(HPĐT)- Theo quy định của Luật Bảo vệ Môi trường năm 2020, chậm nhất đến ngày 31-12-2024, các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương chính thức thực hiện phân loại rác tại nguồn. Đồng thời, Luật cũng quy định việc thay đổi cách tính phí rác thải sinh hoạt mới để tạo sự công bằng theo nguyên tắc "ai xả rác nhiều, phải trả tiền nhiều”. Để bảo đảm thực hiện quy định mới, việc tính toán thu giá dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt là cần thiết. Song, việc xác định mức phí, tổ chức thu hiệu quả đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết.
Bất cập từ “cào bằng” mức giá
“Cào bằng” mức giá là thực tế đang diễn ra đối với công tác thu phí rác thải sinh hoạt của thành phố. Theo đó, hộ dân tại nội thành có mức phí 40.000 đồng/hộ/tháng; ở ngoại thành mức thu phí 30.000 đồng/hộ/tháng. Cách thu phí này thời gian qua bộc lộ không ít bất cập, rõ nhất là thu không đủ bù chi.
Theo báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường, lượng chất thải rắn sinh hoạt đô thị phát sinh tại 7 quận: Hồng Bàng, Ngô Quyền, Lê Chân, Hải An, Kiến An, Dương Kinh và Đồ Sơn khoảng 942 tấn/ngày. Tổng thu giá dịch vụ thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt đô thị thu tại 7 quận: 79,51 tỷ đồng/năm. Nhưng hiện mỗi năm ngân sách thành phố bố trí 243,98 tỷ đồng/năm cho công tác thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải. Tương tự, lượng chất thải rắn sinh hoạt nông thôn phát sinh tại 8 huyện khoảng 822 tấn/ngày; tổng số tiền thu giá dịch vụ thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt nông thôn chỉ khoảng 76,4 tỷ đồng/năm. Trong khi đó, thực tế chi thu gom, vận chuyển rác thải nông thôn 91,907 tỷ đồng/năm; chi công tác xử lý 43,240 tỷ đồng/năm. Trong khi chưa có chế tài xử lý đối với người xả rác thải sinh hoạt nhưng không nộp phí. Năm 2022, tại các huyện, chỉ có 70,9% số hộ dân nộp phí vệ sinh môi trường.
Có tình trạng này là do văn bản quy định pháp luật về công tác thu gom rác thải chưa đầy đủ. Đến nay, vẫn chưa có quy định hướng dẫn giá dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt; mới có quy định hướng dẫn về giá dịch vụ xử lý rác thải. Do đó, khi thực hiện Luật Bảo vệ môi trường 2020, việc xây dựng mức giá dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt là vấn đề mới, nhất là việc thông qua cách tính giá dịch vụ này để khuyến khích người dân phân loại rác, giảm lượng phát thải.
Chủ động rà soát, xây dựng phương án cụ thể
Theo Phó giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Phạm Văn Thuấn, việc thực hiện phân loại rác thải tại nguồn đang được triển khai mạnh mẽ tại các quận, huyện trên địa bàn thành phố. Tỷ lệ phân loại rác thải tại nguồn hiện đạt khoảng 10% tổng lượng rác thải phát sinh hằng ngày mỗi khu vực (từ 70-100 tấn/ngày). Qua quá trình thực hiện phân loại rác thải tại nguồn, nhiều tổ dân phố và các hộ dân nhận thấy những lợi ích to lớn của việc làm này, một tỷ lệ rác nhất định qua xử lý trở thành tài nguyên. Tuy nhiên, để phân loại rác thải tại nguồn và quá trình thu gom thực sự hiệu quả, chuẩn bị xây dựng khung giá dịch vụ xử lý chất thải rắn sát với thực tế địa phương cần sự chung tay tháo gỡ vướng mắc của các cấp, ngành cũng như chấp hành nghiêm của mỗi hộ dân.
Hải Phòng là địa phương đầu tiên được Bộ Tài nguyên và Môi trường khảo sát về quy trình kỹ thuật và định mức kinh tế kỹ thuật về thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải sinh hoạt. Từ kết quả khảo sát các địa phương, bộ đưa ra định mức cụ thể. Ông Hồ Trung Kiên, Phó Cục trưởng Cục Kiểm soát ô nhiễm, Bộ Tài nguyên và Môi trường vừa có chuyến khảo sát thực tế tại Hải Phòng, cho biết, trước đây áp dụng mức thu cũ, chưa phù hợp, qua khảo sát Bộ có hướng dẫn để các địa phương xây dựng đơn giá phù hợp thực tế hơn. Dự kiến Bộ ban hành định mức chuẩn trước thời điểm ngày 31-12-2024. Khi bộ định mức kinh tế kỹ thuật của trung ương sát thực tế, giá ban hành của các địa phương sẽ phù hợp hơn.
Về việc điều chỉnh đơn giá trong thời gian tới, Trưởng Phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Tài nguyên và Môi trường) Lê Thị Hồng Nhung cho biết, Hải Phòng sẵn sàng phối hợp Cục Kiểm soát ô nhiễm để khảo sát xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật, trên cơ sở khảo sát tổng thể chung và tính đến đặc thù của từng địa bàn để bảo đảm khoa học, hợp lý nhất, đáp ứng yêu cầu từng địa phương. Hải Phòng có thuận lợi được lựa chọn để Bộ Tài nguyên và Môi trường khảo sát xây dựng định mức chung. Trên cơ sở đó, khi có hướng dẫn về định mức chung, Sở sẽ ban hành định mức cụ thể, phù hợp, tạo thuận lợi trong thực hiện./.
Nguyên Mai
