Thanh Long đao tại Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc được công nhận bảo vật quốc gia vào đầu năm 2020.
(HPĐT)- Trên địa bàn thành phố có 5 hiện vật, nhóm hiện vật được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định công nhận bảo vật quốc gia, thì huyện Kiến Thụy có đến 3 bảo vật. Vào những ngày đầu năm mới, chúng tôi tìm về vùng đất của bảo vật quốc gia mà lòng dâng trào cảm xúc tự hào.
Bảo vật từ quê Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn
Về chùa Trà Phương, du khách như được trở về dấu tích của vùng đất văn hóa của thời nhà Mạc, với những kiến trúc cổ độc đáo. Tại đây, vào cuối năm 2020, tượng Thái tổ Mạc Đăng Dung và phù điêu Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn được công nhận là bảo vật quốc gia. Với người dân địa phương như ông Nguyễn Văn Kiệm, Trưởng làng văn hóa Trà Phương, không niềm vui nào lớn hơn khi quê hương có di sản quý như vậy. Ông Kiệm giới thiệu: “Theo sử sách ghi lại, Thái tổ Mạc Đăng Dung sinh ra tại làng Cổ Trai, xã Ngũ Đoan (huyện Kiến Thụy) ngày nay. Ngài lên ngôi vua trị vì từ năm 1527 đến năm 1529. Với tầm nhìn và tài năng kiệt xuất, ngài xây dựng triều đại nhà Mạc thịnh trị, có nhiều tiến bộ trong lịch sử. Còn Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn là người làng Trà Phương, xã Thụy Hương ngày nay. Bà nổi danh xinh đẹp và tài năng, là bạn đời của Mạc Đăng Dung. Huyền thoại về đôi trai tài, gái sắc được người dân địa phương lưu truyền mãi tới ngày nay: “Cổ Trai đế vương, Trà Phương công chúa”.
Ông Kiệm cho biết, hàng trăm năm nay, chùa Trà Phương thờ Thái tổ Mạc Đăng Dung và Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn. Năm 2007, chùa được công nhận di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Càng vui hơn khi mới đây, 2 hiện vật trong chùa được công nhận bảo vật quốc gia là tượng Thái tổ Mạc Đăng Dung và phù điêu Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn. Tượng và phù điêu độc đáo ở chỗ đều bằng đá và có niên đại từ thế kỷ 16, mang đậm dấu ấn nghệ thuật kiến trúc thời nhà Mạc. Tượng Thái tổ Mạc Đăng Dung cao 63 cm, ngang vai rộng 37 cm, khuôn mặt bầu trái xoan, mắt to tròn, mũi phổng, miệng nhỏ hơi mím, tai to, cằm nhọn. Tượng đội mũ trụ đứng, đỉnh bằng, vai vuông, cổ thấp, cánh bắp tay khá lớn. Tượng được tạc ngồi thiền định, mặc áo bào cổ tròn, trên áo có chạm hình rồng trong thế cuộn tròn. Rồng chạm mang đặc trưng rồng thời Mạc như mặt dạng trâu, sừng đơn cong cong, mắt tròn lồi, miệng trâu, tai thú, từ hốc mũi toả ra các râu đơn, thanh.
Phù điêu Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn cao 56 cm, ngang vai rộng 23 cm. Tượng Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toản được chạm trong lòng bia. Tượng có mặt tròn, thon gọn phúc hậu. Lông mày lá liễu, mắt phượng, mũi thấp, cánh mũi nhỏ gọn, môi nhỏ hơi mỉm, tai to dài. Đầu để tóc bối, ngôi bổ đôi, tóc được sơn đen. Tượng cổ cao ba ngấn, vai xuôi và đầy phúc hậu. Tượng ngồi thế thiền định.
Hiện nay, nhân dân địa phương đang tôn tạo, dựng mới một phần chùa Trà Phương theo kiến trúc cổ xưa để góp phần bảo tồn, phát huy di sản và hai bảo vật quốc gia.
Đến thanh long đao tại quê Thái tổ Mạc Đăng Dung
Phó trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Kiến Thụy Ngô Minh Khiêm cho rằng, huyện Kiến Thụy là vùng đất phát đế nhà Mạc. Nếu như quê của Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toản có 2 bảo vật quốc gia, thì quê của Thái tổ Mạc Đăng Dung ở làng Cổ Trai, xã Ngũ Đoan có thanh long đao được công nhận bảo vật quốc gia từ đầu năm 2020. Các hiện vật được công nhận bảo vật quốc gia có giá trị lịch sử, văn hóa rất lớn, gắn liền thời hưng thịnh của Vương triều Mạc ở thế kỷ 16, làm nên nét đặc trưng lịch sử, văn hóa của vùng đất Kiến Thụy.
Tại Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc tại xã Ngũ Đoan, đang lưu giữ thanh long đao với hình dáng khá nguyên vẹn. Theo đại diện ban quản lý, thanh long đao có chiều dài 2,4 m, cân nặng hiện tại 12,8 kg, cán bằng sắt rỗng dài. Họng bằng hợp kim đồng dài 16,5 cm, chuôi cán 12 cm. Lưỡi đao bằng sắt, tính từ họng dài 96 cm, bản lưỡi đao chỗ rộng nhất 8,5 cm, sống đao chỗ dày nhất 1,3 cm và mỏng dần về lưỡi. Các nhà khoa học lịch sử kết luận vật liệu chế tạo thanh đao là hợp kim thuộc thế kỷ 16-17. Đây là vũ khí biểu tượng sức mạnh, vương quyền của triều đại hơn là thanh đao chiến trận thực sự. Thanh long đao từng gắn với công lao, sự nghiệp của Thái tổ Mạc Đăng Dung, gắn với sự hưng vong của Vương triều nhà Mạc.
Trải qua hàng trăm năm lưu lạc, thanh long đao từng được cất giữ như vật gia bảo của dòng họ Phạm gốc Mạc tại tỉnh Nam Định. Đến đầu những năm 2000, thanh long đao được đưa về thờ ở Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc. Vào thời Mạc, đây là nơi được giới sử học cho là kinh đô thứ hai của triều Mạc giai đoạn còn nắm quyền ở Thăng Long.
Theo lãnh đạo Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Kiến Thụy, đơn vị đang tham mưu UBND huyện tổ chức lễ đón nhận 2 bảo vật quốc gia tại chùa Trà Phương vào dịp giỗ Thái tổ Mạc Đăng Dung sắp tới. Đối với thanh long đao, tiến tới sẽ được bảo vệ trong dung dịch kim loại đặc biệt, đồng thời làm phiên bản thanh long đao để nhân dân và du khách chiêm ngắm. Bên cạnh đó, địa phương đẩy mạnh tuyên tuyền giá trị bảo vật, di sản để nhân lên niềm tự hào và ý thức bảo vệ, phát huy giá trị di sản.
Thật hiếm có địa phương nào của thành phố có nhiều bảo vật quốc gia như huyện Kiến Thụy. Đây là niềm tự hào và cũng là trách nhiệm nặng nề của địa phương trong việc bảo tồn, phát huy các giá trị di sản của cha ông để lại, góp phần làm phong phú thêm nét đẹp lịch sử, văn hóa miền đất Hải Phòng./.
Bài và ảnh: Mạnh Quang
