và giàu sức lôi cuốn. Số tác giả, tác phẩm thực sự để lại dấu ấn có thể kể đến, như: ở lĩnh vực sân khấu, TS.Trần Đình Ngôn có kịch bản ngắn và một kịch bản dài; tác giả Trần Tuấn Tiến có 4 kịch bản ngắn được tổng hợp thành một kịch bản dài…; ở lĩnh vực âm nhạc hiện có nhạc sĩ Duy Thái cùng một số nhạc sĩ trẻ khác trong và ngoài thành phố cũng tích cực sáng tác về đề tài này. Bên cạnh những thuận lợi, nhiều tác giả cho rằng, sáng tạo tác phẩm về nhân vật cụ thể, sự kiện lịch sử, mà phải vận dụng được cả văn thơ của cụ Trạng còn để lại là đề tài “hóc búa”, nhiều tác giả không dám “lao vào cuộc”.

Theo GS.TSKH Vũ Minh Giang, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo (Đại học Quốc gia Hà Nội), Phó chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, danh nhân Nguyễn Bỉnh Khiêm là nhân vật lịch sử nổi tiếng với cuộc đời làm chính trị liêm khiết, một thầy giáo có đóng góp rất lớn đối với sự nghiệp giáo dục và cũng là “trước tác” (tức là người có rất nhiều tác phẩm, cả thơ văn)… Đáng quan tâm, đây là một nhân vật dự báo được tương lai, thấy được những gì mà chúng ta chưa thấy. Trên thế giới coi đó như là một năng lực rất đặc biệt… Tán thành chủ trương của thành phố Hải Phòng là xây dựng hồ sơ để trình UNESCO công nhận Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm là danh nhân thế giới, GS.TSKH Vũ Minh Giang cũng cho rằng Hải Phòng cần triển khai nhiều việc để xây dựng hồ sơ thật dày dặn, trong đó có những nghiên cứu, những phổ biến, quảng bá dưới nhiều dạng thức khác nhau. Ông lấy ví dụ như về Nostradamus, những dự báo của ông được dựng thành các phim “Một nghìn lời dự đoán của tôi” hay “The man who saw tomorrow” (Con người nhìn thấy tương lai)… Đồng thời, hồ sơ cần được giới thiệu ra nước ngoài bằng nhiều kênh khác nhau, được lan tỏa và được thấm dần trước khi hồ sơ được đệ trình lên UNESCO công nhận vào năm chẵn ngày mất của danh nhân. Bên cạnh đó là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá về Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm qua các sáng tác văn học, nghệ thuật...