Xây dựng Tòa án nhân dân thành 'pháo đài' pháp lý, điểm tựa niềm tin của nhân dân

Trụ cột quyền lực tư pháp

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, gắn liền với tiến trình cách mạng vẻ vang của Đảng và dân tộc, hệ thống Tòa án nhân dân Việt Nam đã khẳng định rõ nét vị trí là một thiết chế trung tâm trong bộ máy nhà nước. Không chỉ thực hiện chức năng xét xử, Tòa án còn giữ vai trò trụ cột trong bảo vệ công lý, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền con người, quyền công dân và giữ vững kỷ cương, trật tự xã hội.

Trong mô hình Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát chặt chẽ giữa lập pháp, hành pháp và tư pháp. Trong chỉnh thể đó, Tòa án nhân dân- cơ quan thực hiện quyền tư pháp, là nơi pháp luật được hiện thực hóa trực tiếp thông qua các bản án, quyết định có hiệu lực thi hành, mang tính phán quyết cuối cùng.

Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Tòa án nhân dân, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Tòa án nhân dân trở thành “pháo đài” chính trị-pháp lý vững chắc. Đây không chỉ là sự ghi nhận vị thế của ngành Tòa án, mà còn là định hướng chiến lược đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện tổ chức và hoạt động của cơ quan xét xử trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Khái niệm “pháo đài” chính trị-pháp lý hàm chứa tư duy biện chứng sâu sắc: Tòa án không chỉ là tuyến phòng thủ kiên cố trước những hành vi xâm phạm trật tự pháp luật, mà còn là điểm tựa thể chế bảo đảm sự ổn định, minh bạch và công bằng cho toàn bộ hệ thống quản trị quốc gia. Quan điểm nhất quán của Đảng về cải cách tư pháp- “xây dựng nền tư pháp trong đó Tòa án là trung tâm, xét xử là trọng tâm, tranh tụng là khâu đột phá”, tiếp tục được nhấn mạnh và nâng tầm.

Thực tiễn cho thấy, mọi cải cách pháp luật, mọi chủ trương bảo vệ quyền con người, quyền công dân đều phải được kiểm nghiệm và hiện thực hóa thông qua hoạt động xét xử. Chính tại phiên tòa, tính đúng đắn của chính sách pháp luật được chứng minh bằng các phán quyết cụ thể, công khai, minh bạch.

Một nội dung quan trọng khác trong chỉ đạo của Tổng Bí thư là yêu cầu Tòa án tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực - nhiệm vụ mang tính sống còn của toàn hệ thống chính trị. Thông qua việc xét xử nghiêm minh nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng lớn, Tòa án đã góp phần hiện thực hóa quyết tâm “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, củng cố niềm tin của Nhân dân vào sự nghiêm minh của pháp luật.

Những bản án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, kể cả đối với những người từng giữ chức vụ cao, không chỉ có tác dụng răn đe, phòng ngừa mà còn khẳng định bản lĩnh, sự độc lập và liêm chính của cơ quan xét xử. Cùng với đó, việc chú trọng thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng đã góp phần khắc phục thiệt hại cho Nhà nước, nâng cao hiệu quả thực chất của công cuộc đấu tranh này.

Kiến tạo niềm tin và động lực cải cách tư pháp

Không dừng lại ở vai trò áp dụng pháp luật, Tòa án ngày càng khẳng định tính chủ động trong quá trình xây dựng và hoàn thiện thể chế. Từ thực tiễn xét xử phong phú, Tòa án là nơi phát hiện rõ nhất những bất cập, chồng chéo, khoảng trống của pháp luật, qua đó kiến nghị sửa đổi, bổ sung các quy định cho phù hợp với thực tiễn đời sống xã hội.

Công tác tổng kết thực tiễn xét xử, phát triển án lệ, giải thích và hướng dẫn áp dụng pháp luật đã góp phần quan trọng bảo đảm tính thống nhất, ổn định và khả năng dự báo của hệ thống pháp luật. Đây là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng xét xử, hạn chế oan sai, bỏ lọt tội phạm và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Đáng chú ý, việc Tòa án chủ trì xây dựng Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế được xem là bước đi đột phá, thể hiện tầm nhìn hội nhập và tư duy kiến tạo phát triển. Không chỉ là một dấu mốc lập pháp, động thái này còn cho thấy vai trò ngày càng chủ động của Tòa án trong việc tham gia xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, an toàn, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Mục tiêu cao nhất của việc xây dựng Tòa án thành “pháo đài” chính trị-pháp lý, suy cho cùng, là củng cố và lan tỏa niềm tin của Nhân dân đối với công lý. Niềm tin ấy không thể được tạo dựng bằng khẩu hiệu, mà phải được bồi đắp từ sự công tâm, khách quan, liêm chính trong từng phán quyết, từng hành vi công vụ của mỗi thẩm phán, cán bộ Tòa án.

Yêu cầu tăng cường kỷ luật, kỷ cương, xử lý nghiêm các vi phạm trong nội bộ ngành là điều kiện tiên quyết để giữ gìn sự trong sạch, uy tín và vị thế thiêng liêng của cơ quan xét xử. Mỗi cán bộ Tòa án phải thực sự là tấm gương về bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trình độ chuyên môn, bảo đảm các bản án “thấu tình, đạt lý”, vừa nghiêm minh vừa nhân văn.

Bên cạnh đó, Tòa án cần ngày càng gần dân, hiểu dân, giải quyết kịp thời, công bằng các tranh chấp phát sinh trong đời sống xã hội. Chỉ khi người dân thực sự coi Tòa án là chỗ dựa tin cậy cuối cùng để bảo vệ lẽ phải, hình ảnh “pháo đài” công lý mà Tổng Bí thư nhấn mạnh mới thực sự vững chắc.

Trong bối cảnh Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đang diễn ra, việc tiếp tục khẳng định và cụ thể hóa vai trò trung tâm của Tòa án trong cải cách tư pháp được kỳ vọng sẽ tạo xung lực mới cho tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Cùng với các chủ trương về hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ, hệ thống Tòa án nhân dân đứng trước cơ hội phát triển toàn diện, thực hiện trọn vẹn sứ mệnh bảo vệ công lý, phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân trong kỷ nguyên mới.