Vườn thuốc nam tại 3 di tích thờ Đại danh y Tuệ Tĩnh

Cụm di tích Quốc gia đặc biệt đền Xưa, chùa Giám, đền Bia có liên quan mật thiết với nhau vì đều thờ phụng Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh. Cuộc đời, sự nghiệp cũng như y đức, y đạo và y tài của ông đã trở thành tấm gương sáng ngời, làm nền móng vững chắc cho y học cổ truyền dân tộc.

Những di tích trên đều ghi đậm dấu ấn về thân thế, sự nghiệp của ông.

Đền Xưa ở thôn Phú Nghĩa là nơi ông sinh ra. Chùa Giám tại thôn Cẩm Sơn là nơi đại danh y được nuôi dưỡng, ăn học đến khi thành tài. Còn đền Bia ở thôn Văn Thai lưu giữ tấm bia ghi tạc lời của ông.

Điều đặc biệt, hiện cả 3 di tích này đều trồng cây thuốc nam để tỏ lòng thành kính, biết ơn cũng như đáp lại di nguyện của bậc hiền tài.

Từ lâu, vườn thuốc nam đền Bia đã nổi tiếng gần xa, nhắc nhớ về di sản y học mà Đại danh y Tuệ Tĩnh để lại cho đời. Vườn thuốc đã có từ lâu nhưng chưa đồng bộ, bài bản. Đến năm 2005, vườn được quy hoạch, trùng tu với diện tích 1.200 m², được chia làm 9 ô tương ứng với 9 bài thuốc và 9 nhóm bệnh: cảm sốt, điều kinh, mụn nhọt, đau nhức xương khớp, ho, kiết lỵ, tiêu chảy, sốt xuất huyết và nhóm viêm gan siêu vi trùng.

Năm 2024, vườn được bố trí lại theo đúng các bài thuốc mà Đại danh y, thiền sư truyền lại cho đời theo các nhóm: can, tỳ, thận, tâm, phế. Mỗi cây thuốc đều được gắn biển tên, ghi rõ tên khoa học, tên dân gian. Không gian vườn thuốc được bố trí hài hòa với thiên nhiên, tạo cảm giác yên bình, thư thái, phù hợp với tinh thần chữa bệnh bằng thảo dược tự nhiên.

Bên cạnh tạo ra không gian xanh mát, vườn thuốc nam còn là nơi thực địa quý giá cho sinh viên ngành y dược đến học tập, nghiên cứu và lan toả tri thức y học cổ truyền.

Chị Hồ Thị Thanh Mai, giảng viên Trường Cao đẳng Dược Trung ương đánh giá vườn thuốc nam giúp sinh viên trực tiếp nhận biết các loại cây thuốc và tìm hiểu công dụng của từng loại cây. Qua đó, các em hiểu hơn về giá trị của y học cổ truyền và những đóng góp của Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh đối với nền y học dân tộc. Việc gìn giữ, chăm sóc vườn thuốc cũng là cách để thế hệ hôm nay thể hiện lòng biết ơn, niềm tự hào và tiếp tục lan tỏa những giá trị mà Đại danh y Tuệ Tĩnh để lại.

Tại đền Xưa, những cây thuốc nam được trồng xung quanh đền đã tạo điểm nhấn, dấu ấn cho di tích này. Người có công vun trồng vườn thuốc tốt tươi là bà Phạm Thị Dừa, thủ nhang tại đền. Hơn 30 năm gắn bó với đền Xưa, bà Dừa đã tìm kiếm, sưu tầm và cần mẫn trồng, chăm sóc những cây thuốc nam quanh đền.

Bà Dừa chia sẻ được chăm nom di tích của Đại danh y Tuệ Tĩnh, giác ngộ những lý tưởng của ông, tôi luôn đau đáu phải làm điều gì ý nghĩa. Vì thế, tôi tìm tòi để trông những cây thuốc nam, vừa tạo cảnh quan, vừa tưởng nhớ tới công lao của đại danh y.

Dù không quy hoạch vườn thuốc nhưng tất cả những diện tích đất trống tại đền Xưa đều được bà Dừa trồng cây thuốc nam phổ biến như rau má, xạ đen, cà gai leo, địa liền, mầm trầu…

Do chuyên tâm tìm hiểu nên bà cũng am hiểu cách sử dụng từng loại thuốc. Khách thập thương tới tham quan, lễ bái thấy nhiều cây thuốc cũng ngỏ ý xin, mua về chữa bệnh. Bà Dừa cho hay thuốc trồng tại đền, ai xin thì cho, ai mua thì bán tuỳ tâm. Số tiền bán được cũng dùng để trồng thêm nhiều cây thuốc nam hơn nữa.

Ở di tích chùa Giám, cây thuốc nam cũng được trồng ngày càng nhiều. Đây là nơi Tuệ Tĩnh khước từ việc làm quan để trở về chuyên tâm nghiên cứu dược liệu, chữa bệnh cứu người. Chính vì vậy, việc gây dựng vườn thuốc tại chùa Giám có ý nghĩa quan trọng.

Theo ông Hà Quang Thành, Trưởng Phòng Quản lý di tích Cẩm Giàng, Ban Quản lý di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc hiện đơn vị đang tiếp tục trồng bổ sung nhiều loại cây thuốc nam tại chùa Giám, từng bước gây dựng không gian vườn thuốc gắn với dấu ấn của Đại danh y Tuệ Tĩnh.

Các loại cây được lựa chọn dựa trên những dược liệu được ghi nhận trong các bài thuốc của ông, vừa tạo cảnh quan xanh cho di tích, vừa giúp du khách có thêm điều kiện tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của Tuệ Tĩnh đối với nền y học dân tộc. Đây cũng là cách thiết thực để bảo tồn, phát huy giá trị di sản và thể hiện sự tri ân đối với vị danh y đã dành trọn cuộc đời cho việc nghiên cứu thuốc nam, chữa bệnh cứu người.

Việc xây dựng, bảo tồn và phát huy giá trị vườn thuốc nam tại 3 di tích thờ Tuệ Tĩnh góp phần tôn vinh công lao to lớn của đại danh y lỗi lạc, khẳng định giá trị lâu bền của y học cổ truyền và nâng cao ý thức bảo vệ, sử dụng dược liệu tự nhiên bền vững.