Bài thơ 'Công trình Bắc - Hưng - Hải' của tác giả Quyết Tâm, được sáng tác theo thể thơ tự do, không tuân theo quy luật chặt chẽ của thơ lục bát, thất ngôn hay ngũ ngôn cổ điển.
Bắc Hưng Hải là đại công trình phục vụ thủy lợi vùng đồng bằng sông Hồng được xây dựng vào thời điểm đất nước còn khó khăn và chiến tranh ác liệt. Bằng trí tuệ, ý chí của những con người "chân trần, chí thép", công trình đại thủy nông đã hoàn thành trong thời gian ngắn kỷ lục. Trong suốt quá trình xây dựng và cả khi Bắc Hưng Hải hoàn thành, nhiều tác phẩm thơ ca đã ra đời để cổ vũ tinh thần hăng say lao động của công nhân, nông dân trên công trường và ghi nhận tầm vóc của công trình. "Công trình Bắc - Hưng - Hải" là một bài thơ như thế.
Ông Trịnh Thế Trường, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty Bắc Hưng Hải, sinh năm 1971, nhớ rằng bài thơ nói trên đã được in vào sách giáo khoa tập đọc lớp 2, xuất bản từ năm 1959. Khi ông Trường còn nhỏ đã được đọc bài thơ này và câu chữ được viết theo dạng đồng dao, dễ đọc, dễ nhớ. Song thời gian đã quá lâu, những người từng tiếp cận, từng được học bài thơ trong sách khi ấy chép giờ lại cũng không thống nhất.
Một bài thơ ra đời đã gần 70 năm, nói về một công trình đại thủy nông thể hiện cho bản lĩnh và trí tuệ của hàng vạn con người khi ấy thật đáng trân trọng. Vì thế, ông Trường dành nhiều thời gian tìm lại nhưng không có kết quả. Sau này, ông Trường đăng trên trang Facebook cá nhân, kèm theo thông tin sẽ "treo thưởng" bằng một phần quà mang ý nghĩa tượng trưng cho người tìm ra bài thơ gốc đó.
Đến đầu tháng 5/2026, chủ tài khoản Facebook có tên Nguyễn Đương ở Trường Đại học Ngoại thương thành phố Hồ Chí Minh thông tin đã tìm thấy bài thơ này và liên hệ với ông Trường.
Bản gốc bài thơ "Công trình Bắc - Hưng - Hải" trong sách giáo khoa tập đọc lớp 2, xuất bản năm 1959 của tác giả Quyết Tâm còn rõ nét. Bài thơ gốc được chuyển về trụ sở công ty ở phường Lê Thanh Nghị (Hải Phòng) trong niềm vui chung của tất cả mọi người. Không chỉ đơn thuần là một bài thơ có tuổi đời gần 70 năm, mà cho thấy tầm vóc vĩ đại và ý nghĩa của công trình đại thủy nông Bắc Hưng Hải khi trước đã được khẳng định.
Bài thơ "Công trình Bắc - Hưng - Hải" của tác giả Quyết Tâm, với 16 câu, được sáng tác theo thể thơ tự do, không tuân theo quy luật chặt chẽ của thơ lục bát, thất ngôn hay ngũ ngôn cổ điển.
"Thủy nông Bắc - Hưng - Hải/ Một công trình vĩ đại/ Sớm mồng một khởi công/ Thủ tướng Phạm Văn Đồng/ Bổ nhát cuốc đầu tiên..." Những vần thơ tự do dường như được bật ra trong một thời gian rất ngắn, khi tác giả đứng trước một đại công trình hoàn thành trong thời gian ngắn kỷ lục bằng bàn tay, khối óc và ý chí của con người.
Nhịp điệu của bài thơ thiên về kể sự kiện, miêu tả không khí nhộn nhịp của công trường và ngợi ca công trình lao động thời kỳ xây dựng đất nước: "Công trường đất bừng lên/ Lá cờ thi đua mới/ Đỏ rực cả cánh đồng/ Hàng vạn người phấn khởi/ Cán bộ và dân công/ Nào tay mai, tay cuốc/ Đào, khiêng, cuốc, gánh gồng..."
Nội dung và cách diễn đạt của bài thơ cũng mang màu sắc của dòng thơ tuyên truyền, cổ động trong giai đoạn xây dựng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và vẽ lên một bức tranh tươi tắn khi công trình Bắc Hưng Hải hoàn thành, hòa vào đời sống nông nghiệp của một một bộ phận lớn cư dân châu thổ sông Hồng: "Mai ngày nước sông về/ Tưới khắp ruộng đồng quê/ Lúa, ngô, khoai tốt bội/ Nỗi vui sướng tràn trề".
Ban Chỉ huy công trường khi đó do Sư đoàn trưởng Sư đoàn 350 bảo vệ Thủ đô Hà Kế Tấn được Bác Hồ trực tiếp giao nhiệm vụ làm Trưởng ban. Hàng vạn bộ đội, học sinh cùng dân công các huyện Gia Lương, Thuận Thành (Bắc Ninh), Gia Lộc, Bình Giang, Thanh Miện (Hải Dương), Kim Động, Khoái Châu, Văn Giang (Hưng Yên)… nô nức lên công trường xây dựng.
Trong quá trình chuẩn bị và xây dựng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã 4 lần trực tiếp về kiểm tra, động viên cán bộ, dân công trên công trường. Người nói: “Công trình Bắc Hưng Hải thành công thì mỗi năm đồng bào đỡ mấy triệu công chống hạn, thu hoạch lại càng tăng thêm. Bây giờ chịu khó phấn đấu trong mấy tháng. Sau này sẽ hưởng hạnh phúc lâu dài hàng trăm năm”. Và đúng như dự đoán của Người, chỉ sau 7 tháng, ngày 1/5/1959, trong tiếng reo hò của hàng triệu nhân dân 3 tỉnh Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Dương, công trình được hoàn thành với khối lượng công việc khổng lồ, ngoài mong đợi. Đã xây đúc 7.500 m3 bê tông, xây lát đá 226.000 m3, đào gần 3 triệu m3 đất…
Cũng trong năm đó, bộ phim tài liệu ghi lại sự kiện xây dựng công trình thủy lợi đầu tiên và lớn nhất ở miền Bắc sau ngày hòa bình mang tên “Nước về Bắc Hưng Hải” ra đời. Bộ phim đã đoạt giải Bông Sen Vàng tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ nhất và huy chương vàng tại Liên hoan phim Moskva.
Hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải nằm ở trung tâm vùng đồng bằng sông Hồng, bao gồm toàn bộ địa giới tỉnh Hưng Yên (cũ), một phần các tỉnh Hải Dương (cũ), Bắc Ninh và Hà Nội. Công trình được khởi công ngày 1/10/1958 và hoàn thành ngày 1/5/1959, là hệ thống thủy lợi lớn nhất miền Bắc thời bấy giờ, có chiều dài hơn 232 km, được nhân dân gọi là “Đại thủy nông Bắc - Hưng - Hải”. Ngày 1/10/1958, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã bổ nhát cuốc đầu tiên tại cống Xuân Quan, mở đầu việc xây dựng công trình đại thủy nông.
.jpg "Sẵn sàng phương án bảo vệ 130 điểm xung yếu bờ kênh Bắc Hưng Hải")
