Tình trạng sao chép, cắt ghép và khai thác trái phép tác phẩm báo chí tiếp tục diễn biến phức tạp trên không gian mạng, đặt ra yêu cầu tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Nhằm chống lại tình trạng sao chép, cắt ghép và khai thác trái phép các tác phẩm báo chí, nhiều cá nhân và cơ quan báo chí đã chủ động triển khai các giải pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy công tác phát hiện và xử lý vi phạm vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn.
Nhà báo Hải Danh, Báo Lao động cho biết không ít lần bức xúc khi được đồng nghiệp thông tin về việc bài viết hoặc video bị sao chép, cắt ghép rồi đăng lại trên nhiều nền tảng khác nhau mà không trích dẫn nguồn.
“Tôi đã vài lần gọi điện yêu cầu tôn trọng bản quyền tác giả. Có đơn vị gỡ bài, có đơn vị khi tôi yêu cầu mới trích nguồn…”, nhà báo Hải Danh chia sẻ.
Theo ông Phí Quốc Thuyên, Tổng Biên tập Báo Phụ nữ Việt Nam, việc phát hiện vi phạm và bảo vệ quyền lợi của các tòa soạn gặp nhiều trở ngại do rất ít cơ quan báo chí có bộ phận pháp chế chuyên trách hoặc đủ nguồn lực để theo đuổi các thủ tục pháp lý kéo dài và truy xuất vi phạm.
Ông Phí Quốc Thuyên nhấn mạnh tình trạng sao chép trái phép không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn làm suy giảm động lực đầu tư cho các sản phẩm báo chí chất lượng cao, trong khi các tòa soạn phải bỏ ra nhiều thời gian, công sức và chi phí để sản xuất nội dung.
Là người thường xuyên đối mặt với tình trạng tác phẩm ảnh bị sử dụng trái phép, nhà báo Hải Danh cho biết bản thân phải áp dụng nhiều biện pháp thủ công để tự bảo vệ sản phẩm của mình.
“Đối với ảnh và video, tôi thường gắn logo tên tòa soạn hoặc đóng logo chìm. Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ, nhiều trường hợp vẫn có thể xóa dấu nhận diện. Tôi đành cố gắng lưu giữ ảnh gốc, video gốc, file dựng và thời gian xuất bản để chứng minh quyền sở hữu khi xảy ra tranh chấp”, nhà báo Hải Danh cho biết.
Theo nhà báo Hải Danh, các nhà báo cần sử dụng thành thạo các công cụ quét trên internet nhằm phát hiện sớm nội dung bị sao chép để kịp thời yêu cầu gỡ bỏ hoặc xử lý vi phạm.
Từ góc độ công nghệ, ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng Ban Nghiên cứu, tư vấn, phát triển công nghệ và Hợp tác quốc tế, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia cho rằng việc xử lý các hành vi vi phạm trên không gian mạng không thể thực hiện hoàn toàn bằng phương pháp thủ công.
Theo ông Vũ Ngọc Sơn, lượng thông tin xuất hiện mỗi ngày trên internet là rất lớn, trong đó có nhiều nội dung sao chép hoặc biến tướng từ các sản phẩm báo chí chính thống.
“Chúng ta không thể sử dụng con người để đọc và kiểm tra toàn bộ thông tin trên không gian mạng. Do đó, phải ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để phát hiện, sàng lọc và truy vết các hành vi vi phạm. Điều này hoàn toàn có thể ứng dụng với doanh nghiệp công nghệ hiện nay”, ông Vũ Ngọc Sơn khẳng định.
Theo Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, một trong những nguyên nhân khiến tình trạng xâm phạm bản quyền báo chí tiếp tục tái diễn là khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tiễn thực thi.
Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về quyền tác giả và quyền liên quan trên môi trường số; đồng thời làm rõ trách nhiệm của các nền tảng trung gian, đơn vị cung cấp dịch vụ lưu trữ, quảng cáo, thanh toán và các tổ chức khai thác dữ liệu phục vụ huấn luyện trí tuệ nhân tạo.
Theo Luật sư Nguyễn Minh Anh, pháp luật Việt Nam hiện đã có những quy định tương đối đầy đủ để bảo vệ bản quyền đối với các tác phẩm báo chí. Luật Sở hữu trí tuệ quy định quyền tác giả được xác lập kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký. Vì vậy, tác phẩm báo chí là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả theo Điều 14 của Luật Sở hữu trí tuệ.
Luật sư Nguyễn Minh Anh cho biết Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ quy định rõ hành vi sao chép tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả là hành vi xâm phạm quyền tác giả. Việc đăng lại nguyên bài, đọc lại bài báo trên YouTube, sử dụng video báo chí để chạy quảng cáo, cắt ghép clip truyền hình, sử dụng nội dung báo chí để tạo video bằng trí tuệ nhân tạo hay tổng hợp tin tức tự động đều là các hình thức khai thác tác phẩm.
“Theo Nghị định 174/2026/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tại điểm d khoản 1 Điều 95 quy định hành vi cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí trên mạng xã hội mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ có thể bị xử phạt từ 20 - 30 triệu đồng”, Luật sư Nguyễn Minh Anh cho biết.
Ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng các quy định pháp luật cần tiếp tục được cập nhật và bổ sung những chế tài đủ sức răn đe. Đồng thời, các cơ quan báo chí cũng cần quyết liệt hơn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Theo ông Nguyễn Đức Lợi, Hội Nhà báo Việt Nam đang nghiên cứu khả năng thành lập một trung tâm bảo vệ quyền tác giả tương tự mô hình của một số hội nghề nghiệp khác nhằm hỗ trợ các cơ quan báo chí trong công tác bảo vệ bản quyền.
Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng để đối phó hiệu quả với tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ và chủ thể quyền.
Ông Nguyễn Hoàng Giang cho biết Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/4/2026 đã bổ sung nhiều quy định mới nhằm xử lý vi phạm trên không gian mạng. Đáng chú ý, trách nhiệm pháp lý không chỉ áp dụng đối với cá nhân, tổ chức vi phạm mà còn đặt ra nghĩa vụ đối với các nền tảng số trong việc triển khai các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
“Luật cũng bổ sung các biện pháp và chế tài dân sự với nền tảng xuyên biên giới, như tòa án có quyền ra quyết định buộc gỡ bỏ, ẩn hoặc chặn truy cập nội dung vi phạm trên không gian mạng; áp dụng các biện pháp ẩn, không cho xuất hiện trên môi trường mạng. Tòa án cũng có quyền ra quyết định tạm thời vô hiệu hóa truy cập đến thông tin nội dung, tài khoản, trang thông tin điện tử ứng dụng hoặc định danh địa chỉ Internet có liên quan đến hành vi xâm phạm với danh nghĩa là biện pháp khẩn cấp tạm thời, phản ứng ngay nếu có vi phạm”, ông Nguyễn Hoàng Giang thông tin.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, bảo vệ bản quyền báo chí không chỉ là câu chuyện của các cơ quan báo chí mà còn đòi hỏi sự tham gia của cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, các nền tảng số và toàn xã hội. Việc kết hợp giữa công nghệ, chế tài pháp lý và cơ chế thực thi hiệu quả được xem là giải pháp quan trọng để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số.
TT (tổng hợp)
