Các tác phẩm xuất sắc về đề tài công nhân trong nền văn học Việt.
(HPĐT)- Thực trạng nền văn học đương đại cho thấy, đề tài công nhân đang rất “trầm lắng”. Chúng ta đang thiếu những tác phẩm lớn tương xứng với vai trò, sự phát triển của giai cấp công nhân trong thời đại mới.
Với việc tiểu thuyết “Vùng mỏ” của nhà văn Võ Huy Tâm được trao giải nhất của Hội Văn nghệ Việt Nam năm 1951 dòng văn học công nhân chính thức hiện diện và từng bước phát triển ngày càng mạnh mẽ trong văn học Việt Nam sau đó. Từ tiểu thuyết “Vùng mỏ”, các tác phẩm “Những người thợ mỏ” (tiểu thuyết) và “Chiếc cán búa” của Võ Huy Tâm cùng việc ông trở lại vùng mỏ để sống và viết, đã kích thích, lôi cuốn các cây bút trẻ viết về xây dựng công nghiệp, về đời sống công nhân, từ đó hàng loạt cây bút trẻ tài năng xuất hiện và khẳng định mình trên văn đàn.
Theo nhà thơ Hữu Thỉnh, người công nhân Việt Nam hiện nay, dù đang lao động trong nước cũng như nước ngoài, là những người đang phải sống trong điều kiện khó khăn, chịu nhiều thiệt thòi, thậm chí luôn phải đối mặt với sự nguy hiểm. Trong quá trình đổi mới, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước hiện nay, giai cấp công nhân vẫn tiếp tục có những đóng góp to lớn vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Nhưng dường như văn học nghệ thuật vẫn chưa thực sự chạm sâu được vào những vỉa tầng đó để khai thác và cho ra đời những “kiệt tác văn học”.
Nhà văn Ma Văn Kháng là một trong những tác giả dành nhiều tâm huyết cho mảng đề tài viết về người công nhân, vốn là loại đề tài được nhận định rất khó “nhằn” và kén người đọc, nhưng ông thành công với tiểu thuyết “Mưa mùa hạ”, nhất là tập truyện “Một chiều giông gió”. Tuy nhiên, theo nhà thơ Hữu Thỉnh, hiện nay những tác phẩm viết về người công nhân như “Một chiều giông gió” chưa nhiều, và cũng chưa thực sự gây được ấn tượng với đông đảo bạn đọc. Từ rất lâu, bạn đọc không được thưởng thức những trang viết đặc sắc, sâu lắng về người công nhân mà những tác phẩm ấy thực sự gây được tiếng vang, tạo được hiệu ứng xã hội mạnh mẽ. Đây được xem là thiếu sót lớn, sự mất cân đối trong đời sống văn học nghệ thuật nước nhà.
Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và Hội Nhà văn Việt Nam từng ký kết hợp tác, tổ chức cuộc vận động sáng tác về đề tài công nhân và trao giải thưởng văn học công nhân. Dù có những nỗ lực nhất định, nhưng vẫn chưa tạo ra động lực đưa phong trào sáng tác về công nhân có vị thế như trước đây. Việc gây dựng phong trào viết về công nhân muốn đạt được ở diện rộng, thiết nghĩ phải khuyến khích, động viên, bồi dưỡng những công nhân có năng khiếu viết văn như trước đây chúng ta làm khá tốt.
Nhà văn Ma Văn Kháng nhận định, dù những năm gần đây, chúng ta vẫn có một số giải thưởng cho các tác phẩm thuộc đề tài người công nhân, nhưng để có một hệ thống tác giả đối với đề tài này thì chưa có. Thực tế, từ khi thống nhất đất nước, mảng đề tài này bị chìm xuống. Có nhiều lý do được đưa ra, nhưng rõ nét nhất là sự “hờ hững” của đội ngũ những người sáng tác văn học ở nước ta đối với đề tài này.
Hơn ai hết, chính những công nhân mới là người thấu hiểu môi trường làm việc, các mối quan hệ cá nhân và cộng đồng của họ để có thể viết thành những tác phẩm lấp lánh hiện thực cuộc sống. Điều này càng có ý nghĩa góp phần nâng cao đời sống tinh thần của công nhân vốn còn nghèo nàn ở nhiều nơi. Hiện thực về đời sống công nhân còn không ít khó khăn chính là mảnh đất để văn học đi sâu làm rõ về thân phận của họ trong xã hội. Qua văn học, người công nhân có thể cất lên tiếng nói về bản thân, lo toan thường nhật, tâm tư, tình cảm sâu lắng, những nỗ lực xây dựng đời sống tốt đẹp…
Nhưng thực tế hiện nay phản ánh, trong khi nhiều người viết mải chạy theo những mảng đề tài khác “được lòng thị trường” hơn, lực lượng công nhân vẫn vận động không ngừng và có nhiều chuyển biến khác với giai đoạn trước đây. Không chỉ đa dạng về ngành nghề, mà những diễn biến phức tạp trong sự chuyển đổi của các mô hình kinh tế, người công nhân đang đứng trước rất nhiều thách thức như: việc làm, thu nhập, nhà ở, điều kiện sinh hoạt, đời sống tinh thần... Nền văn học của chúng ta vẫn tiếp tục trống một mảng quan trọng về đề tài này.
Bước vào công cuộc đổi mới, hình tượng công nhân ít xuất hiện, bị mờ đi, bị lẫn trong văn học đời tư thế sự nói chung. Thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vai trò của công nhân ngày càng nâng cao trong đời sống xã hội, nhưng trong văn học, hình tượng công nhân lại có phần kém nổi bật. Lý giải điều này xuất phát từ hai vấn đề là gây dựng phong trào viết về người công nhân chưa được quan tâm và trách nhiệm của các nhà văn viết về nhân vật trung tâm thời đại còn hạn chế.
Với định hướng tiếp tục thực hiện công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa để Việt Nam thành nước phát triển từ nay đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, đây là mảnh đất màu mỡ và điều kiện thuận lợi cho văn học công nhân phát triển mạnh mẽ những năm tới đây. /.
Khôi Nguyên
