(HPĐT)- Ngày cuối năm 2023, tại Bảo tàng văn hóa nghệ thuật Đông Dương, tác giả Phạm Ngọc Định - người sinh ra và lớn lên ở quận Hồng Bàng (Hải Phòng), từng là tử tù được giảm án xuống chung thân rồi được đặc xá - công bố tác phẩm truyện dài "Biến tấu của ký ức", với hành trình làm lại cuộc đời nhờ viết sách của mình.
Tác giả Phạm Ngọc Định (phải) chia sẻ về hành trình làm lại cuộc đời và viết sách. Ảnh: Đỗ Hiền
"Chạy đua" với tử thần để sáng tác
Khác với các tác giả khác, Phạm Ngọc Định đến với văn chương khi đang đối mặt với án tử hình. Câu chuyện được tác giả chia sẻ ngay trong sự kiện ra mắt sách. Ông Định sinh năm 1961 trong gia đình công nhân ở phường Hạ Lý (quận Hồng Bàng). Sớm sa chân vào tệ nạn xã hội, năm 1999, Phạm Ngọc Định bị bắt khi đang tiêu thụ hàng chục bánh heroin và bị tuyên án tử hình...
Những ngày ở phòng biệt giam chờ thụ án, tử tù Phạm Ngọc Định luôn mong muốn trả nợ cuộc đời. Ý tưởng viết văn để lưu lại “cái gì đó” lóe lên trong đầu, Phạm Ngọc Định tách đôi những trang của cuốn tạp chí làm giấy và viết như cậu học trò tập những nét chữ đầu tiên. Viết chạy đua với thời gian sống chỉ còn đếm ngược từng ngày, có những ngày, người tử tù viết được 20 trang giấy. Hết cuốn tạp chí, Phạm Ngọc Định gửi ra để gia đình cất đi và lại tiếp tục viết. Sau khi được giảm án, được sự động viên, tạo điều kiện của cán bộ quản lý trại giam, tác giả viết trong tâm trạng thoải mái hơn. Trong lần tình cờ đọc tiểu thuyết “Phiên bản” (được chuyển thể thành phim “Hương Ga”), được biết nhà văn Nguyễn Đình Tú cũng là người Hải Phòng, Phạm Ngọc Định viết tâm thư chia sẻ niềm đam mê văn chương, sự hướng thiện và gửi gắm đứa con tinh thần “Tuổi thơ anh hùng” (tên ban đầu của “Biến tấu của ký ức”) của mình với nhà văn. Đến khoảng giữa năm 2005, truyện dài “Biến tấu của ký ức” cơ bản hoàn thành...
“Làm lại cuộc đời” từ trang sách
Sau khi được Chủ tịch nước ân xá từ tử hình xuống thành tù có thời hạn, do cải tạo tốt, năm 2015, Phạm Ngọc Định được ra tù và quyết tâm “làm lại cuộc đời”. Hiện, ông có trang trại chuyên trồng rừng và sản xuất nông nghiệp tại huyện Chí Linh (Hải Dương), vẫn “nuôi mộng” văn chương. Bản thảo cuốn truyện được nhà văn Nguyễn Đình Tú trả lại 3 năm sau khi ông Định hoàn lương. Với sự động viên, khích lệ của bạn bè, nhất là doanh nhân Cao Văn Tuyên, tức “Tuấn cá sấu”, Giám đốc Công ty TNHH cá sấu Việt Nam, ông Định mạnh dạn gửi bản thảo của mình đến Nhà xuất bản Văn học. Tháng 9-2023, 1 nghìn cuốn sách “Biến tấu của ký ức” đến với bạn đọc.
Dày 270 trang, tác phẩm của Phạm Ngọc Định không phải là tự truyện những ngày tháng ngồi tù, mà là những trang viết về những đứa trẻ, những gia đình của Hải Phòng thuở ấy. Những hồi ức thật sống động trong lời kể về nhân vật Đạt (nguyên mẫu bản thân ông Định) và những chú bé 12, 13 tuổi bạn của Đạt. Họ đã có “tuổi thơ anh hùng” cùng quân dân đất Cảng vượt qua bao gian khó, thử thách của những ngày giặc Mỹ dội bom xuống Hải Phòng, huyết mạch giao thông quan trọng của cả nước, nơi tiếp nhận hàng hóa bạn bè quốc tế chi viện Việt Nam đánh Mỹ, nhất là diễn biến 12 ngày đêm chiến đấu và chiến thắng trong trận “Điện Biên Phủ trên không” cuối tháng 12-1972. Xen trong diễn biến của câu chuyện chiến tranh là những khoảnh khắc trong veo về tuổi thơ của những cô bé, cậu bé đất Cảng trong kháng chiến chống Mỹ, là tình yêu thành phố quê hương, hình ảnh tảo tần của người mẹ, sự chở che của người cha để những đứa trẻ vượt qua bom đạn ác liệt của chiến tranh...
Nhà thơ Nguyễn Thụy Kha, một người Hải Phòng nhận xét, tác phẩm chạm đến cảm xúc của người đọc không ở tầm vóc ở văn chương, ở sự kiện mà ở sự sáng tạo trong từng trang viết. Tác phẩm được sáng tạo trong hoàn cảnh đặc biệt, đó là nhà giam, bởi người tử tù. Ra đời trong hoàn cảnh ấy, những ký ức trong trẻo và đầy tự hào về chiến tranh nhân dân, những trò chơi dân gian được kể lại hết sức tự nhiên và chân thực. Đó là điều tuyệt vời khi tác phẩm được viết bởi con người tưởng chừng mất hết sức sáng tạo, mất hết giá trị với cuộc đời. Như vậy, văn học đã cứu rỗi con người, làm sống lại ký ức đẹp đẽ và làm ký ức ấy ngân vang trong tâm hồn con người, góp phần mang lại sự tốt đẹp cho xã hội./.
Hải Hậu
