(HPĐT)- Không chỉ phải hứng chịu những tác động của hạn hán, người dân Afghanistan đang chứng kiến các vụ bạo lực đang ngày một gia tăng khi Taliban tăng cường các cuộc tấn công trên khắp nước này. Vị thế “hơn cơ” trên bàn đàm phán đang khiến Taliban hung hăng hơn trên chiến trường, nguy cơ đẩy quốc gia Tây Nam Á này vào một cuộc nội chiến toàn diện trong thời gian tới.
Tình hình Afghanistan ngày càng bất ổn, Nga liên tiếp tập trận với các nước láng giềng Trung Á. Ảnh: TASS
Khủng hoảng nhân đạo trầm trọng
Những tuần gần đây, trong bối cảnh binh sĩ thuộc các lực lượng quốc tế do Mỹ dẫn đầu bắt đầu rút quân từ tháng 5-2021, nhiều thành phố và khoảng một nửa trong tổng số 34 tỉnh của Afghanistan chìm trong các vụ đụng độ lớn khi Taliban tiếp tục tấn công các lực lượng an ninh. Theo thông tin từ Phái bộ Hỗ trợ Liên hợp quốc tại Afghanistan (UNAMA), số thương vong của người dân 6 tháng đầu năm 2021 tăng 47% so với cùng kỳ năm 2020. Số thương vong của người dân trong tháng 5 và tháng 6-2021 cao hơn 4 tháng đầu năm 2021 với 703 người thiệt mạng và 1.609 người bị thương.
Không chỉ vậy, Afghanistan đang trải qua một trong những đợt hạn hán nghiêm trọng nhất trong lịch sử. Các chuyên gia dự báo sản lượng lúa mì hàng năm của quốc gia Tây Nam Á này có thể giảm tới gần 50% và hàng triệu vật nuôi có nguy cơ bị chết do nguồn nước cạn kiệt. Ông Necephor Mghendi, người đứng đầu Hiệp hội Chữ thập Đỏ và Trăng lưỡi liềm (IFRC) tại Afghanistan khẳng định người dân đang chịu nhiều cú sốc. Hạn hán ảnh hưởng tới nguồn thực phẩm và phân phối thực phẩm, trong khi xung đột khiến số người phải sơ tán ngay trong nội bộ nước này gia tăng, kéo theo nhu cầu thực phẩm gia tăng tại một số khu vực.
Afghanistan nằm trong danh sách “điểm nóng về nạn đói” gồm 23 nước, được Liên hợp quốc (LHQ) công bố trong báo cáo đưa ra hồi tháng trước, với ít nhất 12 triệu người dân trong tổng số 36 triệu người nước này đang đối mặt với cuộc khủng hoảng an ninh lương thực. Afghanistan cũng đối mặt với tình trạng khủng hoảng nhân đạo trầm trọng, với hơn 18,4 triệu người (hơn 1/3 dân số) cần hỗ trợ nhân đạo.
Trước những diễn biến tại Afghanistan, lãnh đạo 5 nước Trung Á (gồm Turk menistan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Uzbekistan) cảnh báo về vòng xoáy bất ổn ở nước láng giềng Afghanistan. Tổng thống Tajikistan Emomali Rakhmon cho biết, Taliban hiện kiểm soát gần như toàn bộ phần lãnh thổ phía Afghanistan giáp giới với Tajikistan, gia tăng hoạt động chống phá và ảnh hưởng tại khu vực.
Cần ngăn chặn "kịch bản thảm khốc nhất"
Vị thế của Taliban thay đổi nhiều sau 20 năm, kể từ khi Mỹ đưa quân vào Afghanistan sau vụ khủng bố ngày 11- 9-2001, lật đổ chính quyền do nhóm này đứng đầu, vốn che chở cho Al Qeada. Từ chỗ là một lực lượng vũ trang cực đoan có nhiều mối liên hệ với các tổ chức khủng bố, Taliban giờ đây có thể đường hoàng đối thoại với Mỹ, Chính phủ Afghanistan và các cường quốc khác như một lực lượng chính trị - quân sự độc lập.
Một điểm quan trọng khác góp phần giúp Taliban giành thắng lợi trên mặt trận chính trị là việc các phe phái chính thống ở Afghanistan mất quá nhiều thời gian vào xung đột nội bộ, chỉ trích lẫn nhau. Trong khi chính quyền và các lực lượng an ninh lại hoạt động kém hiệu quả, tham nhũng dù nhận được nhiều viện trợ của nước ngoài. Bên cạnh đó, vị thế trên bàn đàm phán củng cố sự tự tin của Taliban trên chiến trường. Đó chính là nguồn cơn để đẩy Afghanistan vào một cuộc nội chiến trong thời gian tới.
Lo ngại về mối đe doạ tiềm tàng từ Afghanistan, Nga tuyên bố sẽ sử dụng các căn cứ quân sự của nước này ở Tajikistan và Kyrgyzstan để đối phó với hành vi gây hấn trực tiếp từ phía Afghanistan. Từ ngày 2-8, 1.500 binh sĩ Nga và Uzbekistan bắt đầu cuộc tập trận song phương ở Termez, gần biên giới Afghanistan. Tiếp đó, cả 2 nước tham gia tập trận 3 bên tại nước láng giềng Tajikistan từ ngày 5 đến 10-8. Bên cạnh các cuộc tập trận ở Trung Á, giới chức Nga vẫn tiếp tục các nỗ lực ngoại giao nhằm bảo đảm ổn định ở Afghanistan sau khi Mỹ rút quân khỏi quốc gia Tây Nam Á này.
Có thể nói, thế giới đang theo dõi sát tình hình tại quốc gia Tây Nam Á này nhằm tránh kịch bản không ai mong muốn, đó là nội chiến toàn diện khi không có thỏa thuận nào giữa Taliban và Chính phủ Afghanistan. Tuy nhiên, ngay cả khi có một thỏa thuận hòa bình giữa Taliban và Chính phủ Afghanistan, thì quốc gia Tây Nam Á này vẫn phải đối mặt với không ít thách thức để duy trì hòa bình./.
Quang Huy (tổng hợp)
