(HPĐT)- Trong 6 nhân tài đất Việt từng được UNESCO vinh danh Danh nhân văn hóa thế giới, duy nhất Hồ Xuân Hương (vinh danh năm 2021) là nữ. Cuộc đời và thơ ca của “Bà chúa thơ Nôm” là hiện tượng độc đáo trong nền văn học nước nhà. Vở diễn “Xuân Hương nữ sĩ” của Đoàn Chèo Hải Phòng khắc họa chân dung, truyền tải những thông điệp từ cuộc đời và tài năng của bà đến với thế hệ hôm nay.
Nghệ sĩ Đoàn Chèo Hải Phòng tập luyện vở diễn “Xuân Hương nữ sĩ” trong Đề án Sân khấu truyền hình tháng 1-2024. Ảnh: Đỗ Hiền
“Dấu ấn” Hồ Xuân Hương
Những ngày này, sân khấu Chèo Hải Phòng rộn ràng lời ca, tiếng hát, các nghệ sĩ tất bật chuẩn bị vở diễn mới - “Xuân Hương nữ sĩ”, thuộc Đề án Sân khấu truyền hình số đầu năm 2024.
Trưởng Đoàn Chèo Hải Phòng Nguyễn Văn Vận thông tin, nội dung vở diễn tái hiện những nét chính trong cuộc đời và sự nghiệp của “Bà chúa thơ Nôm” - nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Bà tên thật là Hồ Phi Mai, từ nhỏ đã tinh thông sử sách. Nhưng vào thời phong kiến, phụ nữ không được phép đi thi, tài năng của Hồ Xuân Hương không được trọng dụng. Di sản của bà đến nay còn tìm được chỉ vỏn vẹn hơn 150 bài thơ, nhưng đủ vinh danh bà là 1 trong 6 Danh nhân văn hóa thế giới của Việt Nam…
Khắc họa chân dung nữ sĩ xuất chúng nhưng cuộc đời đa đoan, trắc trở, kịch bản sân khấu của tác giả Nguyễn Đức Minh tái hiện bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam nửa cuối thế kỷ 18 đến nửa đầu thế kỷ 19, thân phận người phụ nữ bị trói chặt trong quan điểm Nho giáo khắt khe, chịu nhiều thiệt thòi, nhất là những phụ nữ thường dân. Những bài thơ của Hồ Xuân Hương viết bằng cả chữ Hán lẫn chữ Nôm, đều là một kiệt tác, viết theo thể Đường luật khắt khe. Điều khiến nữ sĩ trở nên đặc biệt bởi sự phá vỡ mọi khuôn phép, là sự kết tinh cao nhất của bản sắc Việt, tâm hồn và tính cách của người Việt. “Dấu ấn” Hồ Xuân Hương khiến chúng ta tự hào, yêu mến để giới thiệu với bạn bè quốc tế, được đông đảo bạn đọc, học giả quốc tế đánh giá cao và tôn vinh…
Thông điệp đến hôm nay
Theo đánh giá của đạo diễn, NSND Trịnh Thúy Mùi, vở chèo khai thác sự đa đoan trong cuộc đời và sự nghiệp của nữ sĩ Hồ Xuân Hương, nhưng cũng khai thác những giây phút thăng hoa tài năng, sự nhân văn, nhân hậu và cũng không bỏ qua cả những gai góc của bà. “Vở diễn viết lại trên cơ sở lịch sử để công chúng yêu nghệ thuật hiểu thân phận và tài năng người phụ nữ ngày xưa và mang đến thông điệp cuộc sống ngày hôm nay. Đáng chú ý, những vần thơ của bà có tính dự báo lâu dài nên rất nhiều ý nghĩa sâu xa, ví như: Sự bất bình với thời đại ngày ấy, đến nay còn đâu đó; số phận không chỉ riêng bà, mà còn là tiếng nói cho rất nhiều tầng lớp… Do vậy, vở diễn không chỉ khai thác một góc cạnh”, NSND Trịnh Thúy Mùi nhấn mạnh.
Vở chèo “Xuân Hương nữ sĩ” được thực hiện bởi ekip gồm: Tác giả kịch bản Nguyễn Đức Minh; đạo diễn, NSND Trịnh Thúy Mùi; âm nhạc, NSƯT Đào Tuấn Hải; họa sĩ, NSND Đạt Tăng; biên đạo múa, NSƯT Hoài Anh; dạy hát truyền thống, NSND Minh Thu…, cùng tập thể nghệ sĩ, diễn viên Đoàn Chèo Hải Phòng và một số đoàn nghệ thuật thành phố.
Tỏa sáng trên sân khấu với một Hồ Xuân Hương ngạo nghễ trên văn đàn, hiếu nghĩa với mẹ cha, nhân từ với những số phận nghèo hèn và quyết liệt với đám quan lại bòn rút, ức hiếp dân lành, NSƯT Thùy Dương bộc bạch, đây là vai “đẫy” cảm xúc. Để thể hiện tròn vai hình ảnh nữ sĩ trong suốt các trường đoạn Hồ Xuân Hương với Chiêu Hổ, Hồ Xuân Hương với Tổng Cóc, Hồ Xuân Hương với Phủ Vĩnh Tường, nghệ sĩ chỉ mong làm sao có đủ sức khỏe để chuyển tải được hết thông điệp mà tác giả viết, khái quát cô đọng nhất hình tượng nữ sĩ.
Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Trần Thị Hoàng Mai bày tỏ tin tưởng, với ekip kinh nghiệm, bản lĩnh trong nghệ thuật Chèo của cả nước, các nghệ sĩ Đoàn Chèo Hải Phòng sẽ nỗ lực hết sức mình, phát huy khả năng sáng tạo, đưa hình ảnh nữ sĩ Hồ Xuân Hương đến với công chúng yêu nghệ thuật của cả nước, để người dân trong và ngoài thành phố được thưởng thức các tác phẩm sân khấu chất lượng cao, góp phần phát huy giá trị nghệ thuật Chèo trong tiến trình đề xuất UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại./.
Hải Hậu
