TTXVN
 |
Cần công khai công tác cán bộ, từ xây dựng quy hoạch, kế hoạch, thi tuyển, bổ nhiệm để nhân dân giám sát thì mới từng bước minh bạch hóa công tác cán bộ. (ảnh minh họa) |
Có điều lạ là "mô hình cả họ làm quan" diễn ra từ lâu, đến mức gần như phổ biến nhưng chỉ thời gian gần đây mới lộ ra, hầu hết những người liên quan đều nói "Đúng quy trình!".
Thứ nhất, cần phải nói rằng, việc vin vào "quy trình" chỉ là sự ngụy biện để ngụy tạo cho động cơ không trong sáng. Mấu chốt của bổ nhiệm, đề bạt cán bộ là căn cứ nhu cầu công việc và phẩm chất, năng lực cán bộ. Còn "quy trình" chỉ là hình thức, là các bước tiến hành chứ không phải là nội dung của công tác cán bộ. Nói cách khác, "quy trình" chỉ là thủ tục, là một trong các điều kiện khi tiến hành bổ nhiệm chứ không phải là tiêu chuẩn cán bộ; là điều kiện cần chứ chưa phải là điều kiện đủ. Do đó, cấp dưới trình lên là "đúng quy trình", nhưng xem xét, đánh giá và quyết định có bổ nhiệm hay không lại là trách nhiệm của cấp trên và người có thẩm quyền, chứ không phải cứ trình lên là ký "theo quy trình", và khi "có vấn đề" thì đổ vì "tin tưởng cấp dưới".
Chính vì thế, tư tưởng "một người làm quan, cả họ được nhờ" thời phong kiến đang trỗi dậy. Không những thế, nó còn nguy hiểm hơn bởi núp bóng những ông "quan cách mạng", là tiền đề của việc kết bè kéo cánh, nhóm lợi ích, "gia đình trị"… Từ đó hình thành những "đường dây khép kín" phá nát hệ thống tổ chức và làm gia tăng nạn tham nhũng, từ tham nhũng tiền bạc, đất đai đến tham nhũng dự án, tham nhũng chính sách… Hệ quả của nạn thao túng quan trường, "nhất hậu duệ, nhì tiền tệ" còn "trí tuệ" bị gạt ra rìa, còn bóp chết nhân tài, cản trở sự phát triển xã hội và làm tha hóa cán bộ, giảm sút lòng tin của nhân dân vào Đảng và bộ máy nhà nước.
Thực ra, nếu là một đảng viên cộng sản chân chính, kim chỉ nam cho công tác cán bộ, việc bổ nhiệm cán bộ phải xuất phát từ nhu cầu công việc, nhiệm vụ và phẩm chất, năng lực cán bộ. Mục tiêu tối thượng của "quy trình" phải là uy tín của Đảng và lợi ích của dân tộc chứ không phải là việc vận dụng quy trình để kéo cả nhà, cả họ vào làm quan trong cùng một địa phương mà ngay một người dân thường cũng đã thấy chướng mắt. Như vậy, vai trò, trách nhiệm, ý thức của người đứng đầu cơ quan, địa phương phải được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, chỉ kêu gọi và trông chờ vào ý thức đạo đức không thôi thì chưa đủ, mà cần có những quy định chặt chẽ, cụ thể và những chế tài đủ mạnh mới không còn phải hỏi câu "đồng chí này là con đồng chí nào".
Trên thực tế, các nhà nước trên thế giới từ xưa đến nay và ngay cha ông ta từ thời phong kiến cũng đã có biện pháp để chống nạn này bằng những quy định rất cụ thể trong Luật Hồi tỵ. Theo các luật gia, luật hồi tỵ đối với quan lại có những biến thể khác nhau ở từng thời kỳ, tại từng quốc gia khác nhau. Nhưng nhìn chung, tinh thần xuyên suốt của hồi tỵ là để ngăn ngừa tham nhũng, kéo bè kết cánh theo dòng tộc hay thân thuộc của quan chức địa phương, giúp chính quyền trung ương tập quyền kiểm soát được quyền lực.
Luật Hồi tỵ được ban hành dưới thời vua Lê Thánh Tông, đến thời vua Minh Mạng được bổ sung, mở rộng phạm vi áp dụng với những quy định nghiêm ngặt hơn. Trong đó, có những nội dung như: quan lại không được lấy người cùng quê làm người giúp việc. Người có quan hệ thầy trò, bạn bè không được làm việc tại cùng một công sở. Các lại dịch nha môn, các bộ ở kinh đô và các tỉnh là con, anh em ruột, anh em con chú, con bác với nhau thì phải tách ra, đổi bổ đi nơi khác. Thậm chí, các lại mục, thông lại các nha thuộc các phủ huyện là người cùng làng cũng phải chuyển bổ đi nơi khác. Đó là những nội dung rất tiến bộ và hết sức thiết thực cần được kế thừa, phát triển và luật hóa.
Nhiều ý kiến cho rằng, chỉ cần tiếp thu tinh thần của Luật Hồi tỵ đã đủ ngăn chặn mô hình "cả họ làm quan". Tuy nhiên, trong lúc chờ những quy định cụ thể, có nhiều ý kiến được đưa ra để kiểm soát "mô hình" này, trong đó có đề xuất đáng chú ý như nên lập bản đồ quan hệ cán bộ theo kiểu như phả hệ để dễ theo dõi, giám sát; hay việc để nhân dân giới thiệu và giám sát việc bổ nhiệm cán bộ…
Có thể có những hình thức khác nhau, nhưng tựu chung lại là cần minh bạch và công khai công tác cán bộ. Chẳng hạn như công khai quy hoạch, kế hoạch bổ nhiệm cán bộ. Trước khi tiến hành bổ nhiệm cần công khai danh sách như thủ tục kết nạp đảng viên hiện nay để mọi người được biết, góp ý, phản ánh và bày tỏ chính kiến. Hoặc, trong khi chưa lập được bản đồ quan hệ, đối với những người trong quy hoạch từ cấp phó phòng trở lên, trong lý lịch cần mở rộng kê khai các quan hệ cá nhân, nhất là những người trong gia đình (đến ba đời chẳng hạn) đang giữ chức vụ trong bộ máy của Đảng và chính quyền các cấp…
Chỉ có công khai công tác cán bộ, từ xây dựng quy hoạch, kế hoạch, thi tuyển, bổ nhiệm để nhân dân giám sát thì mới từng bước minh bạch hóa công tác cán bộ, qua đó chọn được người thực tài, thực sự vì dân, vì nước. Đó cũng còn là cái gốc của công tác chống tham nhũng và củng cố lòng tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước.
