RSV hay còn được gọi là virus hợp bào hô hấp đang là mối đe dọa nguy hiểm với trẻ sơ sinh và người cao tuổi. Vaccine được xem là chìa khóa nhằm giảm tỷ lệ biến chứng, tử vong.
RSV (Respiratory Syncytial Virus) có hai phân nhóm chính là RSV-A và RSV-B, gây nhiễm trùng đường hô hấp trên và dưới như viêm tiểu phế quản, viêm phổi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm virus này khiến hơn 3,6 triệu ca nhập viện và 100.000 ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi, trong đó gần một nửa là trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi.
Tại Việt Nam, RSV được ghi nhận là nguyên nhân hàng đầu gây viêm đường hô hấp cấp tính ở trẻ dưới 1 tuổi. Đối với nhóm người từ 60 tuổi trở lên, trong vòng 5 năm, RSV đã gây khoảng 4,6 triệu ca viêm đường hô hấp cấp tính, với hơn 178.000 trường hợp viêm phổi. Gánh nặng này càng nghiêm trọng với người có bệnh nền mạn tính như tim mạch, phổi hoặc tiểu đường.
PGS.TS.BS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết: “RSV là nỗi lo thường trực của các bậc cha mẹ có con nhỏ, bởi diễn tiến bệnh thay đổi rất nhanh, có thể từ sốt nhẹ sang suy hô hấp, thậm chí phải thở máy”.
Theo các bác sĩ, có năm dấu hiệu cảnh báo trẻ sơ sinh nhiễm RSV mà phụ huynh cần đưa đi khám ngay. Trẻ có thể sốt cao kéo dài nhiều giờ liền khó hạ, thở nhanh gấp kèm tiếng khò khè và rít khi hít vào hoặc lồng ngực co rút mạnh mỗi nhịp thở. Ngoài ra, những trường hợp ho nặng, dai dẳng khiến trẻ mệt lả, cùng với biểu hiện bỏ bú, bú kém hoặc tím tái do thiếu oxy, đều là chỉ báo nguy hiểm cần xử trí y tế khẩn cấp.
Các chuyên gia cảnh báo, khi xuất hiện một trong các dấu hiệu trên, phụ huynh cần đưa trẻ đi khám sớm để ngăn biến chứng nặng. Không chỉ ở trẻ nhỏ, RSV còn được ví như “tác nhân bị lãng quên” đối với người cao tuổi.
Các nghiên cứu quốc tế cho thấy, tỷ lệ tử vong do RSV tương đương với cúm, song mức độ gây viêm phổi nặng, nhập viện và thời gian điều trị thường dài hơn. Người trên 65 tuổi mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) có nguy cơ nhập viện do RSV cao gấp hơn 4 lần so với người khỏe mạnh cùng độ tuổi.
Điểm nguy hiểm của RSV là khả năng tái nhiễm nhiều lần do miễn dịch tự nhiên suy giảm, trong khi chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Người bệnh chủ yếu được chăm sóc hỗ trợ, nâng cao thể trạng nhưng vẫn có nguy cơ để lại các di chứng dài hạn như khò khè tái phát, hen suyễn hoặc suy giảm chức năng phổi kéo dài suốt 10 năm đầu đời.
WHO khuyến nghị các quốc gia sớm đưa dự phòng RSV vào chương trình y tế, bao gồm miễn dịch thụ động cho phụ nữ mang thai để bảo vệ trẻ ngay từ trong bụng mẹ. Song song đó, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khuyến cáo phòng ngừa RSV cho người từ 75 tuổi trở lên và cân nhắc cho nhóm 60 - 74 tuổi có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch.
Trước thực tế RSV gây gánh nặng đáng kể cả ở trẻ sơ sinh lẫn người cao tuổi, Việt Nam được khuyến nghị đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức cho phụ huynh, người chăm sóc và nhân viên y tế. Các giải pháp phòng ngừa từ sớm, đặc biệt là vaccine được xem là chìa khóa nhằm giảm tỷ lệ biến chứng, tử vong và tạo nền tảng sức khỏe cộng đồng bền vững.
