(HPĐT)- Một trong 6 mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ 16, nhiệm kỳ 2020-2025 đề ra là "Thành phố Hải Phòng cơ bản hoàn thành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa". Để góp phần đạt mục tiêu này, đòi hỏi thành phố có giải pháp để xây dựng đội ngũ trí thức lớn mạnh, chất lượng cao, số lượng và cơ cấu hợp lý, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội của thành phố, nhất là các lĩnh vực khoa học- kỹ thuật, sản xuất công nghệ cao trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo.
Cán bộ, nhân viên Phòng Kiểm tra chất lượng (Công ty CP cấp nước Hải Phòng) nghiên cứu, thử nghiệm nước sạch.
Chuyên gia đầu ngành, cán bộ khoa học giỏi còn thiếu
Tính đến năm 2022, nhân lực khoa học và công nghệ (KH-CN) trong các trường đại học, cao đẳng, các tổ chức KH-CN trên địa bàn thành phố có hơn 4 nghìn người trình độ đại học trở lên. Phân bố nhân lực KH-CN của thành phố theo các lĩnh vực hoạt động, gồm: khoa học kỹ thuật và công nghệ chiếm tỷ lệ 38%, khoa học xã hội và nhân văn chiếm 28%, khoa học y dược chiếm 19%, khoa học nông nghiệp chiếm 9%, khoa học tự nhiên 6% và các ngành khoa học khác 8%. Một nửa số cán bộ KH-CN của thành phố hoạt động trong các trường đại học, cao đẳng, các tổ chức KH-CN của thành phố, các viện nghiên cứu, tổ chức KH-CN của Trung ương đóng trên địa bàn. Nhìn chung, chất lượng nguồn nhân lực KH-CN có bước tiến bộ mọi mặt về trình độ học vấn, trình độ chuyên môn kỹ thuật và kỹ năng nghề, đóng góp lớn cho sự phát triển kinh tế-xã hội của thành phố.
Tuy nhiên, theo Giám đốc Sở KH-CN Trần Quang Tuấn, bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp về phát triển đội ngũ trí thức KH-CN còn hạn chế. Một số ngành thuộc lĩnh vực công nghệ cao hoặc thuộc ngành kinh tế trọng điểm của thành phố, tỷ lệ cán bộ KH-CN có trình độ trên đại học thấp. Cụ thể, lĩnh vực kỹ thuật điện, điện tử và viễn thông (2,96%), khoa học môi trường (1,6%), công nghệ sinh học, công nghệ ứng dụng (2,16%), kỹ thuật cơ khí và cơ kỹ thuật (0,9%), thủy sản (0,89%)… Một bộ phận chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, nhất là khả năng ngoại ngữ còn yếu nên hạn chế trong tiếp cận tri thức tiên tiến, hội nhập quốc tế về KH-CN…
Thẳng thắn nêu rõ hạn chế về đội ngũ trí thức của thành phố, nhiều chuyên gia của Trung ương cũng cho rằng đội ngũ trí thức, cán bộ KH-CN của thành phố còn thiếu chuyên gia giỏi, cán bộ KH-CN đầu ngành, thiếu cán bộ trẻ kế cận có trình độ cao. Đóng góp của trí thức vào các chương trình phát triển kinh tế- xã hội trọng điểm của địa phương vẫn chưa ngang tầm so với yêu cầu. Việc thu hút trí thức có trình độ cao về công tác còn ít. Ở lĩnh vực khác như văn hóanghệ thuật, đến nay, Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật thành phố hiện có 700 hội viên sinh hoạt ở 9 chuyên ngành, song số lượng các tác phẩm văn học-nghệ thuật chất lượng cao còn ít…
Xây dựng đội ngũ trí thức đủ về số lượng, nâng cao chất lượng
Đánh giá nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên, các cơ quan chức năng của thành phố cho rằng, về khách quan, cơ chế, chính sách, pháp luật chung của Nhà nước về phát triển đội ngũ trí thức chưa mạnh mẽ, thiếu đồng bộ. Các chính sách đào tạo, phát triển đội ngũ trí thức mới chỉ hướng vào mục tiêu tăng số lượng, chưa coi trọng chất lượng; việc đào tạo chưa gắn với yêu cầu của thị trường nhân lực; thiếu cơ chế khuyến khích đào tạo và thu hút nhân tài.
Đóng góp ý kiến vào các giải pháp để phát huy vai trò của đội ngũ trí thức, Giám đốc Sở KH-CN Trần Quang Tuấn cho rằng, thành phố nên hoàn thiện môi trường và điều kiện thuận lợi để đội ngũ trí thức phát huy nội lực, đóng góp tích cực vào sự nghiệp công nghiệp hóa- hiện đại hóa. Muốn vậy, thành phố cần hình thành, đầu tư xây dựng Trung tâm công nghệ cao, trong đó có các phân khu, như: công viên khoa học- công nghệ, đổi mới sáng tạo, cơ sở ươm tạo công nghệ, trung tâm chuyển đổi số và một số khu chức năng khác để thúc đẩy hoạt động sáng tạo của trí thức Hải Phòng. Có cơ chế, chính sách ưu đãi về đầu tư, đất đai, cơ sở hạ tầng, thủ tục hành chính… để tạo đột phá trong thu hút các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước tham gia hoạt động KH-CN của thành phố. Mặt khác, tăng đầu tư từ nhiều nguồn khác nhau cho các lĩnh vực KH-CN, giáo dục và đào tạo, văn hóa và nghệ thuật, trong đó bảo đảm đầu tư ngân sách cho hoạt động khoa học và công nghệ đạt chỉ tiêu 2% tổng chi ngân sách thành phố theo quy định của Luật KH-CN.
Theo Chủ tịch Liên hiệp Các hội khoa học và kỹ thuật thành phố Bùi Thanh Tùng, thành phố cần quan tâm thực hiện chính sách trọng dụng, đãi ngộ và tôn vinh trí thức; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng trí thức cũng như phát huy trách nhiệm của trí thức trong truyền bá tri thức, nâng cao dân trí, phục vụ cộng đồng…
Nhiều ý kiến cho rằng, trước bối cảnh nhiều thách thức nhưng cũng là cơ hội, đòi hỏi các cấp, ngành phải tăng cường đổi mới trong công tác đào tạo, đa dạng hóa các hoạt động nghiên cứu để tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, môi trường làm việc của đội ngũ trí thức; tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy các doanh nghiệp KH-CN phát triển. Trong đó, đề xuất thành phố có cơ chế khuyến khích hoạt động nghiên cứu ứng dụng KH-CN vào sản xuất và đời sống, tạo đột phá trong phát triển kinh tế-xã hội của thành phố; thúc đẩy mạnh mẽ việc liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị để nâng cao chất lượng, hiệu quả sản xuất và sức cạnh tranh của sản phẩm hàng hóa. Các tổ chức KH-CN chủ động nâng cao năng lực hoạt động, xây dựng mạng lưới hoạt động. Quan trọng nhất, bản thân đội ngũ trí thức tự trau dồi kỹ năng, trình độ chuyên môn, trở thành lực lượng nòng cốt, tiên phong trên tất cả lĩnh vực của sự nghiệp công nghiệp hóa, đáp ứng tốt những yêu cầu cụ thể./.
Bài và ảnh: NAM SƠN
