Dù giúp học sinh dễ dàng giải bài tập và tìm kiếm thông tin, nhưng việc sử dụng AI cũng đang đặt ra lo ngại làm suy giảm khả năng tự học và tư duy độc lập.
Theo khảo sát của phóng viên, nhiều học sinh đang chủ yếu sử dụng ChatGPT để tìm hướng triển khai bài luận, bài văn; gợi ý ý tưởng khi chưa biết bắt đầu từ đâu và giải các bài tập, nhất là ở những môn khoa học tự nhiên.
Thay vì tự đọc đề, tìm kiếm kiến thức, thử cách làm và tự sửa sai, một số học sinh có xu hướng đưa ngay yêu cầu cho AI để nhận câu trả lời. Sự tiện lợi ấy đang đặt ra nguy cơ hình thành thói quen học tập thụ động, gặp khó thì hỏi AI, có đáp án thì dừng lại, lâu dần làm suy giảm sự chủ động, khả năng suy nghĩ và tự giải quyết vấn đề của học sinh.
Thường xuyên sử dụng ChatGPT trong học tập, em N.H.H., học sinh một trường THCS ở phường Hải Dương cho biết, em thường sử dụng AI để tìm lời giải. Không chỉ toán, các bài tập ngữ văn cũng được em nhờ công cụ này hỗ trợ. “Bản thân em cũng thấy mình lười suy nghĩ đi, có lẽ em phải thay đổi cách sử dụng cho hiệu quả”, H. nói.
Trong khi đó, em N.V.T., học sinh một trường THPT ở xã Gia Lộc cũng sử dụng AI trong học tập nhưng không phụ thuộc quá nhiều. T. cho biết em chủ yếu nhờ AI gợi ý ý tưởng với những bài tập quá khó, sau đó tự tìm hiểu và hoàn thiện bài làm.
Hai trường hợp trên cho thấy cùng một công cụ nhưng có thể tạo ra hai cách học. N.V.T. dùng AI để mở hướng suy nghĩ rồi tự hoàn thiện. Với N.H.H., việc thường xuyên tìm lời giải trực tiếp đặt ra câu hỏi về việc em còn tự mình trải qua bao nhiêu bước của quá trình giải quyết vấn đề.
Thầy giáo Nguyễn Văn Hùng, giáo viên Tin học Trường THCS Nam An Phụ (xã Nam An Phụ) cho rằng, AI không hoàn toàn tốt hay xấu, mà hiệu quả phụ thuộc vào cách học sinh sử dụng. Nếu dùng để tìm kiếm, hệ thống hóa thông tin, giải thích nội dung chưa hiểu hoặc gợi mở hướng tiếp cận, AI có thể hỗ trợ tích cực cho việc học. Ngược lại, nếu để AI làm thay, học sinh dễ trở nên phụ thuộc. Vì vậy, các em cần biết kiểm chứng thông tin và sử dụng AI như công cụ hỗ trợ, không thay thế quá trình tự học.
Theo cô Nguyễn Thị Hiếu, giáo viên Ngữ văn Trường THPT Nam Sách (xã Nam Sách) việc lạm dụng ChatGPT có thể khiến bài văn mất đi dấu ấn và cảm xúc riêng của học sinh. Đôi khi một suy nghĩ, một cách diễn đạt chưa thật trau chuốt nhưng chân thành lại có thể lay động trái tim người thầy; những cảm xúc tự nhiên ấy không dễ tìm thấy trong một bài viết được tạo ra bởi AI.
Vì vậy, cô thường xuyên nhắc nhở học sinh sử dụng AI đúng cách, chỉ nên coi đây là công cụ tham khảo, gợi mở, không để AI viết thay. Qua các bài kiểm tra, cô Hiếu có thể nhận ra những bài có sự can thiệp của AI và thường không đánh giá cao những bài thiếu dấu ấn cá nhân.
Còn anh Trần Văn Quân, phụ huynh học sinh ở phường Lê Chân cho biết con trai cũng sử dụng ChatGPT trong học tập nhưng cha mẹ khó có thể ngăn con tiếp cận AI khi công cụ này ngày càng phổ biến trong học tập. Điều quan trọng là phụ huynh cần đồng hành, hướng dẫn con sử dụng AI đúng mục đích, không làm thay bài tập. Thay vì chỉ hỏi con đã làm xong bài chưa, cha mẹ nên quan tâm con đã suy nghĩ như thế nào, sử dụng AI ở khâu nào và có thực sự hiểu nội dung sau khi tham khảo hay không.
Thầy Hùng cho biết thêm, khi AI ngày càng phổ biến, giáo viên cần thay đổi cách giao nhiệm vụ và đánh giá học sinh, chú trọng hơn đến quá trình thay vì kết quả cuối cùng. Những yêu cầu học sinh tự giải thích, trình bày cách làm, bảo vệ quan điểm hoặc vận dụng kiến thức vào tình huống cụ thể sẽ giúp các em không phó mặc việc học cho AI. Các hình thức vấn đáp, thuyết trình, làm bài trực tiếp hay những nhiệm vụ gắn với trải nghiệm cá nhân có thể được tăng cường.
Theo bà Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng, AI phải phục vụ việc phát triển tư duy của học sinh, chứ không thay thế tư duy. Các em có thể xem AI như một “người bạn học” để tìm hiểu, gợi ý, nhưng cần kiểm chứng thông tin qua sách giáo khoa, thầy, cô giáo và thực tế, đồng thời chịu trách nhiệm với bài làm của mình. Mục tiêu cuối cùng là để AI giúp học sinh hiểu bài, tư duy và giải quyết vấn đề, chứ không chỉ “làm cho xong việc”.
Thực tế cho thấy, AI không tự quyết định học sinh sẽ giỏi hơn hay yếu đi. Điều đó phụ thuộc vào cách các em sử dụng và cách người lớn định hướng. Khi được dùng để gợi mở, kiểm chứng và mở rộng hiểu biết, AI có thể trở thành trợ thủ hữu ích; nhưng nếu dùng để làm thay, công cụ này có thể lấy đi chính những cơ hội để học sinh tự đọc, tự nghĩ và tự hoàn thiện. Trong thời đại AI, điều cần giữ lại không phải là một bài làm hoàn hảo do máy tạo ra, mà là năng lực và dấu ấn của người học phía sau mỗi bài làm.
THẾ ANH
