Về An Biên nghe canh hát cửa đình

Một đêm nghe canh hát cửa đình

Giữa nhịp sống hiện đại hối hả vẫn có một không gian khiến thời gian như chậm lại - đó là đình An Biên (phường An Biên) - nơi thờ nữ tướng Lê Chân. Tối ngày rằm tháng 4 âm lịch, sân đình An Biên rực sáng trong ánh đèn vàng dịu. Dưới mái đình cổ kính, những người yêu ca trù lặng lẽ tìm đến. Không gian linh thiêng, trầm mặc như tách biệt khỏi sự náo nhiệt bên ngoài.

Canh hát bắt đầu bằng những nghi thức trang trọng dâng hương lên Thánh mẫu Lê Chân. Rồi tiếng đàn đáy ngân lên những âm thanh đầu tiên. Tiếng phách điểm nhịp khoan thai, tiếng trống chầu vang vọng hòa cùng giọng hát trong trẻo, sâu lắng của các đào nương khiến người nghe như được trở về với một không gian văn hóa của nhiều thế kỷ trước.

Trong không gian ấy, từng lời ca như chạm đến cảm xúc người nghe. Những tiết mục Giáo hương - Dâng hương, giai hát "Sinh con ra cho con đi học chữ", các bài hát nói về nữ tướng Lê Chân, về tình yêu quê hương đất nước lần lượt được trình diễn. Không có sự ồn ào của âm thanh điện tử, không có sân khấu rực rỡ sắc màu, nhưng chính sự mộc mạc ấy lại tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt.

Ngồi giữa những người dân địa phương, du khách và các nghệ nhân, cảm giác rõ nhất là sự bình yên. Tiếng hát khi trầm lắng như lời tự tình, lúc ngân nga da diết như kể lại những câu chuyện của cha ông. Mỗi câu hát không chỉ là âm nhạc mà còn chứa đựng lịch sử, văn hóa và tâm hồn của một vùng đất.

Đặc biệt, điều khiến nhiều người bất ngờ là sự xuất hiện của những gương mặt rất trẻ. Các em học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Văn Tố (phường An Biên) tự tin biểu diễn những làn điệu ca trù vốn được xem là khó học, khó hát. Hình ảnh những em nhỏ say sưa gõ phách, cất cao lời ca trong không gian đình cổ tạo nên một nét đẹp đầy hy vọng cho tương lai của di sản.

Chị Phùng Ngọc Lan, một người yêu nghệ thuật truyền thống thường xuyên tham dự canh hát cửa đình chia sẻ: "Mỗi tháng tôi đều cố gắng thu xếp thời gian đến đình An Biên nghe hát. Có những bài ca đã nghe nhiều lần nhưng vẫn thấy xúc động. Giữa cuộc sống bận rộn, được ngồi lặng nghe tiếng đàn, tiếng phách khiến tâm hồn mình thư thái hơn rất nhiều. Tôi mong ngày càng có thêm nhiều người trẻ biết đến và yêu ca trù".

Không chỉ là một buổi biểu diễn nghệ thuật, canh hát cửa đình còn là cuộc gặp gỡ giữa quá khứ và hiện tại. Trong tiếng hát vang lên dưới mái đình cổ, người nghe như cảm nhận được hơi thở của lịch sử, của những giá trị văn hóa đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Nơi gìn giữ và lan tỏa ca trù

Nếu chỉ dừng lại ở những buổi biểu diễn định kỳ, canh hát cửa đình An Biên khó có thể tạo nên sức sống bền vững. Điều đáng quý là phía sau những đêm diễn ấy là sự chung tay của các nghệ nhân, nhà trường và chính quyền địa phương trong hành trình bảo tồn di sản.

Ca trù từng trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm. Là loại hình nghệ thuật đòi hỏi kỹ thuật biểu diễn tinh tế và kiến thức văn hóa sâu rộng, ca trù đứng trước nguy cơ mai một khi số lượng nghệ nhân ngày càng ít. Chính vì vậy, việc duy trì các canh hát cửa đình và mở rộng không gian thực hành di sản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Từ năm 2023, Câu lạc bộ Ca trù Xứ Đông (phường Lê Chân) phối hợp với Câu lạc trù An Biên (Trường Tiểu học Nguyễn Văn Tố) tổ chức canh hát cửa đình. Cùng với việc truyền dạy ca trù trong trường học, hoạt động này góp phần quan trọng thực hiện mục tiêu bảo tồn, quảng bá và phát huy giá trị nghệ thuật ca trù.

Nhờ cách làm này, những làn điệu vốn được xem là khó tiếp cận đã trở nên gần gũi hơn với thế hệ trẻ. Nhiều học sinh không chỉ biết hát mà còn hiểu thêm về lịch sử, văn hóa dân tộc thông qua từng lời ca, tiếng phách.

Em Tạ Minh Dương, thành viên Câu lạc bộ Ca trù An Biên (Trường Tiểu học Nguyến Văn Tố) chia sẻ: "Ban đầu em thấy ca trù khá khó vì có nhiều làn điệu lạ. Nhưng càng học em càng thấy hay. Mỗi bài hát đều có ý nghĩa riêng, giúp em hiểu hơn về quê hương và những giá trị văn hóa của dân tộc. Em rất vui và vinh dự khi được biểu diễn trong các canh hát cửa đình".

Theo cô Nguyễn Thị Thắm, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Văn Tố, việc đưa ca trù vào nhà trường giúp các em hiểu hơn về di sản dân tộc, từ đó hình thành tình yêu và trách nhiệm gìn giữ những giá trị quý báu mà cha ông để lại.

Sự phối hợp giữa nhà trường, nghệ nhân và các câu lạc bộ văn hóa đã tạo nên một mô hình bảo tồn di sản hiệu quả. Từ những lớp học nhỏ đến các canh hát cửa đình định kỳ, ca trù đang từng bước tìm lại vị trí trong đời sống đương đại.

Giữa dòng chảy hiện đại, tiếng phách và tiếng đàn đáy vẫn đều đặn vang lên dưới mái đình An Biên. Những câu hát cổ vẫn được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Và ở đó, nghệ thuật ca trù không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục sống, tiếp tục lan tỏa bằng chính tình yêu của những người gìn giữ di sản.