Trần Văn Lợi
HỮU THỈNH
Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về.
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu.
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.
(Rút trong tập “Từ chiến hào đến thành phố”, NXB Văn học, 1991)
Mùa thu là đề tài quen thuộc trong thơ ca với những thi liệu phổ biến: lá vàng, mây trắng hay hàng liễu buông mành…Với bài thơ Sang thu, nhà thơ Hữu Thỉnh “vẽ” bức tranh mùa thu với bước chuyển mình đầy tinh tế cùng những hình ảnh gần gũi nhưng cũng đầy mới mẻ ở thời khắc giao mùa từ hạ vào thu…
Mở đầu bài thơ là sự xuất hiện của làn hương đặc trưng ở miền Bắc: “Bỗng nhận ra hương ổi/ Phả vào trong gió se”. Đó là tín hiệu của sự chuyển mùa. “Phả”- một động từ chỉ sự vận động nhẹ nhàng, diễn tả sự lan tỏa, thoang thoảng bay trong gió se. Sự đồng hiện nhẹ nhàng, lặng lẽ và êm dịu của hương ổi, gió se và làn sương mỏng khiến mùa thu đến tự lúc nào không hay và khẽ len vào tâm hồn nhà thơ chút ngỡ ngàng và xao xuyến, bâng khuâng.
Sự bỡ ngỡ ban đầu qua đi nhường chỗ cho sự rung cảm mạnh mẽ trước không gian rộng lớn đang chuyển mình. Đó là những hình ảnh tiêu biểu của đất trời vào thu: “Sông được lúc dềnh dàng/ Chim bắt đầu vội vã…” Nhà thơ cảm nhận thời khắc chuyển mùa bằng nhiều giác quan cùng sự rung động thật tinh tế, thú vị: “Có đám mây mùa hạ/ Vắt nửa mình sang thu”. Với lối diễn đạt này, hình ảnh của sự vật không chỉ hiện lên ở thời điểm hiện tại mà còn dẫn người đọc liên tưởng về quá khứ, một quá khứ chưa xa, đó là mùa hạ. Một mùa hạ sôi nổi, tưng bừng và rực rỡ. Chính vì vậy, thiên nhiên (đám mây) và con người đều chung một cảm giác vấn vương khi từ giã mùa hạ để chuyển sang thu…
Cảm giác vấn vương ấy còn vương sang cả khổ thơ cuối: “Vẫn còn bao nhiêu nắng / Đã vơi dần cơn mưa…”. Vẫn còn nắng nhưng bây giờ dịu nhạt hơn và những cơn mưa cũng thưa dần, không còn ào ạt, dữ dội như mưa rào mùa hạ. Bởi thế mà hàng cây cùng không còn bị giật mình, hoảng hốt trước tiếng sấm. Hình ảnh thiên nhiên ở cuối bài thơ trở lên tĩnh tại và trải nghiệm hơn…
Bài thơ là những rung động tinh tế của tâm hồn con người trước sự chuyển mình của thiên nhiên. Sự giao mùa lặng lẽ, nhẹ nhàng của đất trời ấy cũng chính là sự “giao mùa” của đời người. Như sự chuyển từ tuổi thanh niên sôi nổi sang sự chín chắn và từng trải. Đó cũng là giai đoạn “mùa thu” của cuộc đời mỗi người vậy.
