Thu nợ chưa bằng 1/10 cho vay
Tới khi cưỡng chế kê biên tài sản thế chấp, tàu Thành Phát 8 của Công ty TNHH Vận tải và thương mại Trường Thành Phát mới chỉ có khung và vỏ.
Ngày 19-9 vừa qua, Cục THADS thành phố tiến hành cưỡng chế kê biên tàu Thành Phát 8 của Công ty TNHH Vận tải và thương mại Trường Thành Phát (Công ty Thành Phát), ở xã Bắc Sơn (huyện An Dương) để trả khoản nợ Ngân hàng Thương mại CP Quốc dân (Hà Nội) hơn 33 tỷ đồng (bao gồm tiền gốc và lãi). Tuy nhiên, theo kết quả kê biên, thẩm định giá trị của con tàu Thành Phát 8 chỉ khoảng hơn 1 tỷ đồng. Thực tế, hiện trạng tàu Thành Phát 8 chỉ có phần khung và vỏ. Thậm chí, một số kết cấu của tàu bị tháo dỡ, khác xa với hình ảnh của con tàu được lưu lại trong lần nghiệm thu giải ngân vốn lần cuối của Ngân hàng Thương mại CP Quốc dân vào năm 2010. Vì vậy, tại buổi cưỡng chế, đại diện ngân hàng loay loay và mất nhiều thời gian để xác định con tàu bị cưỡng chế có phải tài sản thế chấp hay không trong số các con tàu đang nằm trong xưởng đóng tàu của Công ty CP Công nghiệp đóng tàu Hải Phòng (huyện Thủy Nguyên), để thu hồi nợ. Được biết, năm 2008, Ngân hàng Thương mại CP Quốc dân cho Công ty Thành Phát vay 20 tỷ đồng để đóng tàu biển trọng tải 3.150 tấn, tài sản thế chấp chính là con tàu này. Tại thời điểm vay, con tàu này mới chỉ có trên thiết kế bản vẽ theo giấy chứng nhận duyệt thiết kế năm 2008 của Đăng kiểm Việt Nam. Sau khoảng 10 năm, con tàu vẫn chưa hoàn thành, ngân hàng thất thoát hàng chục tỷ đồng.
Thời gian qua, phần lớn các vụ việc thi hành án thu hồi nợ xấu ngân hàng với tài sản trong tương lai tập trung vào một số công ty đóng tàu. Như cuối năm 2017, Cục THADS thành phố thi hành xong vụ Công ty TNHH MTV vận tải biển Nam Triệu (Công ty Nam Triệu) nợ Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam hơn 368 tỷ đồng (tính đến hết tháng 7-2017), trong đó tiền vay ban đầu vào năm 2009 là 170 tỷ đồng. Tài sản thế chấp là tàu container 700 TEU trọng tải 8.500 tấn hình thành trong tương lai. Tuy nhiên, đến gần cuối năm 2017, dù con tàu đóng xong và phải qua 34 lần bán đấu giá, mới bán được hơn 31 tỷ đồng. Điều đáng nói, ngoài khoản vay ngân hàng trên, Công ty Nam Triệu còn vay hơn 194 tỷ đồng từ các nguồn sau: hỗ trợ của Chính phủ, Tổng Công ty Công nghiệp tàu thủy, công ty tài chính. Mặc dù án thi hành xong, nhưng do phức tạp liên quan đến nhiều khoản vay, Cục THADS thành phố phải xin ý kiến chỉ đạo của Tổng cục THADS để giải quyết dứt điểm vụ việc vào cuối năm 2017.
Hiện Cục THADS thành phố cũng gặp vướng mắc trong việc thi hành án vụ Công ty TNHH Nhật Phát nợ Ngân hàng thương mại CP Kỹ thương Việt Nam 170 tỷ đồng. Tài sản thế chấp là dự án sản xuất, kinh doanh gang thép cũng hình thành trong tương lai. Trong quá trình giải quyết vụ việc, Cục THADS thành phố xử lý toàn bộ tài sản bảo đảm thế chấp của Công ty TNHH Nhật Phát, thi hành xong được gần 74 tỷ đồng, chưa đủ trả nợ khoản nợ gốc cho ngân hàng là 121 tỷ đồng. Theo Quyết định của bản án kinh doanh thương mại số 07 ngày 18-3-2015 của TAND thành phố Hải Phòng, sau khi xử lý tài sản thế chấp, nếu không đủ thực hiện nghĩa vụ trả nợ, Công ty Nhật Phát tiếp tục hoàn thành nghĩa vụ trả nợ đã cam kết. Tuy nhiên, hiện công ty này không hoạt động, nhà xưởng, dây chuyền thế chấp khoản vay khác. Với số tiền còn lại phải thi hành rất lớn, điều kiện THA của công ty này không khả thi.
Cần kiểm soát chặt chẽ quá trình thẩm định
Từ một số vụ việc trên cho thấy rủi ro rất lớn đối với các ngân hàng cho các tổ chức, cá nhân vay với những tài sản bảo đảm hình thành trong tương lai từ nguồn vay đó. Luật sư Đào Văn Bẩy (Công ty Luật TNHH MTV Thái Thành) phân tích: Nếu các tổ chức, cá nhân phát triển hoạt động sản xuất-kinh doanh, trả nợ đúng cam kết, hình thành tài sản góp phần thúc đẩy doanh nghiệp, xã hội phát triển. Nhưng, khi các tổ chức, cá nhân này làm ăn thua lỗ, không có điều kiện trả nợ, sẽ gây thất thoát rất lớn đối với ngân hàng. Tuy nhiên, chưa có cán bộ ngân hàng hàng nào bị xử lý trách nhiệm khi liên quan đến việc gây thất thoát tài sản này.
Phó cục trưởng Cục THADS thành phố Lương Văn Lịch cho biết: Việc đòi nợ với tài sản thế chấp này rất khó, do có một số hợp đồng cho vay vốn chưa chặt chẽ, không có khoản ràng buộc điều kiện các tổ chức, cá nhân phải có nghĩa vụ trả nợ tiếp sau khi xử lý tài sản thế chấp không đủ trả nợ. Từ đó, cho thấy trách nhiệm của cán bộ ngân hàng khi thẩm định, giám sát nghiệm thu tài sản hình thành ở tương lai trong quá trình giải ngân cho các tổ chức, cá nhân vay vốn cần được quy định chặt chẽ hơn, phù hợp thực tế. Hiện nay, chỉ khi người vay không trả được nợ, các tổ chức tín dụng mới khởi kiện ra tòa án, yêu cầu trả nợ. Khi xét xử, tòa án chỉ căn cứ vào nội dung của hợp đồng thế chấp để đưa ra phán quyết mà không xác minh xem tài sản đã hình thành hay chưa, nên khi cơ quan THADS vào cuộc xác minh, mới phát hiện tài sản đang hình thành dang dở, thậm chí chưa hình thành.
Trong nền kinh tế thị trường, việc các ngân hàng, tổ chức tín dụng cho các tổ chức, cá nhân vay vốn với những tài sản bảo đảm hình thành trong tương lai là tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phát triển sản xuất. Tuy nhiên, để tránh phát sinh nợ xấu và có khả năng thu hồi vốn, các ngân hàng cần xét duyệt và kiểm tra, giám sát, nghiệm thu chặt chẽ các tài sản dạng này để giải ngân vốn vay hợp lý. Đồng thời, nhà nước nên có chế tài xử lý trách nhiệm đối với những cá nhân, tổ chức thực hiện giải ngân vốn vay dễ dãi, không đánh giá hết rủi ro có thể xảy ra với tài sản bảo đảm hình thành trong tương lai dẫn đến các vụ nợ hàng chục tỷ đồng, nhưng bên vay không có khả năng trả gốc và lãi, dẫn đến thất thoát nguồn vốn xã hội.
