Ứng phó “từ gốc” xu hướng già hóa dân số

Theo thông tin của Bộ Y tế, mức sinh trên toàn quốc đang có xu hướng giảm dưới mức sinh thay thế (mỗi phụ nữ sinh đủ 2 con). Cụ thể, năm 2006, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam là 2,09 con/phụ nữ; tới năm 2023, tổng tỷ suất sinh chỉ còn 1,96 con/phụ nữ. Hiện có 21/63 tỉnh, thành phố có mức sinh thấp, thấp nhất là các tỉnh, thành phố ở vùng Đông Nam Bộ, bình quân mỗi phụ nữ sinh 1,47 con. Theo thống kê, tuổi kết hôn của người dân ở các đô thị lớn tăng dần theo thời gian và xuất hiện tình trạng “lười sinh, chậm cưới” ở giới trẻ hiện nay. Việc kết hôn chậm, muộn dẫn đến việc sinh con muộn hoặc sinh ít, không bảo đảm mức sinh thay thế. Nhiều cặp đôi lựa chọn chỉ sinh một con thay vì sinh đủ 2 con, thậm chí không sinh con. Điều này dẫn đến việc đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số, gây thiếu hụt nguồn nhân lực trong tương lai, đồng thời tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống an sinh xã hội trong thời gian tới. Ngay trong chính mỗi gia đình, việc kết hôn, sinh con muộn khiến nhiều người khó khăn khi cùng lúc phải vừa nuôi dạy con nhỏ, vừa có trách nhiệm chăm sóc bố mẹ già.

Tại Hải Phòng, từ năm 2021, thành phố được xếp vào nhóm 9 tỉnh, thành phố đạt mức sinh thay thế. Nhưng theo thông tin của Chi cục Dân số-Kế hoạch hóa gia đình (Sở Y tế), khoảng 3 năm trở lại đây, số phụ nữ sinh đủ 2 con đang có xu hướng giảm ở một số quận, huyện. Cũng giống như ở các đô thị lớn hoặc nhiều tỉnh, thành phố có tổng tỷ suất sinh thấp, nguyên nhân do tình trạng giới trẻ “lười sinh, chậm cưới”. Đời sống xã hội phát triển, nhu cầu của trẻ em cũng ngày càng đa dạng. Không ít cha mẹ cho rằng, chi phí nuôi dạy con cao, nên sinh ít con để có điều kiện chăm sóc con thật tốt. Bên cạnh đó, trách nhiệm nuôi dạy con trong gia đình vẫn chủ yếu dồn lên vai phụ nữ, nên nhiều người lựa chọn sinh ít con, khi bản thân cũng có nhu cầu nâng cao trình độ chuyên môn, vị trí công tác...

Để thích ứng với tình trạng già hóa dân số, bảo đảm duy trì mức sinh thay thế, Chính phủ cần sớm chỉ đạo các bộ, ngành liên quan điều tra, khảo sát, đánh giá kỹ tình trạng “chậm kết hôn, lười sinh con” ở giới trẻ; tham khảo kinh nghiệm các quốc gia trên thế giới để có giải pháp phù hợp. Nhất là có giải pháp hỗ trợ tích cực nhằm khắc phục khó khăn ở các cặp vợ chồng trẻ, như góp ý của nhiều đại biểu Quốc hội. Đồng thời, nghiên cứu xây dựng, tham mưu Quốc hội ban hành Luật Dân số nhằm thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng trong tình hình mới là chuyển trọng tâm từ dân số- kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển. Các cấp, ngành, địa phương cần đẩy mạnh truyền thông, tạo diễn đàn để người dân, nhất là giới trẻ trao đổi, thảo luận về hậu quả của kết hôn muộn, sinh đẻ ít đối với cá nhân, gia đình, cộng đồng và xã hội, từ đó có thái độ và hành vi hợp lý trong hôn nhân và sinh con. Bên cạnh đó, phát triển hệ thống dịch vụ hỗ trợ gia đình có con nhỏ, giảm áp lực, gánh nặng để phụ nữ có thể yên tâm sinh đủ 2 con; bảo đảm việc làm cho người trẻ, tạo điều kiện để cặp vợ chồng có đủ điều kiện kinh tế chăm sóc, nuôi dạy con; thúc đẩy chăm sóc y tế cho người trong độ tuổi sinh đẻ như hỗ trợ sinh sản, chữa trị vô sinh, hiếm muộn…