Bãi cọc Cao Quỳ là một trong những di tích có giá trị lịch sử lớn, thay đổi nhận thức lịch sử về trận Bạch Đằng lịch sử.
Từ trung tâm thành phố, du khách di chuyển khoảng 1 giờ đồng hồ dọc Quốc lộ 10, rẽ vào đường liên xã, qua Lưu Kiếm, du khách sẽ đến với xã Liên Khê. Trước khi phát lộ bãi cọc quý, nơi đây được xem như danh thắng của huyện Thủy Nguyên với những di tích lịch sử gắn với phòng tuyến Trúc Động Tràng Kênh - Bạch Đằng của quân đội nhà Trần hồi thế kỷ 13. Việc phát lộ bãi cọc càng khẳng định đanh thép về giá trị lịch sử của vùng đất này, đặc biệt là những đóng góp của quân và dân nước ta trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Nguyên Mông mang lại chiến thắng oanh liệt.
Liên Khê là vùng đất cổ, xưa kia thuộc tổng Trúc Động, huyện Thuỷ Đường, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương. Liên Khê được bao bọc bởi sông Đá Bạc, sông Giá (tên cổ là Đô Lý) và 8 dãy núi đá ở phía Đông Bắc, tạo thành tấm bình phong thiên nhiên kỳ vĩ. Mười quả núi đất liền nhau chạy dọc theo chiều dài của xã là chỗ dựa cho các ngôi nhà và vườn đồi bậc thang quy tụ thành những xóm thôn trù mật. Nơi đây còn bảo tồn, giữ lại nhiều di tích gắn liền với chiến thắng của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn và quân dân cả nước chống quân xâm lược cách đây hơn 700 năm.
Điểm đến đầu tiên du khách có thể lựa chọn là đền Thụ Khê. Trước đây, đền có kiến trúc khá bề thế theo kiểu “nội công, ngoại quốc”, gồm toà bái đường, cung chữ 'đinh' và hai dãy dải vũ. Thời gian và chiến tranh làm cho ngôi đền không còn nguyên vẹn như xưa và thu hẹp khá nhiều. Tương truyền, trước kia, đền Thụ Khê lưu giữ thanh kiếm Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn từng sử dụng trong chiến thắng Bạch Đằng năm 1288. Tuy nhiên, thanh kiếm này bị thất lạc. Hiện tại, đền còn lưu giữ nhiều hiện vật quý, như: cỗ ngai, bài vị thờ Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn và pho tượng ngài trong tư thế thiết triều; bài vị cùng duệ hiệu tướng quân Phạm Ngũ Lão; hương án, bộ bát bửu, bát hương lớn, mâm bồng đá thời Nguyễn (đầu thế kỷ 20)... Hằng năm, vào ngày 20 tháng 8 âm lịch, dân làng tổ chức rước tượng Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn từ đền Thụ Khê ra miếu ở khu vực bến Sỏi bên bờ sông Giá, sau đó tiến hành hội thi bơi chải trên sông.
Đối diện đền Thụ Khê qua dãy núi chạy dài là thung lũng hiểm yếu, nơi Hưng Đạo luyện quân sĩ, người xưa đã dựng chùa Thiểm Khê ghi dấu. Chùa Thiểm Khê có tên chữ là Hoa Linh Tự, được xem như đài tưởng niệm về chiến thắng Trúc Động. Chùa được dựng trên sườn cao của một thung lũng, lưng dựa vào núi Thiểm, bên phải có núi chùa Hang, bên trái là núi Mẫu Ba. Dưới con mắt phong thuỷ, chùa Thiểm Khê toạ lạc trên khu đất mang thể ỷ ngai, hai bên có tay long, tay hổ. Về thăm chùa Thiểm Khê, du khách sẽ có dịp chiêm ngưỡng nhiều pho tượng quý, có giá trị nghệ thuật cao, được xếp vào loại tượng gỗ cổ nhất còn lại trong cả nước, như: bộ Tam Thế, bộ Di Đà Tam Tôn... Trong đó, đặc biệt nhất là pho tượng “Quan Âm thiên phủ thiên nhãn” có niên đại từ thế kỷ 16 rất đẹp, là một trong những pho tượng gỗ có niên đại sớm nhất được tìm thấy ở nước ta.
Khám phá Liên Khê, du khách không thể bỏ qua ngôi chùa Mai Động - công trình lưu niệm về chiến thắng Bạch Đằng (1288) của dân tộc chống để quốc Nguyên Mông. Tương truyền, chùa Mai Động được xây dựng trên mảnh đất từng là kho quân lương tiền phương của quân đội nhà Trần. Chùa Mai Động tên chữ là Lễ Sơn Cổ Tự - công trình kiến trúc có quy mô vừa phải và vẫn giữ được dáng dấp của nghệ thuật dân tộc cổ truyền. Chùa nằm trên sườn của dãy núi hình yên ngựa. Khuôn viên chùa dốc theo độ thoải của sườn đồi khoảng 15 độ, quay hướng nam. Chùa còn bảo lưu được 4 ngôi tháp mộ trong số hơn 20 tháp sư của chùa và nhiều di vật quý hiếm như: hệ thống tượng tháp, toà tam bảo, bia đá, thạch thiên đài và một số thư tịch cổ văn của thế kỷ 17, 18…
Điểm đến quan trọng và ý nghĩa tại Liên Khê là bãi cọc Cao Quỳ. Tại đây thành phố Hải Phòng đang triển khai Dự án xây dựng Khu bảo tồn di tích lịch sử bãi cọc Cao Quỳ trở thành nơi giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Khu bảo tồn vừa chính thức được khởi công xây dựng vào ngày 3-5 vừa qua. Với quy mô xây dựng lớn, đầy đủ nhà đón tiếp, trưng bày và giới thiệu hiện vật, hệ thống đường dẫn đi xuống bãi cọc…, nơi đây sẽ trở thành địa chỉ đỏ, thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng, du khách.
Dành một ngày đến với Liên Khê, tham quan những di tích lịch sử, cảm nhận những giá trị văn hóa, lịch sử quý báu, trong không gian thoáng đãng, trong lành của vùng đồi núi, sẽ là lựa chọn thú vị, không thể bỏ qua đối với những chuyến du lịch ngắn ngày của du khách.
Đăng Khoa - Ảnh: Duy Lê
