“Cái nôi” của phong trào công nhân
Một góc Khu đô thị Vinhome Imperia mới được xây dựng trên nền Nhà máy xi măng Hải Phòng.
Cách đây 121 năm, Nhà máy xi măng Hải Phòng là nhà máy sản xuất xi măng đầu tiên ở Đông Dương được người Pháp khởi công xây dựng bên dòng sông Cấm. Những người công nhân xi măng sớm có tinh thần đấu tranh cách mạng, trở thành đội ngũ tiên phong trong phong trào công nhân của Hải Phòng và cả nước. Sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết tháng 7-1954, Hải Phòng là khu vực tập kết 300 ngày, nơi rút quân cuối cùng của thực dân Pháp ở miền Bắc. Chủ Pháp lợi dụng thời gian này tổ chức di chuyển, bán các loại phụ tùng, vật tư quý hiếm; phá hủy một số máy móc và lôi kéo, dụ dỗ, cưỡng bức những thợ giỏi vào miền Nam. Trước tình hình đó, công nhân Xi măng Hải Phòng tổ chức đấu tranh dưới nhiều hình thức phong phú, linh hoạt, không cho địch phá hoại, tháo dỡ máy móc. Điển hình là cuộc đấu tranh của hơn 3 nghìn công nhân ngày 4 -1 năm 1955 giành thắng lợi, giữ lại được nhiều phụ tùng, máy móc của nhà máy, tạo điều kiện để chính quyền cách mạng tiếp quản thuận lợi vào ngày 12-5-1955.
Ngày 30-5-1957, Bác Hồ đến thăm công nhân Nhà máy xi măng trong lần thứ 3 Người về Hải Phòng. Hơn 50 năm trôi qua, nhiều thế hệ công nhân nhà máy vẫn nhớ như in lời dặn dò của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi về thăm “Hãy sản xuất thật nhiều xi măng cho Tổ quốc”. Lời dặn dò của Bác cùng lời thề “Tim còn đập, lò còn quay” trở thành động lực để lớp lớp công nhân vượt khó, kiên cường, sáng tạo, duy trì hoạt động sản xuất. Phong trào thi đua lao động sản xuất “ca nọ vượt ca kia” sôi nổi lan tỏa khắp nhà máy. Điển hình, “Tổ đá nhỏ ca A” của Nhà máy được tuyên dương là “Tổ lao động xã hội chủ nghĩa đầu tiên” của miền Bắc. Từ đó đến nay, lò nung của Nhà máy luôn “đỏ lửa” dù trong giai đoạn chiến tranh khốc liệt hay bước vào thời kỳ xây dựng XHCN, cạnh tranh gay gắt theo cơ chế thị trường. Thương hiệu “Con Rồng” của Xi măng Hải Phòng nổi tiếng trong nước và xuất khẩu đi nhiều nước: Trung Quốc, Hà Lan, Ấn Độ, Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin…
Khu đô thị hiện đại lưu giữ những giá trị lịch sử quý báu
Để phù hợp với quy hoạch đô thị mới và mở rộng sản xuất, năm 2005, Nhà máy xi măng Hải Phòng chuyển sang thị trấn Minh Đức (huyện Thủy Nguyên), nhường lại dải đất đẹp ven sông Cấm để phát triển đô thị xanh, sạch, đẹp. Một nhà máy xi măng được xây dựng mới theo hướng sản xuất sạch, ứng dụng công nghệ hiện đại, tiên tiến, thân thiện môi trường với năng lực sản xuất hơn 1 triệu tấn clanh-ke/ năm. Bước vào giai đoạn phát triển chiều sâu, công ty luôn giữ nhịp tăng trưởng năm sau cao hơn năm trước và tiếp tục giữ vững vị trí là cánh chim đầu đàn của ngành Xi măng Việt Nam. Hơn 10 chủng loại xi măng của Xi măng Hải Phòng có mặt trên nhiều công trình trọng điểm quốc gia, ở các tỉnh, thành phố trong cả nước với chất lượng được đánh giá cao. Công ty Xi măng VICEM Hải Phòng vào “Top 50 doanh nghiệp kinh doanh minh bạch, bền vững năm 2019”, được cấp chứng nhận “3K- Hàng Việt Nam tin dùng năm 2019”… Đội ngũ công nhân của công ty ngày càng lớn mạnh hơn theo hướng chú trọng nâng cao chất lượng. Xi măng Hải Phòng là nơi đào tạo lực lượng cán bộ cho Tổng công ty Công nghiệp xi măng Việt Nam, thành phố và nhiều bộ, ngành Trung ương. Hàng trăm cán bộ, kỹ sư, công nhân trình độ cao (trong tổng số gần 900 lao động của công ty hiện nay) được các cấp, ngành biểu dương khen thưởng về sáng kiến, công trình khoa học góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh cho đơn vị, ngành công nghiệp xi măng và một số ngành công nghiệp khác.
Trên nền nhà máy xưa nay trở thành khu đô thị hiện đại nhất Hải Phòng với hơn 200 hộ dân đang sinh sống. Khu đô thị Vinhomes Imperia ven sông Cấm rộng hơn 75 ha được hình thành với thiết kế đa dạng: hiện đại, tân cổ điển và cổ điển. Mặt bằng nhà máy cũ nay trở thành khu đô thị phức hợp đồng bộ, sang trọng và đẳng cấp đầu tiên tại Hải Phòng theo mô hình “City in City” (thành phố trong lòng thành phố), với các phân khu chức năng gồm nhà ở, công trình công cộng, mặt nước, cây xanh hòa quyện…. Bên cạnh việc xây dựng đô thị mới, những giá trị lịch sử, truyền thống cách mạng nơi này vẫn luôn được trân trọng gìn giữ và phát huy. Đảng bộ và chính quyền thành phố quyết định giữ lại hơn 5 nghìn m2 đất tại vị trí ống khói lò 3 năm xưa của Nhà máy xi măng Hải Phòng để xây dựng Nhà truyền thống ngành Xi măng Việt Nam và Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đây không chỉ là nơi lưu giữ hàng trăm tư liệu, hiện vật trong suốt quá trình 121 năm xây dựng và phát triển của ngành xi măng Việt Nam mà còn là nơi thể hiện tấm lòng biết ơn vô hạn của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân thành phố và các thế hệ cán bộ, công nhân ngành Xi măng Việt Nam đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu. Tọa lạc giữa trung tâm khu đô thị hiện đại bậc nhất thành phố Cảng, Nhà truyền thống ngành Xi măng Việt Nam và Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trở thành điểm đến tham quan thú vị, địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng đầy ý nghĩa vẻ vang, tự hào của thành phố Cảng.
Bài: Nguyễn Dương - Ảnh: Duy Thính
