Vai trò của thanh niên trong việc xây dựng đời sống văn hóa

Hơn nữa, thanh niên vốn là lực lượng tiên phong trong các hoạt động, trong đó có các hoạt động văn hóa  - xã hội của cộng đồng. Chính vì tham gia thường xuyên vào các hoạt động văn hóa - xã hội nên họ là tác nhân trực tiếp tác động tiêu cực hoặc tích cực đến nếp sống văn hóa.

Hiện nay, chúng ta đang hội nhập, điều đó đồng nghĩa với việc chúng ta phải chấp nhận sự hòa nhập, giao thoa văn hóa. Cùng với đó, các phương tiện thông tin ngày càng phong phú, đặc biệt là sự phát triển của công nghệ in-tơ-nét. Tất cả sự thay đổi trên đã tác động rất lớn đến bản sắc văn hóa dân tộc. Bên cạnh những tác động tích cực thì hiện nay những luồng văn hóa ngoại lai đang xâm nhập vào Việt Nam. Đối tượng ảnh hưởng nhiều nhất chính là thanh niên, bởi họ là những người trẻ tuổi, năng động và rất nhạy bén trong việc tiếp thu các loại hình văn hóa. Thanh niên là đối tượng dễ tiếp thu văn hóa, từ đó dễ thay đổi nếp sống văn hóa đã có sẵn, vì vậy thanh niên càng giữ vai trò quan trọng trong việc giữ gìn và xây dựng nếp sống văn hóa.

Không chỉ là các hoạt động văn hóa - xã hội tại cộng đồng mà thanh niên cũng có một vai trò quan trọng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình. Kết cấu gia đình của người Việt Nam xưa và nay đã có những khác biệt. Kiểu gia đình “tam đại đồng đường” hay “tứ đại đồng đường” thường xuất hiện nhiều trong xã hội xưa thì nay trở nên hiếm. Hậu quả là nhiều bậc con cháu để mặc cha mẹ mình phải sống trong cảnh cô đơn không nơi nương tựa. Thêm nữa, quan hệ giữa các thành viên trong gia đình cũng khác xưa. Những tôn ty, trật tự trong gia phong truyền thống xưa đã phần nào bị xáo trộn, tình trạng xưng hô “bằng vai phải lứa”, con không nghe lời cha mẹ, ông bà đã bắt đầu xuất hiện. Ngoài ra, cách nói năng, ăn mặc, đi đứng của một bộ phận thanh niên hiện nay cũng đang đi ngược lại với thuần phong mỹ tục, ngược lại với nét văn hóa của dân tộc. Đây là biểu hiện rõ nhất của sự xuống cấp về nếp sống...

Xác định vai trò là vậy, nhưng làm thế nào để thực hiện vai trò đó là điều không phải ai cũng biết để thực hiện. Trước tiên, bản thân thanh niên phải có nhận thức sâu sắc, đúng đắn về vai trò của mình trong việc xây dựng nếp sống văn hóa. Muốn vậy cần phải học tập, rèn luyện đạo đức, tạo cho mình một lập trường, tư tưởng vững vàng, đồng thời có lối sống trong sạch, lành mạnh. Cần giữ gìn và phát huy những nét văn hóa truyền thống tốt đẹp đã được xã hội thừa nhận. Trong việc giao lưu với các nền văn hóa trên thế giới cần dựa trên cơ sở hòa nhập chứ không hòa đồng và phải tiếp thu có chọn lọc. Xu thế hội nhập là tất yếu, nó góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội cho đất nước. Tầng lớp thanh niên - đối tượng dễ chịu tác động nhất cần phải biết phân biệt đâu là nét văn hóa mang tính chất văn minh phù hợp với truyền thống văn hóa dân tộc, được người Việt Nam chấp nhận, đâu là những nét văn hóa không phù hợp để từ chối tiếp nhận. Nếu cần có thể áp dụng sự tiếp biến văn hóa - một cách thức mà nhân dân ta đã sử dụng trong hàng nghìn năm đô hộ của người Hán hay lần người Pháp đưa nền văn hóa phương Tây vào Việt Nam vào nửa cuối thế kỷ XIX. Ta hoàn toàn có thể tiếp thu một yếu tố văn hóa nào đó, sau đó thay đổi, sửa chữa để nó phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện, truyền thống văn hóa của mình. Đây là cách thức rất sáng tạo mà nhân dân ta đã áp dụng trong suốt quá trình giao lưu văn hóa của mình để đến hôm nay, chúng ta có một nền văn hóa rất đa dạng và đậm đà bản sắc dân tộc.

Đặc biệt hiện nay, các thế lực thù địch đang dùng nhiều thủ đoạn nhằm chống phá cách mạng, chia rẽ dân tộc và một trong những thủ đoạn là chúng lợi dụng sự giao lưu văn hóa để tuyên truyền xuyên tạc. Vì vậy, thế hệ trẻ phải càng thận trọng và cảnh giác để không bị mắc mưu của kẻ thù.

Thực hiện nếp sống văn hóa phải bắt đầu từ bản thân, từ trong gia đình cho đến ngoài xã hội và phải thực hiện từ những việc đơn giản nhất. Riêng bản thân thanh niên cần phải có một lối sống lành mạnh, sống có lý tưởng, luôn rèn luyện, trau dồi đạo đức để trở thành người sống có ích cho xã hội.

TRẦN THÔNG