Thanh Sơn
Theo cách chế biến dân gian, trước hết, gạo thường là nếp cái hoa vàng, vì loại nếp này ngon nhất, thơm ngọt, dẻo mềm, cho hạt xôi mọng mướt. Gạo được vo kỹ, đem ngâm vào nước lạnh khoảng 3-4 giờ. Tiếp đó, thay nước, đổ nước mới có pha thêm muối ngâm tiếp khoảng 6 giờ nữa. Vớt gạo đựng trong rổ thưa, chờ khoảng 2 giờ cho ráo nước.
Những quả dành dành chín được ngâm vào bát nước để lấy màu vàng tươi hoàn toàn tự nhiên. Tùy lượng gạo mà điều chỉnh số quả dùng, cứ 6 quả chín có thể “nhuộm” màu đẹp khoảng 3 kg gạo nếp.
Trước khi nấu, trộn gạo cùng với chút đường (không cho ngọt quá), một ít dầu ăn, có thể thêm cốt dừa và đỗ xanh đã ngâm và xát vỏ. Tiếp theo, trộn nước quả dành dành vào gạo. Xác định liều lượng nước quả để pha màu xôi phù hợp là việc không dễ. Nếu cho quá tay, màu xôi sẽ thành xỉn như bị cháy, nếu ít, xôi vàng nhợt trông không đẹp mắt, kém hấp dẫn. Trộn gạo xong cần đem đồ ngay để xôi “lên màu” đẹp.
Quá trình nấu xôi cũng cần chú ý một số chi tiết để có món xôi ngon, đẹp mắt. Đổ nước đầy 2/3 xoong, đun sôi nước, khi hơi nước bốc lên tầng chứa gạo của chõ xôi thì dùng khăn sạch lau khô rồi mới nhẹ nhàng đổ gạo vào. Nếu vung chõ hở, phải cẩn thận dùng khăn ẩm phủ lên vung, để hơi nóng trong chõ không bị thất thoát. Khi nước sôi, đun nhỏ lửa, nếu để to lửa sẽ làm cạn mất nước và xôi kém ngon. Sau khoảng 25-30 phút, xem hạt gạo mềm từ ngoài vào trong là xôi đã chín.
Xôi bày ra đĩa, tạo hình vòm đơn giản hoặc có thể dùng những chiếc khuôn nhiều kiểu dáng để tạo hình cho món xôi thêm phần bắt mắt, rắc lên trên một chút dừa nạo. Quả dành dành tạo màu vàng tươi tắn, rất tự nhiên cho xôi nhưng không để lại mùi vị riêng, khiến xôi nếp cái hoa vàng giữ nguyên hương vị đặc trưng. Không chỉ thế, quả dành dành trong dân gian còn được coi là vị thuốc nam quý, có nhiều tác dụng tốt đối với sức khỏe.
