(HPĐT)- Văn học nghệ thuật (VHNT) là tấm gương phản chiếu đời sống tinh thần và nhân văn của một vùng đất. Suốt 70 năm qua, kể từ Ngày giải phóng Hải Phòng (13-5-1955), VHNT Hải Phòng không ngừng lớn mạnh, trở thành lực lượng quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa. Qua các giai đoạn lịch sử, VHNT Hải Phòng luôn đồng hành nhân dân và thành phố, góp phần vào những thành tựu phát triển chung, lan tỏa vẻ đẹp, khát vọng, khí phách của đất và người thành phố Cảng.
Từ nền móng tiên phong trên mặt trận văn hóa, tư tưởng
Ngay sau ngày giải phóng, hoạt động VHNT tại Hải Phòng phát triển mạnh mẽ, kế thừa truyền thống từ những năm 1930-1945. Cuối tháng 5- 1955, Hội Liên hiệp VHNT Việt Nam tổ chức các đoàn văn nghệ sĩ từ Hà Nội đến Hải Phòng với những tên tuổi như Nguyễn Viết Lãm, Nguyễn Công Hoan, Mộng Sơn, Hồ Dzếnh, Trần Văn Cẩn... để ghi nhận đời sống mới và sáng tác phục vụ tuyên truyền.
Năm 1959, Trại sáng tác văn học đầu tiên được tổ chức tại Nhà hát Nhân dân, do Nguyên Hồng, Nguyễn Viết Lãm, Bùi Huy Phồn chủ trì, nhằm bồi dưỡng lực lượng viết văn trẻ. Từ năm 1958 đến 1960, nhiều nhà văn, nhà thơ lớn như Nguyễn Đình Thi, Nguyên Hồng, Nguyễn Viết Lãm đã đi thực tế ở Cảng Hải Phòng, Nhà máy Xi măng, Cát Hải, sáng tác nhiều tác phẩm ghi dấu ấn như "Hạ Long đêm bốc vác", "Sóng gầm", "Biển lành trở về Cát Hải". Tháng 11-1962, vở diễn “Bài ca chính khí” (Hà Văn Cầu - Phan Tất Quang) giành Huy chương Bạc toàn quốc, tạo tiếng vang lớn cho nghệ thuật sân khấu thành phố.
Trong giai đoạn này, hàng loạt đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp được hình thành: Đoàn Cải lương Phương Đông (1959), Đoàn Văn công tổng hợp Hải Phòng (1960), sau đó tách thành Đoàn Ca múa và Đoàn Kịch Hải Phòng (1961); Đoàn Chèo Hải Phòng (tiền thân là Đoàn Tả Ngạn) được thành lập chính thức tại Hải Phòng từ 15-10-1961.
Tháng 7-1962, Ban Vận động thành lập Chi hội Văn nghệ Hải Phòng được thành lập, nhà văn Nguyên Hồng làm Trưởng ban. Sau hơn 2 năm hoạt động tích cực, ngày 15-1-1964, Chi hội Văn học nghệ thuật Hải Phòng chính thức được công nhận, đánh dấu bước phát triển tổ chức chuyên nghiệp đầu tiên của VHNT thành phố.
Các tác giả có những đóng góp nổi bật trong giai đoạn này phải kể đến nhà văn Nguyên Hồng, nhà thơ Nguyễn Viết Lãm, cùng nhiều văn nghệ sĩ khác như Nguyễn Thanh Toàn, Chu Văn Mười, Trần Quốc Minh, Hồ Anh Tuấn, Phạm Ngà, Quang Ngọc, Thi Hoàng, Trịnh Hoài Giang, Nguyễn Kim, Đoàn Min, Khánh Vinh, Lại Đình Ngọc, Vũ Quốc Văn, Đình Kính, Ngọc Hiền, Đức Chính, Lê Phúc, Lê Bội...
Sau ngày đất nước thống nhất, Hải Phòng là thành phố công nghiệp - cảng biển quan trọng bậc nhất miền Bắc, đóng vai trò đầu tàu phát triển kinh tế. VHNT Hải Phòng tiếp tục đồng hành, phản ánh mạnh mẽ công cuộc khôi phục đất nước, khẳng định bản lĩnh văn hóa trong bối cảnh xã hội còn nhiều khó khăn.
Tiếp nối mạch nguồn sáng tạo
Công cuộc đổi mới đất nước từ năm 1986 mở ra hành trình phát triển đầy khởi sắc cho VHNT Hải Phòng. Nhiều tác phẩm VHNT nổi bật về người lính, công cuộc bảo vệ biển đảo, công nhân nhà máy, người nông dân thời mở cửa… mang lại tiếng vang lớn. Có thể kể đến một số tác phẩm tiêu biểu như: Trường ca “Gọi nhau qua vách núi” (Thi Hoàng), tiểu thuyết “Hai ngày và mãi mãi” (Cao Năm), các vở diễn: “Mặt trời trên quê hương”, “Lời thề trên núi Cột Cờ”, các tác phẩm mỹ thuật như “Sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc”, “Nữ dân quân vùng biển”, ca khúc như “Tiếp lương ra tiền tuyến”, “Gửi anh nơi biên giới”… đều được sáng tác, công bố rộng rãi.
Trong 10 năm đầu của thời kỳ đổi mới, Hải Phòng có lớp thế hệ văn nghệ sĩ chủ lực trưởng thành từ giai đoạn trước, có sự chỉnh hướng sáng tạo, tiếp tục phát triển và có được thành tựu ghi dấu ấn. Thế hệ tiếp sau vào thời kỳ từ 1996 đến 2006, có thêm tên tuổi văn nghệ sĩ tiếp tục ghi dấu ấn đậm nét.
Từ năm 2006 đến nay, đội ngũ văn nghệ sĩ Hải Phòng bổ sung thêm những tác giả mới và xuất hiện thêm những gương mặt trẻ đã, đang tạo dấu ấn riêng trong sáng tạo. Cùng những văn nghệ sĩ chuyên nghiệp, nhiều nghệ nhân sân khấu truyền thống, diễn xướng dân gian của Hải Phòng vẫn ngày đêm miệt mài nghiên cứu, truyền dạy và biểu diễn, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần công chúng, khẳng định bản sắc văn hóa đặc trưng của thành phố.
ĐẶNG THỊ THÚY
