(HPĐT)- Ngày 13-5-2025, các bến số 3,4 Cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng tại Lạch Huyện chính thức khai trương, đưa tổng số 6 bến khai thác tại khu cảng biển này lên 6 bến. Với dự kiến đạt hơn 3 triệu Teus container/năm, 6 bến cảng dự báo sẽ mang lại sự tăng trưởng vượt bậc cho cả hệ thống cảng biển Hải Phòng. Để tạo thuận lợi cho việc phát triển, vận hành các cảng biển tại đây, mô hình chính quyền cảng tại Lạch Huyện cần được hình thành sớm để quản lý các hoạt động đầu tư, khai thác theo như Quy hoạch phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam đến năm 2030 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Với 6 bến hiện tại và đang tiếp tục đầu tư, tại Lạch Huyện hình thành hệ thống cụm cảng lớn. Tuy nhiên, các cảng đang phát triển theo dạng “cài răng lược”, mỗi doanh nghiệp quản lý khai thác, vận hành 2 bến. Trong quá trình phát triển, mỗi doanh nghiệp đều có những bạn hàng riêng, nên sẽ áp dụng cách thức chăm sóc khách hàng khác nhau, cơ chế cho khách hàng cũng khác nhau, vì vậy sẽ tạo khác biệt so với các đơn vị cảng còn lại. Nếu cơ chế không hợp lý, sẽ vô tình tạo ra sự chênh lệch, hình thành cạnh tranh thiếu lành mạnh về giá dịch vụ giữa các cảng để thu hút tàu, hàng. Để giải quyết vấn đề này, chính quyền cảng sẽ đóng vai trò điều phối, tạo “mặt bằng chung”, buộc các doanh nghiệp cảng cùng tuân thủ theo phương châm: Các cảng chỉ được cạnh tranh bằng thiết bị, công nghệ, không được cạnh tranh về giá.
Thực tế trong nhiều năm qua, vì không có một đơn vị trung gian quản lý, giữa các cảng biển Hải Phòng có sự cạnh tranh quyết liệt về giá để thu hút thêm tàu, hàng, khiến mức giá dịch vụ cảng hạ thấp, ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển chung. Trước tình trạng này, Bộ Giao thông- Vận tải (trước đây) ban hành Thông tư quy định chung về giá dịch vụ cảng biển, tuy nhiên do thiếu kiểm soát, giám sát nên cạnh tranh về giá vẫn âm thầm diễn ra. Thay vì khấu trừ bằng tiền, có doanh nghiệp cảng sử dụng hình thức khuyến mại, hoặc tri ân khách hàng thân thiết. “Bình” tuy mới, nhưng “rượu” vẫn cũ!
Lạch Huyện với 6 bến cảng đang hoạt động, 2 bến đang đầu tư và còn rất nhiều bến nữa sẽ hình thành trong tương lai, trở thành hệ thống cảng lớn nhất nhì cả nước. Vì thế, việc quản lý chung giữ vai trò đặc biệt quan trọng, nhất là điều phối giữa các doanh nghiệp với nhau vì mục tiêu phát triển bền vững. Tại Quy hoạch phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam đến năm 2030, một điểm mới là xây dựng chính quyền cảng. Theo các chuyên gia, chính quyền cảng là mô hình tiên tiến, hiện đại, bảo đảm tính đồng bộ, tổng thể, thống nhất về quản lý phát triển hệ thống cảng biển tại Việt Nam. Mô hình cho phép thống nhất quản lý các cảng trong khu vực, tránh tình trạng phát triển manh mún, tự phát, không đồng bộ. Từ những ưu điểm này, xây dựng chính quyền cảng trở thành lựa chọn tốt nhất hiện nay đối với sự phát triển của hệ thống cảng biển Việt Nam. Cục Hàng hải Việt Nam đang nghiên cứu áp dụng thí điểm đối với một số cụm cảng cả nước, trong đó có Lạch Huyện- cảng trọng điểm quốc gia. Áp dụng mô hình chính quyền cảng sẽ mang lại lợi ích chung cho cả hệ thống cảng tại Lạch Huyện khi bảo đảm tính thống nhất trong tổ chức đầu tư, khai thác. Chính quyền cảng tại Lạch Huyện cần được hình thành như mô hình tại các cụm cảng lớn trên thế giới, có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương và các doanh nghiệp cảng. Bên cạnh việc quản lý chung, thống nhất, chính quyền cảng còn có sự kiểm tra chéo giữa các doanh nghiệp để bảo đảm sự công bằng trong khai thác cảng.
