Việt Hải, từ nơi tránh bão đến làng du lịch xanh

Dấu tích một làng chài

Nhìn từ trên cao, Việt Hải như một khoảng xanh yên bình được núi rừng bao bọc. Để đến làng, du khách phải đi qua những lối nhỏ giữa rừng già hoặc di chuyển bằng tàu xuyên vịnh Lan Hạ. Vị trí biệt lập này tạo nên một Việt Hải khác hẳn hình dung về một điểm du lịch biển náo nhiệt như Cát Bà.

Điều đặc biệt ở Việt Hải là giữa vùng đất bốn bề nước mặn lại có nguồn nước ngọt dồi dào. Theo lời kể, từ xa xưa, những ngư dân đi biển tìm vào đây tránh những ngày biển động. Từ chỗ dừng chân tạm thời, họ dần ở lại, định cư và hình thành nên ngôi làng.

Anh Hoàng Văn Khải, một người dân làng Việt Hải nhớ lại: “Việt Hải trước đây là thôn Thái Lai, thuộc xã Việt Hùng. Đến năm 1948, xã Việt Hải chính thức được thành lập. Khi đó chỉ có mười mấy nóc nhà. Người dân chủ yếu là những người đánh bắt ngoài biển, vào đây thấy có đồng bằng nên định cư. Họ sống bằng nghề trồng trọt, chăn nuôi, cày cấy và khai thác các sản vật trên rừng”.

Đến những năm 1960, theo chủ trương của thành phố Hải Phòng và huyện Cát Bà (sau là huyện Cát Hải, nay là đặc khu Cát Hải), Việt Hải tiếp nhận thêm khoảng 20 hộ gia đình ra đảo xây dựng kinh tế mới. Ông Hoàng Văn Kiên, người sinh ra và lớn lên tại làng từ thời điểm này cho biết, những hộ dân kinh tế mới đã trở thành một bộ phận quan trọng của cộng đồng Việt Hải ngày nay.

Những năm đầu thành lập, địa hình bị chia cắt khiến việc đi lại, giao thương với bên ngoài vô cùng khó khăn. Người dân chủ yếu dựa vào tự nhiên để duy trì cuộc sống. Họ làm ruộng, trồng cây, chăn nuôi gia súc, gia cầm, đồng thời khai thác nguồn lợi từ biển và sản vật rừng phục vụ sinh hoạt. Nhờ kết hợp nhiều phương thức mưu sinh, cuộc sống của cư dân Việt Hải không hoàn toàn phụ thuộc vào biển.

Sự kết hợp giữa văn hóa chài lưới và sản xuất nông nghiệp đã tạo nên nét sinh kế đặc biệt của làng. Trong không gian khép kín, người dân gắn bó với nhau, cùng chia sẻ khó khăn và gìn giữ nếp sinh hoạt chung.

Đánh thức miền ký ức

Ngày nay, Việt Hải được nhắc đến như một điểm du lịch nổi tiếng của đặc khu Cát Hải, bởi nhiều năm qua, người dân nơi đây đã bền bỉ phát triển mô hình du lịch cộng đồng.

Bước vào làng, du khách dễ dàng bắt gặp những nụ cười mộc mạc, cởi mở. Người dân niềm nở kể về những ngày đi biển, mùa vụ, những đổi thay và cả thời Việt Hải còn là vùng đất gần như “bất khả xâm phạm”.

Anh Hoàng Thế Linh, một hướng dẫn viên du lịch lâu năm cho biết: “Khoảng năm 1993, nơi đây đã thu hút nhiều du khách, đặc biệt là khách quốc tế. Người nước ngoài yêu thích những hình ảnh nguyên sơ như giếng nước, đồng lúa, thiên nhiên thuần khiết. Đặc biệt, người dân ở đây rất lương thiện, thân thiện khi đón khách”.

Đến Việt Hải, du khách có thể đạp xe thong thả qua đường làng, đi bộ giữa màu xanh cây cối, trò chuyện bên hiên nhà hay thưởng thức bữa cơm với những món ăn từ sản vật địa phương. Với cộng đồng gắn bó với biển và đất, ẩm thực cũng là cách lưu giữ ký ức. Sản vật từ biển, vườn và chăn nuôi đều được tận dụng để tạo nên những món ăn tươi ngon.

Bà Lê Thị Nguyệt Nga, một cư dân trong làng chia sẻ: “Trước đây đi lại khó khăn, người dân bảo nhau nuôi trồng, đánh bắt theo kiểu tự cung tự cấp nên thực phẩm ở xã đảo này sạch 100%. Sau này đón du khách, mình mở rộng trồng trọt, chăn nuôi để khách cũng được ăn đồ sạch. Người nước ngoài họ thích những món ăn dân dã lắm”.

Cảm nhận được sự ấm áp ấy, chị Emma Alice, du khách đến từ Vương quốc Anh nói: “Tất cả những người chúng tôi gặp đều rất đáng yêu, thân thiện và hiếu khách. Ở bất cứ nơi nào, mọi người đều nở nụ cười vui vẻ. Mọi thứ đều rất đẹp, từ cảnh quan cho đến trải nghiệm. Chúng tôi chắc chắn sẽ khuyên bạn bè tới đây và mong muốn có thể quay trở lại sớm”.

Hiện nay, đặc khu Cát Hải định hướng phát triển Việt Hải theo mô hình du lịch cộng đồng gắn với chuyển đổi xanh, vừa phát huy giá trị điểm đến, vừa bảo vệ môi trường. Đời sống người dân cũng có nhiều thay đổi. Những gia đình trước đây chủ yếu làm nông, chài lưới nay có thêm việc đón khách, phục vụ lưu trú và ẩm thực.

Anh Nguyễn Văn Lân, một hộ làm du lịch cộng đồng tại Việt Hải chia sẻ: “Điều quan trọng là người dân không biến ngôi làng thành không gian du lịch tách rời đời sống. Các hoạt động phục vụ du khách vẫn diễn ra tự nhiên ngay trong chính ngôi nhà, ruộng vườn và sinh hoạt thường ngày”.

Từ ký ức về làng chài xưa đến mô hình du lịch xanh hôm nay, bảo tồn Việt Hải không có nghĩa là giữ mọi thứ đứng yên, mà là để những nét văn hóa, lối sống xưa tiếp tục hiện diện trong cuộc sống hiện đại. Khi Cát Bà bước vào giai đoạn phát triển du lịch mạnh mẽ, Việt Hải đứng trước yêu cầu vừa hiện đại hóa, vừa gìn giữ bản sắc.

Để làm được điều đó, chính quyền địa phương cần coi các giá trị văn hóa, lịch sử của Việt Hải là tài sản quý giá, song hành với tài nguyên rừng và biển; tiếp tục sưu tầm, ghi chép câu chuyện của các thế hệ, hỗ trợ người dân truyền dạy tri thức dân gian, nghề truyền thống và ẩm thực bản địa.