Áp lực kinh tế, ưu tiên sự nghiệp hay sự thay đổi trong quan niệm sống… khiến nhiều người trẻ có xu hướng kết hôn muộn hoặc lười sinh con.
Chị Nguyễn Thị H. ở xã Nam Sách, 32 tuổi nhưng chưa có ý định kết hôn. Chị là kỹ sư thiết kế phần mềm cho một công ty tại Hà Nội. Dù có thu nhập khá, nhưng chuyện hạnh phúc lứa đôi của chị luôn khiến không khí gia đình căng thẳng. Theo quan niệm của bố mẹ chị, con gái có thì, việc lấy chồng và sinh con ở độ tuổi quá 30 như chị là muộn. “Mỗi lần gia đình nhắc nhở là tôi lại chẳng muốn về nhà”, chị H. nói.
Đặc biệt là trường hợp của chị Lê Hải L., 40 tuổi, ở phường Gia Viên (hiện đang sinh sống và làm việc tại thành phố Hồ Chí Minh). Chị kết hôn đã hơn 10 năm nhưng cả hai vợ chồng đều không muốn sinh con. Cả chị L. và chồng từng có tuổi thơ buồn khi chứng kiến bố mẹ ly hôn. “Sinh con ra phải bảo đảm mang lại cho con cuộc sống tốt đẹp nhưng không điều gì là chắc chắn. Vì vậy chúng tôi không muốn sinh con”, chị L. chia sẻ.
Theo Tổng cục Thống kê, giai đoạn 1989 - 2023, độ tuổi kết hôn lần đầu ở Việt Nam tăng từ 24,4 ( đối với nam) và 23,2 ( đối với nữ) lên 29,3 (nam) và 25,1 (nữ). Năm 2024, con số này là 29,4 với nam và 25,2 với nữ.
Tỷ lệ người độc thân cũng tăng nhanh, từ 6,23% năm 2004 lên 10,1% vào đầu năm 2026. Khảo sát của Viện Khoa học Vùng Nam Bộ cho thấy 22,2% số người trẻ Việt Nam lựa chọn sống độc thân, không kết hôn và sinh con.
Hiện chưa có số liệu cụ thể nhưng Hải Phòng cũng không nằm ngoài xu hướng chung. Nhiều người trẻ lựa chọn kết hôn muộn, sống độc thân hoặc theo đuổi lối sống "4 không" (không yêu, không cưới, không sinh con, không gia đình).
Nguyên nhân hàng đầu khiến giới trẻ "ngại" sinh con là áp lực kinh tế. Chi phí sinh hoạt, giá nhà đất leo thang khiến nhiều cặp vợ chồng trẻ cảm thấy "ngộp thở". Nuôi một đứa trẻ đòi hỏi chi phí lớn từ viện phí, học phí, dinh dưỡng đến dịch vụ chăm sóc. Nhiều người lo không đủ khả năng tài chính để mang lại cho con cuộc sống tốt.
Ngoài ra, nhiều người ưu tiên tự do cá nhân, phát triển sự nghiệp hơn việc xây dựng gia đình. Nỗi sợ về hôn nhân và áp lực nuôi dạy con cái cũng là rào cản khiến người trẻ ngại kết hôn, sinh con.
Xu hướng này không chỉ ảnh hưởng đến hạnh phúc cá nhân mà còn gây ra hệ lụy dài hạn cho quốc gia.
Năm 2024, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam thấp nhất trong lịch sử, đạt 1,91 con/phụ nữ. Năm 2025, tỷ lệ này là 1,93 con/phụ nữ, tăng nhẹ nhưng vẫn dưới mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ).
Trả lời kiến nghị của cử tri trước Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết, trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay, xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con, thậm chí không sinh con đang gia tăng, làm mức sinh giảm dưới mức thay thế, đẩy nhanh già hóa dân số, thiếu hụt lao động và gây áp lực lên hệ thống an sinh xã hội.
Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Dân số, tạo cơ sở pháp lý quan trọng, lâu dài cho việc hoạch định và triển khai chính sách dân số quốc gia trong giai đoạn mới.
Thực tế cho thấy việc điều chỉnh chính sách dân số lúc này là cần thiết. Tuy nhiên, chính sách chỉ là khung pháp lý, còn việc thực hiện phụ thuộc vào quyết định của người trẻ. Trong bối cảnh áp lực công việc, tài chính và quan điểm sống thay đổi, câu hỏi đặt ra là liệu những ưu đãi này đã đủ để họ yên tâm sinh con?
Nhiều bạn trẻ cho biết chỉ sinh 1 hoặc 2 con, thậm chí ưu tiên sự nghiệp hơn lập gia đình. Việc sinh con không còn được xem là nghĩa vụ mà là lựa chọn cần đủ điều kiện về tài chính, sự nghiệp và tâm lý.
Cuối năm 2025, HĐND thành phố Hải Phòng cũng đã ban hành Nghị quyết số 49/2025/NQ-HĐND có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đến hết ngày 31/12/2026 về triển khai chính sách hỗ trợ, khuyến khích sinh con thứ hai nhằm góp phần nâng cao chất lượng dân số, hướng tới phát triển bền vững trong tình hình mới.
Theo đó, đối tượng áp dụng là phụ nữ sinh con thứ hai trước 35 tuổi, có đăng ký thường trú tại Hải Phòng. Mỗi trường hợp đủ điều kiện sẽ được hỗ trợ một lần với mức 3.000.000 đồng/ca sinh. Đây là chính sách thiết thực, thể hiện sự quan tâm của thành phố đối với công tác dân số. Quy định này phần nào giảm bớt áp lực, góp phần khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con, bảo đảm cân bằng giới tính và cơ cấu dân số hợp lý.
Tuy nhiên theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Tím Huế, giảng viên Khoa Chính trị - Tâm lý - Giáo dục học, Trường Đại học Hải Dương, để tháo gỡ tình trạng trên, bên cạnh chính sách hỗ trợ tài chính, phúc lợi cho các gia đình như trợ cấp khi sinh con thứ hai trước 35 tuổi, ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở đối với người có từ 2 con đẻ trở lên..., cần thêm nhiều chính sách hỗ trợ thiết thực khác.
Đó là: phát triển hệ thống nhà trẻ chất lượng cao; cải cách giáo dục để giảm áp lực. Điều chỉnh chính sách lao động theo hướng linh hoạt, làm việc từ xa; khuyến khích doanh nghiệp bố trí nhà trẻ tại nơi làm việc... Đặc biệt, cần thay đổi nhận thức xã hội nhằm khuyến khích sinh con, xóa bỏ tâm lý e ngại. Thay đổi vai trò của nam giới để việc nuôi dạy con là trách nhiệm chung, giảm áp lực cho phụ nữ.
Bên cạnh đó, cần định hướng giới trẻ về giá trị gia đình và việc sinh con, coi đây là trách nhiệm và quyền lợi; tăng cường giáo dục giới tính, kỹ năng làm cha mẹ từ phổ thông để chuẩn bị hành trang bước vào hôn nhân.
Ngày 10/12/2025, Quốc hội chính thức thông qua Luật Dân số, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế Pháp lệnh Dân số năm 2003.
Thay đổi căn bản của luật là chuyển từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, tức đồng bộ các vấn đề về quy mô, cơ cấu, chất lượng dân số trong mối quan hệ với phát triển bền vững kinh tế - xã hội.
Điểm nổi bật là quy định vợ chồng được quyết định số con, khuyến khích sinh đủ 2 con, tăng thời gian nghỉ thai sản. Trường hợp sinh con thứ 2, lao động nữ nghỉ 7 tháng, lao động nam nghỉ 10 ngày. Đồng thời có nhiều hỗ trợ cho phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi như hỗ trợ tài chính, ưu tiên thuê mua nhà ở xã hội.
