Xử phạt, tịch thu vàng miếng mua bán ‘trao tay’ hoặc qua 'chợ đen' trên mạng

Dư luận đang đặc biệt quan tâm đến Nghị định 340/2025/NĐ-CP do Chính phủ ban hành, có hiệu lực từ ngày 9/2, với kỳ vọng tăng cường kỷ cương, minh bạch hóa thị trường vàng.

Theo các chuyên gia tài chính, Nghị định không ảnh hưởng đến quyền sở hữu và cất giữ vàng miếng hợp pháp trong gia đình. Việc quản lý của Nhà nước chỉ tập trung vào các hoạt động giao dịch, mua bán vàng trên thị trường.

TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế, cho biết điểm đáng chú ý của Nghị định 340 là quy định tịch thu vàng miếng trong trường hợp mua bán trái phép, tức giao dịch không đúng địa điểm được Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cấp phép.

Quy định này có thể áp dụng cả với các giao dịch giữa cá nhân với cá nhân. Theo ông, chỉ các doanh nghiệp và tổ chức tín dụng được NHNN cấp phép mới được kinh doanh vàng miếng; các hình thức mua bán “trao tay”, giao dịch qua các hội nhóm 'chợ đen' trên mạng hoặc tại địa điểm không phép đều bị coi là vi phạm.

Nghị định 340 quy định mức phạt tiền từ 300 đến 400 triệu đồng đối với các hành vi như sản xuất, kinh doanh, mua bán vàng miếng không có giấy phép; xuất khẩu, nhập khẩu vàng nguyên liệu hoặc vàng miếng trái phép; hoặc thực hiện các hoạt động kinh doanh vàng khi chưa được cấp phép.

Ngoài phạt tiền, cơ quan chức năng có thể áp dụng các biện pháp bổ sung như tịch thu toàn bộ số vàng vi phạm, đình chỉ hoạt động kinh doanh từ 6 đến 9 tháng hoặc thu hồi giấy phép trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng, tái phạm nhiều lần.

Một số ý kiến cho rằng việc tịch thu vàng là biện pháp mạnh nhằm triệt tiêu động lực tài chính của các giao dịch bất hợp pháp, bảo đảm mọi lượng vàng lưu thông đều nằm trong các kênh kiểm soát chính thức.

Trước những thông tin trên mạng xã hội cho rằng vàng miếng giao dịch không phép sẽ bị tịch thu, luật sư Hoàng Hà, Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh, khẳng định pháp luật Việt Nam tôn trọng quyền sở hữu, cất giữ và sử dụng vàng hợp pháp của công dân.

Người dân có quyền nắm giữ vàng miếng, kể cả các loại vàng cũ không còn giấy tờ từ nhiều năm trước, và không bị tịch thu nếu chỉ cất trữ trong nhà. Nguy cơ tịch thu chỉ phát sinh khi người dân mang vàng đi mua bán trái quy định tại các địa điểm không được cấp phép.

Trong bối cảnh thị trường tài chính quốc tế biến động và yêu cầu minh bạch hóa dòng vốn trong nước, Chính phủ đã ban hành Nghị định 232/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 24/2012/NĐ-CP, từng bước xóa bỏ cơ chế độc quyền sản xuất vàng miếng và chuyển sang quản lý bằng cấp phép. Theo luật sư Hoàng Hà, sự thay đổi này, cùng với Nghị định 340, tạo ra khung pháp lý chặt chẽ hơn, đòi hỏi tổ chức, cá nhân phải hiểu rõ quy định để tránh rủi ro pháp lý, đặc biệt trong các giao dịch trái phép.

Theo quy định hiện hành, tổ chức và cá nhân chỉ được phép mua, bán vàng miếng tại các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp được NHNN cấp giấy phép. Biện pháp tịch thu vàng chỉ áp dụng đối với các hành vi cố ý, gây bất ổn nghiêm trọng cho thị trường, chủ yếu nhắm vào các tổ chức, cá nhân kinh doanh trái phép. Đối với người mua, Nghị định không quy định tịch thu vàng trong trường hợp cá nhân mua vàng tại tiệm không phép, trừ khi liên quan đến hành vi hình sự hoặc buôn lậu; người dân chủ yếu bị cảnh cáo hoặc phạt tiền nếu tái phạm.

Bên cạnh chế tài xử phạt, luật sư Hoàng Hà lưu ý người dân cần tuân thủ quy định về thanh toán không dùng tiền mặt và chỉ giao dịch tại các đơn vị được cấp phép để bảo vệ tài sản, tránh rủi ro pháp lý.

TS Nguyễn Trí Hiếu nhận định, khi Nghị định 340 có hiệu lực, các giao dịch vàng miếng giữa cá nhân với cá nhân sẽ giảm đáng kể. Ông cho rằng Chính phủ và NHNN cần đẩy mạnh truyền thông để người dân nắm rõ quy định, tránh vi phạm không chủ ý.