(HPĐT)- Lễ hội Minh thề tại xã Thuận Thiên (huyện Kiến Thụy) là di sản văn hoá phi vật thể cấp quốc gia với lịch sử hơn 500 năm. Đặt mục tiêu tái hiện lễ hội độc đáo này trên sân khấu truyền hình một cách đầy sáng tạo và truyền cảm, vở múa rối “Lời thề” do Đoàn Nghệ thuật Múa rối Hải Phòng dàn dựng, biểu diễn sắp ra mắt phục vụ công chúng.
Cảnh trong vở múa rối “Lời thề”.
Vở diễn “Lời thề” là chương trình số 26 thuộc Đề án Sân khấu truyền hình, được ghi hình và phát sóng trên sóng Đài phát thanh và Truyền hình Hải Phòng ngày 30-10 tới, phục vụ công chúng thành phố. Kịch bản vở diễn do nhà văn Nguyễn Hiếu và nghệ sĩ ưu tú Lê Chức chắp bút; nghệ sĩ nhân dân Nguyễn Tiến Dũng làm đạo diễn.
Lễ hội Minh thề diễn ra vào ngày 14 tháng Giêng hằng năm tại đình chùa Hòa Liễu, thôn Hoà Liễu, xã Thuận Thiên (huyện Kiến Thuỵ). Đây là lễ hội có sự kết hợp giữa tín ngưỡng với giáo dục đạo lý, nhân cách con người. Vào thế kỷ 16, Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn, vợ của Thái Thượng hoàng Mạc Đăng Dung, vốn người làng Trà Phương (huyện Kiến Thụy), tài sắc vẹn toàn, có công mở mang, xây dựng làng xã, làm nhiều việc thiện giúp dân, giúp đời, xây dựng, tôn tạo nhiều chùa chiền, góp phần chấn hưng đạo pháp trong vùng. Bà chính là người tiếp thu lễ thề của các đời trước, xây dựng nên Lễ hội Minh thề với nội dung chính là lấy chí công làm trọng, không xâm phạm của công. Nhiều người đánh giá, đây là lễ hội độc đáo nhất trong số hơn 8 nghìn lễ hội lớn, nhỏ ở Việt Nam, trên thế giới cũng chưa có lễ hội tương tự.
Chia sẻ về vở diễn, Trưởng Đoàn Nghệ thuật Múa rối Hải Phòng Nguyễn Thị Thu Thủy cho biết: Từ lâu, những người làm văn hóa ở Hải Phòng mong muốn đưa Lễ hội Minh thề lên sân khấu để giới thiệu, quảng bá và tôn vinh di sản văn hóa độc đáo này. Vở diễn được ra mắt công chúng nhân dịp hướng tới kỷ niệm 76 năm Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23- 11-1945 – 23-11-2021). Để chuẩn bị tốt nhất cho vở diễn, Đoàn đặt hàng các tác giả, chuẩn bị từ kịch bản, âm nhạc, con rối… từ tháng 12-2020. Ý tưởng của êkíp thực hiện là qua nghệ thuật múa rối, lý giải về sự ra đời của lễ hội Minh thề, để “Lời thề” có sức truyền cảm, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ đi vào cuộc sống. Lời thề ở đây không “đao to, búa lớn” mà chỉ là những điều thường ngày của cuộc sống, là lời nhắc nhở của bà con trong làng về lối sống tốt đẹp, trong sạch, nghĩa tình, đoàn kết, góp phần xây dựng xã hội công bằng và quê hương giàu đẹp.
Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về kịch bản, sân khấu, hệ thống âm thanh, ánh sáng, lối diễn nhuần nhuyễn của các diễn viên, nghệ sĩ, vở múa rối “Lời thề” kể lại câu chuyện mang màu sắc “chính luận” nhưng vẫn mang đậm chất “thơ” và “tình”.
Vở múa rối “Lời thề” có 4 phân cảnh. Mở đầu vở diễn là cảnh hẹn hò lãng mạn bên bờ sông lúc trăng muộn của 2 nhân vật chính là Định, người trai làng Hòa Liễu và Đào, cô thôn nữ xinh đẹp cùng làng. Hai người yêu nhau và muốn nên duyên vợ chồng. Định là con trai gia đình thuyền chài, làm nghề đánh cá nên không có ruộng. Không may cha Định ốm nặng, thuyền, lưới đều phải bán đi để lo thuốc thang chạy chữa cho cha. Vì thế, Định cần có ruộng để làm ăn sinh sống, phải xin xã trưởng cấp. Xã trưởng có con trai độc nhất là Bòi Sinh bị “chứng dở người”. Xã trưởng ra điều kiện Định phải rời bỏ Đào để ép Đào làm vợ con trai y mới được chia ruộng thánh điền, cấp đất Tam Bảo (quỹ ruộng đất dành cho người nghèo thời đó).
Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn và cháu nội là Khiêm Vương trong một lần về thăm dân làng, chứng kiến nhà nhà ấm no, thịnh vượng, người người an khang, bà mừng lắm. Tuy nhiên, bà cùng Khiêm Vương cũng đi khảo xét, đến nhà xã trưởng dò hỏi rõ ngọn ngành, biết được nội tình câu chuyện tình duyên của Định và Đào, biết xã trưởng dùng quyền của người đứng đầu làng, lấy đất được chia cho dân để mưu lợi riêng, lạm dụng của công làm việc tư. Muốn xã trưởng nhìn ra lỗi lầm, tự sửa mình, Thái hoàng Thái hậu nghĩ ra cách học các liệt tổ, liệt tông tổ chức hội thề. Tại làng, hội thề và lời thề sẽ rõ ràng, cụ thể hơn để cảnh tỉnh chức sắc và cả dân làng để mọi người cùng tỉnh thức, tâm sáng ra khi đứng trước thần linh, đối diện chính lòng dạ mình. Từ quan đến dân đều có lòng thiện, để cái ác, cái tham mất dần đi. Lễ hội Minh thề được tổ chức thường niên ở làng và thành tục lệ đẹp trong ngày xuân từ ngày đó.
Đoạn kết vở “Lời thề” mở ra khung cảnh dân làng đồng thanh: “Quyết lấy của công làm việc công, xin thần linh phù hộ. Lấy của công làm của riêng, lo việc riêng, xin thần linh đả tử. Y lời thề: Xin thề! Xin thề! Xin thề!” trong tiếng nhạc vang lên rộn ràng, không khí trang trọng, linh thiêng nhưng ấm áp lòng người.
Gần 5 thế kỷ trôi qua, những lời thề thiêng liêng tại Lễ hội Minh thề vẫn mang tính thời sự nóng hổi, vẹn nguyên giá trị cho hôm nay và mai sau.
NSND Nguyễn Tiến Dũng, Giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam, đạo diễn vở múa rối “Lời thề”, chia sẻ: “Tôi có duyên với Hải Phòng khi được về đây và đồng hành với Đoàn Múa rối Hải Phòng gần 15 năm qua. Chừng ấy thời gian không chỉ cho hiểu về cách nghĩ, cách làm của từng nghệ sĩ, diễn viên trong đoàn mà anh còn cảm nhận sâu sắc về nét đẹp của mảnh đất và con người nơi đây”. Anh đánh giá, Lễ hội Minh thề là chất liệu đẹp cho vở diễn, tuy nhiên, để thể hiện thành công bằng nghệ thuật múa rối rất khó đối với đề tài chính luận, trong khi nghệ thuật múa rối vốn mạnh ở mảng huyền tích, huyền thoại. Vì vậy, anh hy vọng với sự quyết tâm, sáng tạo của ê-kíp thực hiện, kỹ năng diễn xuất của các diễn viên, nghệ sĩ sẽ làm một câu chuyện chính luận dễ đi vào lòng người, khẳng định vị trí của rối Hải Phòng ở một diện mạo khác./.
Bài và ảnh: Xuân Hạ
