Đúng 70 năm trước, ngày 10-10-1954, các đơn vị Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng từ các hướng tiến vào tiếp quản Hà Nội, chính thức giải phóng thủ đô. Thời gian đã lùi xa, nhưng ý nghĩa to lớn của dấu son này vẫn vẹn nguyên lấp lánh trong ký ức của những người vinh dự được trực tiếp tham gia vào sự kiện trên, cũng như các thế hệ người dân Hải Phòng và cả nước hôm nay.
Sau nhiều ngày đấu tranh trên các bàn đàm phán, các hiệp định về việc chuyển giao Hà Nội được ký kết ngày 30-9-1954. Đến ngày 8-10, phía ta hoàn thành ký kết nhận bàn giao các cơ quan, công sở, công trình lợi ích công cộng ở nội thành với phía Pháp và chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để nhận bàn giao các vị trí quân sự. Từ sáng ngày 9-10, bộ đội ta được bố trí theo các ngả vào tiếp quản các vị trí quân sự từ tay quân đội Pháp.
Là một trong những nhân chứng trực tiếp tham gia quá trình tiếp quản Thủ đô những ngày tháng 10-1954, ký ức về ngày "Trùng trùng quân đi như sóng/ Lớp lớp đoàn quân tiến về... Chúng ta đem vinh quang sức dân tộc trở về/ Cả cuộc đời tươi vui về đây..." vẫn rất sống động trong ký ức của đại tá Lê Sỹ Mão, 92 tuổi, nguyên Chánh văn phòng Bộ Tư lệnh Hải quân. Cụ kể lại: Trong quá trình chuyển giao, kẻ địch tìm mọi cách phá hoại cơ sở vật chất, bôi xấu quân đội, chính quyền của ta. Vì thế, lực lượng tham gia tiếp quản Thủ đô được Chính phủ, quân đội chọn lựa kỹ càng là những thanh niên tuổi 19, đôi mươi, khỏe mạnh, cường tráng. Cùng với đồng đội của mình, đại tá Mão hành quân qua cầu Long Biên vào tiếp quản Thủ đô. Sau những năm tháng kháng chiến gian khổ, các chiến sĩ trở về với Nhân dân trong không khí cờ hoa rực rỡ. Bà con Thủ đô hồ hởi mang cờ, hoa tươi, ảnh chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh xếp hàng trật tự dọc hai bên đường của những tuyến phố được báo trước là bộ đội sẽ hành quân qua. Ai ai cũng mừng vui, phấn khởi và sung sướng đón chào bộ đội.
Còn với Tiến sĩ – nhà sử học Đoàn Trường Sơn (Hội Khoa học lịch sử Hải Phòng), người cặm cụi sưu tầm nhiều sử liệu về sự kiện chính quyền cách mạng tiếp quản Thủ đô Hà Nội vào những ngày tháng 10 năm 1954, đây là một dấu mốc lịch sử có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Tiến sĩ Đoàn Trường Sơn cho biết: Tháng 9-1954, khi Bộ Chính trị trung ương Đảng họp nhận định tình hình nhiệm vụ mới đã khẳng định: “Việc tiếp quản được những thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng giúp chúng ta không những có nông thôn mà còn có thành thị, đường sắt, cửa biển, vùng công nghiệp… Đó chính là một biến đổi lớn, ta có đủ điều kiện kiến thiết theo một quy mô quốc gia” (Nghị quyết Bộ Chính trị Trung ương Đảng tháng 9-1954). Với người dân Hải Phòng, sự kiện tiếp quản Thủ đô cũng có những ý nghĩa đặc biệt. Sau hiệp định Geneva, trong khi Hà Nội là khu vực tập kết 80 ngày, thì Hải Phòng là khu vực tập kết 300 ngày của quân đội Pháp. Chính vì thế, việc tiếp quản thành công Thủ đô Hà Nội chính là bài học kinh nghiệm sinh động và có ý nghĩa động viên, cổ vũ tinh thần vô cùng to lớn đối với quân và dân Hải Phòng để tổ chức tiếp quản thành phố thành công và giải phóng hoàn toàn Hải Phòng vào ngày 13-5-1955.
Cũng theo Tiến sĩ Đoàn Trường Sơn, trong cuộc nói chuyện ngày 19-9-1954 tại Đền Hùng (tỉnh Phú Thọ) với cán bộ, chỉ huy các đơn vị thuộc Đại đoàn 308 Quân Tiên phong về tiếp quản Thủ đô, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: Nhiệm vụ tiếp quản Thủ đô có ý nghĩa chính trị rất quan trọng ... Cho nên các cháu cần nhận rõ nhiệm vụ tiếp quản Thủ đô: Tiếp quản phải thận trọng, chu đáo; tổ chức kỷ luật trong công tác và sinh hoạt phải nghiêm minh; giữ gìn trật tự an ninh, bảo vệ tính mạng tài sản của nhân dân; chống mọi hành động phá hoại.
Thấm nhuần lời dạy đó, những người như đại tá Lê Sỹ Mão cùng đồng đội và các cán bộ tham gia tiếp quản Thủ đô chú trọng từng hành vi nhỏ, cách ứng xử với Nhân dân, tuyệt đối chấp hành nghiêm những việc không được làm để giữ gìn hình ảnh bộ đội Cụ Hồ, tạo niềm tin huy động sự đồng tâm nhất trí của Nhân dân cùng với Chính phủ vượt mọi khó khăn, xây dựng Hà Nội trở thành một Thủ đô hòa bình, vui tươi và phồn thịnh.
Với sự chung sức dựng xây và niềm tin, tình yêu hướng về Thủ đô của Nhân dân cả nước, trong đó có người dân Hải Phòng, 70 năm đã trôi qua, dù trải qua bao khó khăn, thử thách và cả những mất mát, hy sinh, đến hôm nay Hà Nội mãi là trái tim thiêng liêng của Tổ quốc, một Thủ đô nghìn năm văn hiến, vì hòa bình, cùng phát triển vì sự lớn mạnh của đất nước, dân tộc.
THÀNH LÊ
