Giữa những ngày miền Trung oằn mình trong mưa lũ, khi lực lượng chức năng đang chạy đua cứu người, vẫn có những luồng tin giả, hình ảnh AI ngụy tạo len lỏi trên mạng xã hội, thổi phồng thiệt hại, gây hoang mang dư luận.
Tối 20/11, khi nước lũ ở thôn Vạn Lộc, xã Hòa Mỹ (Đắk Lắk) đang rút dần, tin đồn “vỡ đập” lan truyền chóng mặt. Cả xóm Mới hốt hoảng tháo chạy trong đêm tối. Trong hỗn loạn, anh Phan Văn Thôi (51 tuổi) chở vợ là chị Phạm Thị Như Thùy (40 tuổi) và con trai Phạm Chí Công (10 tuổi) chạy về phía núi Hương tránh nạn.
Không một ai hay biết cây cầu Bến Đình đã bị lũ cuốn gãy. Chiếc xe máy lao xuống dòng nước xiết. Con trai út của anh chị là cháu Công thoát chết nhờ bám được một cành cây và được người dân cứu vào rạng sáng. Nhưng cha mẹ em đã ra đi mãi mãi. Ba đứa trẻ bỗng chốc trở thành mồ côi chỉ vì một tin đồn thất thiệt.
Đó không còn là chuyện online. Đó là hậu quả, nỗi đau thật mà tin giả gây ra. Tin giả trong bão lũ là hành vi vô ý thức, gây hoang mang, sợ hãi, mất mát và là tội ác gián tiếp.
Trong những ngày cả nước hướng về miền Trung, thứ đáng sợ không chỉ là nước lũ dâng cao, mà còn là những thông tin độc hại tràn lan trên mạng xã hội. Khi những cơn mưa xối xả cuốn theo tài sản, hoa màu, thậm chí sinh mạng, thì những tin bịa đặt lại khiến cộng đồng rơi vào trạng thái hoang mang, hiểu lầm, thậm chí hành động trong sợ hãi.
Ngày 23/11, Công an tỉnh Đắk Lắk đã phát hiện 52 tài khoản đăng tải thông tin sai sự thật về tình hình mưa lũ, trong đó 17 người bị triệu tập, 5 trường hợp bị phạt với số tiền hơn 37 triệu đồng, còn lại bị buộc gỡ bài và cam kết không tái phạm. Những chủ tài khoản này đã tung ra hình ảnh cắt ghép, video dàn dựng, mô tả sai mức độ thiệt hại, khiến dư luận thêm rối ren trong thời điểm nhạy cảm.
Không ít người biết rõ thông tin chưa kiểm chứng nhưng vẫn chia sẻ để câu view, kéo tương tác, thậm chí gắn kèm đường link bán hàng. Lợi dụng lòng thương cảm cộng đồng giữa mùa thiên tai để trục lợi là hành vi đáng bị lên án mạnh mẽ.
Hàng loạt video “kêu cứu”, “lũ cuốn trôi cả xóm”, “người dân mắc kẹt trên mái nhà” xuất hiện dồn dập trên TikTok, Facebook. Phần lớn những video này không hề được quay tại Việt Nam hoặc được dựng bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, nhiều người xem không phát hiện được các dấu vết thao tác, dẫn đến việc chia sẻ ồ ạt.
Theo Bộ Công an, đã xuất hiện tình trạng tạo dựng tin giả bằng AI để xuyên tạc, công kích chính quyền, gây sức ép lên lực lượng cứu trợ và tranh thủ kêu gọi ủng hộ nhằm trục lợi. Có những nội dung bịa đặt trắng trợn rằng “hàng nghìn người chết”, “hàng chục nghìn người chưa được ứng cứu”, khiến cộng đồng hoảng loạn, gia đình người dân xa quê bất an.
Sự lan truyền của tin giả khiến báo chí và cơ quan chức năng phải kiểm chứng, đính chính. Trong khi đó, mỗi phút giây lực lượng cứu hộ đang đối mặt hiểm nguy, việc phải xử lý tin đồn sai sự thật là gánh nặng không đáng có.
Ai cũng có một trái tim nóng khi hướng về miền Trung nhưng để giữ “cái đầu lạnh” trước luồng thông tin hỗn loạn không phải là điều dễ dàng. Tin giả thường đánh trúng tâm lý thương cảm, nỗi lo lắng và sự bức xúc của cộng đồng, khiến nhiều người chia sẻ một cách vô thức.
Bộ Công an cảnh báo người dân tuyệt đối không chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng, nên ưu tiên các nguồn tin chính thống từ cơ quan chức năng, báo chí uy tín, hệ thống cảnh báo thiên tai.
Lực lượng công an đang triển khai các biện pháp kỹ thuật để rà quét, phát hiện các nguồn phát tán tin xấu độc. Những trường hợp chia sẻ vì thiếu hiểu biết sẽ được nhắc nhở, xử phạt hành chính. Còn các đối tượng cố tình tung tin giả, gây hậu quả nghiêm trọng sẽ bị xử lý nghiêm, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự.
Sự việc tin giả trong mưa lũ miền Trung một lần nữa cho thấy công nghệ AI tuy mạnh mẽ nhưng cũng ẩn chứa nhiều rủi ro khi rơi vào tay những người thiếu ý thức hoặc có mục đích xấu.
Ngày 21/11, Chính phủ đã trình Quốc hội dự thảo Luật Trí tuệ nhân tạo (AI). Theo dự thảo luật, tổ chức, cá nhân vi phạm quy định sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo pháp luật dân sự. Mức phạt tiền tối đa đối với vi phạm hành chính là 2 tỷ đồng đối với tổ chức và 1 tỷ đồng đối với cá nhân.
Khi lực lượng công an, quân đội, chính quyền địa phương và cả người dân đang vật lộn trong dòng nước để cứu người thì việc tạo ra hoặc lan truyền tin giả chẳng khác nào thêm gánh nặng lên vai những người đang làm nhiệm vụ.
Người góp công, người góp của. Còn nếu không thể góp sức cùng đồng bào chống lũ thì xin hãy ngồi yên, đừng chia sẻ tin giả hay thổi phồng sự thật. Đừng để “giặc online” chia rẽ tinh thần đoàn kết dân tộc.
