(HPĐT)- Nhiều triệu năm vận động, kiến tạo địa chất, trải qua quá trình đấu tranh phát triển giống nòi dài lâu, cùng hàng nghìn năm trầm tích, tiếp biến văn hóa… tạo cho quần đảo Cát Bà có điều kiện tự nhiên đa dạng, sản vật phong phú, con người luôn hài hòa, cởi mở, thân thiện. Về thăm “đảo ngọc” Cát Bà dịp cuối xuân, đầu hè, lắng nghe rừng biển kể chuyện xưa nay, về con người, sản vật địa phương, càng thấy thêm gắn bó với vùng đất, yêu con người nơi đây…
Cán bộ Trạm kiểm lâm Việt Hải tuần tra, kiểm soát trên địa bàn Vườn quốc gia Cát Bà.
Kỳ 1: Chuyện những người canh giữ thiên nhiên
Buổi sớm một ngày giữa tháng 4, khi mặt trời chưa kịp ló dạng, chúng tôi nai nịt gọn gàng xuống bến Bèo, lên ca-nô ra Trạm kiểm lâm Việt Hải (Vườn quốc gia Cát Bà). Sau hơn 20 phút rẽ sóng, ca-nô tới cửa vụng Tùng Gấu. Từ xa nhìn lại, Trạm kiểm lâm Việt Hải như chiếc nấm khổng lồ vươn lên từ lòng biển, bồng bềnh, tròng trành theo nhịp sóng xanh…
Bước lên trạm, ai cũng cố đặt từng chân khẽ khàng bởi lo những chiếc đinh hoen gỉ, những sợi dây chằng buộc tạm thời gắn kết những thanh gỗ cũ mèn mỏng manh bị gãy, đứt. Chỉ vào bức tường bao quanh trạm bằng tôn thủng lỗ chỗ, Trưởng trạm Nguyễn Lâm Đảo cho biết, Trạm kiểm lâm Việt Hải được xây dựng trên vách núi gần bến tàu vào xã đảo Việt Hải. Năm 2016, do trạm xuống cấp, để bảo đảm an toàn cho mọi người, trong khi chờ xây trạm mới, Ban giám đốc Vườn quốc gia (VQG) Cát Bà thuê tạm chiếc bè nổi cũ của người dân nuôi hải sản gần đó. Từ đó, Trạm kiểm lâm Việt Hải trở thành 1 trong 4 trạm kiểm lâm nổi trên tổng số 12 trạm thuộc VQG Cát Bà, cùng với các trạm Giỏ Cùng, Ba Đình, Vạn Tà.
Trạm mới rộng chưa đến 30 m2 được tính toán, phân chia đến từng cm2 để bảo đảm không gian ăn, ngủ, nghỉ cho 5 thành viên của trạm. Ở trạm cũ, anh em nuôi 3 con chó vừa bầu bạn, vừa trông trạm trong lúc mọi người đi vắng. Sang trạm mới, do chật hẹp, mọi người chỉ có thể bố trí chỗ ở cho 1 con, 2 con còn lại buộc phải để lại trạm cũ. Ngày nào chúng cũng kéo nhau tới tảng đá nằm dài ngóng sang phía trạm mới. “Lần nào anh em mang cơm sang, dù đói, nhưng chúng chẳng màng đến ăn uống mà chỉ mải quấn lấy người. Khi rời đi, chúng đứng trên tảng đá ngóng theo với đôi mắt buồn bã. Anh em ai cũng mong sớm xây dựng lại trạm để được “đoàn tụ” với chúng”, anh Đảo bùi ngùi.
Ở Trạm kiểm lâm Việt Hải, các cán bộ kiểm lâm quanh năm phải đối mặt với khó khăn, vất vả. Mùa đông, gió lạnh từ vụng Tùng Gấu thổi ra rít qua các khe, lỗ thủng buốt đến tận xương tủy. Thêm mưa dầm, nửa đêm, dù mặc áo mưa, quấn chăn bông kín người chỉ hở đôi mắt, nhưng 2 hàm răng cứ thi nhau va lập cập. Mùa hè, nắng gắt xối thẳng xuống mái tôn thấp lè tè, khiến trạm chẳng khác nào lò nướng. Mỗi khi giông bão nổi lên, trạm rung lắc, kẽo kẹt, tròng trành chẳng khác gì chiếc lá tre mỏng manh trôi dạt giữa biển. Khi ấy, các cán bộ kiểm lâm đang công tác tại trạm phải mặc áo phao, gói ghém hành trang sẵn sàng phương án rời trạm nếu chẳng may xảy ra sự cố. Khó khăn, vất vả là thế, nhưng chẳng ai nghĩ đến chuyện bỏ nghề hay xin cấp trên điều chuyển đến nơi có điều kiện tốt hơn.
Anh Đảo tâm sự, chỉ với 5 thành viên, Trạm kiểm lâm Việt Hải quản lý khu vực rừng, biển rộng lớn thuộc vùng lõi VQG Cát Bà với diện tích lên tới hơn 2.247 ha. Hàng chục năm gắn bó với VQG Cát Bà, anh và mọi người nhớ nằm lòng hàng chục địa danh trạm quản lý. Dưới biển gồm có các khu vực: Bụt Đầy, Lán Đá, Áng Gẫy, Quay Tơ, Tùng Gấu, cửa Việt Hải, Cạp Gù, Cạp Rợ, Tùng Thịt, Tùng Tràng. Trên bờ, là các áng: Cá Hồng, Cá Bống, Lờm Bưng, La Chảy, La Cạn, Tràm, Le, Lá, Cả, Vòng cùng đồi Hải Quân, khu Dọc Dài, Ao Ếch.
Mỗi tháng, trung bình 1 người đảm nhiệm 10-12 chuyến đi tuần rừng và 7-8 buổi tuyên truyền quy định pháp luật về bảo vệ rừng, vận động người dân chấp hành, cùng chung tay giữ rừng, giữ biển. Anh Nguyễn Văn Tuấn, cán bộ Trạm kiểm lâm Việt Hải chia sẻ, các tuyến tuần tra rừng tuy ngắn nhưng chủ yếu là đèo, dốc cheo leo, hiểm trở đầy rẫy dây gai, lởm chởm đá tai mèo sắc lẻm. Sơ ý là chúng cào, cứa sâu vào da thịt. Vì thế, chân tay ai cũng ngang dọc những sẹo là sẹo. Sẹo cũ chưa kịp ăn da non, sẹo mới đã chồng lên. Trong khi tuần tra rừng, do đường trơn trượt, anh Đảo ngã gãy ngón chân, anh Tấn ngã gãy xương sườn, anh Tuấn ngã gãy răng… Thế nhưng, xương vừa lành, da mới liền, dù còn “tiêu chuẩn” nghỉ, nhưng các anh nằng nặc đòi trở lại trạm vì nhớ da diết tiếng chim, thú rừng gọi nhau mỗi khi trời vừa tắt nắng, thèm giấc ngủ sâu giữa nhịp sóng nước bồng bềnh.
Với các cán bộ kiểm lâm đang công tác tại Trạm kiểm lâm Việt Hải nói riêng, các cán bộ kiểm lâm VGG Cát Bà nói chung, niềm vui lớn là trong những chuyến tuần tra, được ngắm nhìn chim phượng hoàng đất (người dân địa phương gọi là chim các ca theo tiếng kêu của chúng) nhẩn nha ăn quả chín, thấy những vết chân sơn dương hằn in trên các lối mòn trong rừng, lắng nghe tiếng bầy voọc Cát Bà đùa nghịch chí chóe vang vọng giữa rừng sâu… Mỗi khi đêm về, trong giấc ngủ, thi thoảng họ thức giấc, thấy biển cựa mình, tạo thành những cơn sóng nhỏ ì oạp vỗ bờ, rừng có lúc thở mạnh khiến cây lá xào xạc.
Trong chuyến ra thăm Trạm kiểm lâm Việt Hải, chúng tôi gặp lại Giám đốc VQG Cát Bà Nguyễn Văn Thịu. Người dân vùng biển đảo vốn cởi mở, nhiệt tình, thân thiện, thêm nhịp sóng nước tròng trành, câu chuyện về rừng, về biển vì thế càng thêm thân mật. Anh Thịu cho biết, VQG Cát Bà được thành lập ngày 31- 3-1986 theo quyết định của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Thủ tướng Chính phủ). VQG Cát Bà là 1 trong 33 VQG cả nước, là VQG đầu tiên có cả rừng, biển với diện tích hơn 6.450 ha mặt biển, hơn 10.900 ha đất liền với 4.048 loài động, thực vật rừng và biển. Trong đó, có 153 loài đặc hữu, nguy cấp, quý, hiếm được pháp luật Việt Nam và quốc tế bảo vệ. Từ khi vườn được thành lập đến nay, nhờ sự quyết tâm, nỗ lực của mọi người, trong đó có công sức lực lượng kiểm lâm, số lượng loài không những được giữ nguyên, mà số lượng cá thể nhiều loài, trong đó có nhiều loài quý, đặc hữu như voọc Cát Bà, tăng lên gấp nhiều lần. Hàng chục loài mới được phát hiện giúp VQG Cát Bà trở thành địa danh lý tưởng cho nhiều nhà khoa học trong nước và quốc tế đến nghiên cứu, tìm hiểu.
Qua hơn 35 năm xây dựng và phát triển, nhận được sự quan tâm, giúp đỡ, động viên kịp thời của trung ương, thành phố, huyện, xã, các tổ chức quốc tế, các thế hệ cán bộ, viên chức và người lao động VQG Cát Bà với số lượng chưa bao giờ vượt quá 100 người luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ bảo vệ rừng, khai thác lâm sản tăng gia sản xuất nhằm góp phần xây dựng và phát triển kinh tế- xã hội ở địa phương. Trong đó, “đầu tàu” là đội ngũ cán bộ kiểm lâm, hiện có 60 người công tác tại 12 trạm. Mặc dù lực lượng mỏng, lại quản lý khu vực rộng lớn với địa hình đa dạng, khó khăn, nhưng nhờ luôn nỗ lực, quyết tâm với hơn 100% sức lực, ý chí, các anh hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, bảo vệ yên bình mỗi vạt rừng, từng vụng biển.
Câu chuyện với các cán bộ kiểm lâm, với vị giám đốc VQG trẻ đầy nhiệt huyết kéo dài đến quá giờ trưa. Lên canô rời đi lúc mặt trời ngả dần về phía Tây, không ai bảo ai, chúng tôi đều ngoái lại, đến lúc Trạm kiểm lâm Việt Hải chỉ như chấm đen nhỏ giữa bao la rừng biển…
..................
Kỳ 2: Hậu duệ của loài Than huyền thoại
THÁI LÊ - Ảnh: PHAN TUẤN
