Xây dựng bộ công cụ hỗ trợ người dân chủ động phòng ngừa rối loạn tâm thần

Ngay sau khi đăng tải dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng bệnh để lấy ý kiến vào ngày 5/3, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã nhận được nhiều phản hồi từ cơ quan báo chí và người dân liên quan đến các quy định về đối tượng và nội dung giám sát rối loạn tâm thần. Cục cho biết đã tiếp thu các ý kiến và đang phối hợp với các đơn vị chuyên môn về tâm thần cùng các cơ quan quản lý liên quan để tiếp tục hoàn thiện dự thảo.

Theo đại diện Cục Phòng bệnh, việc hoàn thiện dự thảo nhằm xây dựng văn bản hướng dẫn Luật Phòng bệnh có tính khả thi, phù hợp với thực tiễn, không tạo gánh nặng trong tổ chức thực hiện.

Đồng thời, dự thảo hướng tới xây dựng bộ công cụ hỗ trợ cơ sở y tế và người dân tự đánh giá các yếu tố nguy cơ, từ đó chủ động phòng ngừa và giảm nguy cơ gia tăng các rối loạn tâm thần trong cộng đồng.

Theo dự thảo hiện nay, đối tượng giám sát trong phòng, chống rối loạn tâm thần gồm ba nhóm. Nhóm thứ nhất là người mắc rối loạn tâm thần, trong đó có các rối loạn phổ biến như tâm thần phân liệt, động kinh, trầm cảm, rối loạn lo âu, sa sút trí tuệ và các rối loạn khác theo danh mục chuyên môn.

Nhóm thứ hai là người tử vong do rối loạn tâm thần, được xác định theo phân loại bệnh quốc tế. Đây là hoạt động theo dõi có hệ thống các trường hợp tử vong mà rối loạn tâm thần được xác định là nguyên nhân chính, dựa trên tiêu chuẩn chẩn đoán và mã hóa bệnh quốc tế, nhằm phục vụ công tác y tế công cộng. Việc theo dõi này giúp xác định các bệnh lý rối loạn tâm thần có nguy cơ dẫn đến tử vong để sớm có biện pháp can thiệp phù hợp.

Nhóm thứ ba là người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần. Theo định nghĩa trong dự thảo, đây là những người từng có tiền sử mắc rối loạn tâm thần hoặc có ít nhất một yếu tố nguy cơ liên quan đến sinh học, tâm lý, xã hội hoặc các yếu tố khác.

Dự thảo cũng xác định bốn nhóm yếu tố nguy cơ liên quan đến rối loạn tâm thần.

Thứ nhất là yếu tố sinh học và di truyền, bao gồm tiền sử gia đình có người mắc rối loạn tâm thần; tổn thương não như chấn thương sọ não, tai biến mạch máu não; mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch, ung thư, HIV/AIDS, động kinh; hoặc các giai đoạn sinh lý đặc biệt như dậy thì, sau sinh, tiền mãn kinh, mãn kinh và người cao tuổi.

Thứ hai là yếu tố tâm lý như stress kéo dài, sang chấn tâm lý do mất người thân, ly hôn, thất nghiệp; bạo lực gia đình, xâm hại, tai nạn hoặc thảm họa; đặc điểm nhân cách nhạy cảm, dễ lo âu, tự ti hoặc cầu toàn quá mức; kỹ năng đối phó kém với stress và cảm xúc tiêu cực; tiền sử có ý nghĩ hoặc hành vi tự sát.

Thứ ba là yếu tố xã hội, gồm tình trạng cô lập, thiếu hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng; kỳ thị, phân biệt đối xử, đặc biệt đối với nhóm yếu thế; môi trường sống không an toàn, có bạo lực, tội phạm, thiên tai; lạm dụng các chất kích thích như rượu, bia, ma túy hoặc thuốc an thần.

Thứ tư là các yếu tố khác, trong đó nhấn mạnh áp lực kéo dài về học tập, lao động và kinh tế.

Theo dự thảo, giám sát phát hiện rối loạn tâm thần là quá trình thu thập, phân tích, diễn giải và sử dụng thông tin một cách liên tục, có hệ thống nhằm phát hiện sớm người mắc bệnh và người có nguy cơ mắc bệnh, đồng thời theo dõi xu hướng phát triển của bệnh để có biện pháp xử lý kịp thời.

Cục Phòng bệnh cho biết sẽ tiếp tục tiếp nhận ý kiến đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, đơn vị và người dân đối với dự thảo hướng dẫn Luật Phòng bệnh cũng như các văn bản chuyên môn liên quan, nhằm tạo sự đồng thuận xã hội và bảo vệ tốt hơn sức khỏe người dân khi triển khai.