Siết chặt xử lý vi phạm về quyền sở hữu trí tuệ được xem là điều kiện tiên quyết để Việt Nam phát triển công nghệ cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng tầm vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành công điện yêu cầu các bộ, ngành và địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi cả nước.
Theo kế hoạch, từ ngày 7/5 đến 30/5/2026, các lực lượng chức năng sẽ mở đợt cao điểm kiểm tra, xử lý vi phạm với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, hướng tới tạo chuyển biến rõ rệt trong thực thi pháp luật và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.
Ông Vũ Hoàng Liên, Chủ tịch Hiệp hội Internet Việt Nam cho rằng Việt Nam hiện đã bước sang giai đoạn phát triển khác so với trước đây, khi yêu cầu về sở hữu trí tuệ không còn chỉ xoay quanh hàng hóa tiêu dùng mà đã mở rộng sang toàn bộ chuỗi nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ.
Theo ông Vũ Hoàng Liên, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới các lĩnh vực công nghệ cao như phần mềm, trí tuệ nhân tạo hay bán dẫn, việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ cần được triển khai xuyên suốt từ hoạt động nghiên cứu phát triển đến sản xuất và cung cấp dịch vụ ra thị trường.
Ông Liên nhấn mạnh bảo vệ sở hữu trí tuệ cũng chính là bảo vệ thương hiệu quốc gia và tạo dựng niềm tin với các tập đoàn quốc tế. Khi Việt Nam muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực như AI, bán dẫn hay phần mềm, các tiêu chuẩn về bản quyền và sở hữu trí tuệ gần như trở thành điều kiện bắt buộc.
Theo ông Vũ Hoàng Liên, môi trường số hiện là nơi phát sinh nguy cơ vi phạm sở hữu trí tuệ lớn nhất, từ sao chép nội dung, vi phạm bản quyền phần mềm cho tới sử dụng trái phép dữ liệu và sản phẩm AI. Tốc độ lan truyền trên internet khiến thiệt hại ngày càng khó kiểm soát hơn.
Chủ tịch Hiệp hội Internet Việt Nam cho rằng ngoài tăng cường xử lý vi phạm bằng công nghệ, điều quan trọng hơn là phải nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và người dân về tôn trọng bản quyền. Theo ông, nếu toàn xã hội coi việc ăn cắp bản quyền đáng xấu hổ như hành vi trộm cắp thông thường, nền kinh tế sẽ tiết kiệm được rất nhiều chi phí xử lý vi phạm.
Ông Vũ Hoàng Liên cũng cho biết Việt Nam hiện đã có hệ thống pháp luật khá đầy đủ về sở hữu trí tuệ, song điểm then chốt vẫn nằm ở khâu thực thi và xây dựng văn hóa tôn trọng bản quyền trong xã hội.
Theo ông, bên cạnh xử phạt vi phạm, cần có thêm cơ chế khuyến khích và khen thưởng doanh nghiệp thực hiện tốt quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời đẩy mạnh truyền thông và đưa giáo dục về sở hữu trí tuệ vào trường học.
Ở góc độ nghiên cứu khoa học, PGS.TS Nguyễn Ái Việt, nguyên Viện trưởng Viện Công nghệ Thông tin thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, hiện là Viện trưởng Viện Công nghệ và Giáo dục Trí tuệ nhân tạo sinh IGNITE cho rằng muốn khoa học công nghệ phát triển mạnh, Việt Nam cần tháo gỡ các “nút thắt” liên quan đến sở hữu trí tuệ.
Theo PGS.TS Nguyễn Ái Việt, cơ chế định giá sản phẩm sở hữu trí tuệ hiện vẫn chưa hợp lý, khiến kết quả sáng tạo chưa được đánh giá tương xứng với công sức nghiên cứu và chất xám bỏ ra.
Ông dẫn ví dụ việc định giá biên soạn giáo trình công nghệ hiện ở mức khoảng 70 nghìn đồng mỗi trang, tức một giáo trình 100 trang chỉ được tính khoảng 7 triệu đồng, rất khó để tạo động lực cho những sản phẩm nghiên cứu chất lượng cao.
PGS.TS Nguyễn Ái Việt cho rằng không chỉ việc định giá giáo trình mà cả cơ chế tính chi phí tư vấn, nghiên cứu khoa học hiện cũng chưa phù hợp với giá trị thực tế của lao động sáng tạo. Khi sản phẩm trí tuệ được định giá quá thấp, động lực đầu tư nghiên cứu và phát triển sẽ suy giảm, kéo theo khó hình thành các sản phẩm công nghệ có chất lượng cao để phục vụ đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.
Theo ông, một trong những “nút thắt lớn” hiện nay là cơ chế đánh giá tài sản trí tuệ và phân chia quyền sở hữu trí tuệ. Để tháo gỡ vấn đề này, cần xây dựng cơ chế báo cáo kế toán riêng cho hoạt động nghiên cứu phát triển nhằm xác định rõ mức đầu tư thực tế cho công nghệ và tài sản trí tuệ trong tổng đầu tư khoa học công nghệ.
Đồng quan điểm, chuyên gia truyền thông Đình Nam nhận định sở hữu trí tuệ hiện không còn chỉ là vấn đề pháp lý mà đã trở thành “hạ tầng mềm” của nền kinh tế số.
Theo ông Đình Nam, các startup công nghệ Việt Nam chỉ thực sự mạnh dạn đầu tư nghiên cứu khi họ tin rằng sản phẩm, thuật toán hoặc thiết kế của mình sẽ được bảo vệ nghiêm túc.
Ông cho rằng nếu doanh nghiệp mất nhiều năm nghiên cứu nhưng sản phẩm dễ dàng bị sao chép mà không được bảo vệ hiệu quả, động lực đổi mới sáng tạo sẽ suy giảm rất nhanh.
Chuyên gia này cũng nhận định việc tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ sẽ giúp Việt Nam nâng cao vị thế trong mắt các tập đoàn quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang thu hút làn sóng đầu tư công nghệ cao trong các lĩnh vực bán dẫn, AI và điện tử.
TT (tổng hợp)
.jpg "Khi sở hữu trí tuệ trở thành động lực phát triển doanh nghiệp")
