Bảo tồn nguồn gen cây trồng

Nông dân xã Tân Kỳ (Tứ Kỳ) mong muốn cơ quan chức năng phục tráng lại giống cam tiến vua, bảo tồn nguồn gen quý cho địa phương. Trong ảnh: Anh Hà Văn Lý, thôn Ngọc Lâm chăm sóc cây cam tiến vua

Nguồn gen cây trồng là vật liệu quý để bảo tồn đa dạng sinh học, phục vụ việc chọn tạo giống mới, nghiên cứu khoa học và các mục đích khác. Đối với các giống cây trồng quý, hiếm thì việc bảo tồn càng quan trọng.

Trong những năm qua, việc bảo tồn nguồn gen cây trồng ở tỉnh ta được thực hiện bằng các biện pháp như: lưu giữ ở vườn thực vật, sưu tầm giống mới, phục tráng giống cây trồng bản địa.

Vườn thực vật Côn Sơn (Chí Linh) - An Phụ (Kinh Môn) là  nơi lưu giữ nguồn gen cây trồng khá phong phú của tỉnh ta. Khu vườn này còn góp phần tạo cảnh quan đẹp cho các khu di tích Côn Sơn và An Phụ.

Năm 1995, vườn thực vật Côn Sơn được hình thành với quy mô 7,5 ha, lưu giữ gần 80 loài thực vật. Sau đó, vườn thực vật này được đầu tư mở rộng thành vườn thực vật Côn Sơn - An Phụ. Năm 2006, qua 10 năm xây dựng, vườn thực vật Côn Sơn - An Phụ có tổng diện tích 55,5 ha, trồng 430 loài cây có xuất xứ tại nhiều vùng khác nhau ở nước ta. Trong đó, có 51 loài cây gỗ quý hiếm có tên trong “sách đỏ” Việt Nam, 274 loài cây gỗ kinh tế, 30 loài cây có quả ăn được, 60 loài cây làm thuốc. Khoảng 80% số loài sưu tập sinh trưởng, phát triển bình thường so với nơi xuất xứ của nó.

Hiện nay, Ban Quản lý rừng tỉnh đã giao cho các hộ dân nhận khoán chăm sóc, bảo vệ vườn thực vật. Hằng năm, các hộ nhận khoán tích cực phát dọn cây dại, cây phi mục đích, phòng, chống cháy cho vườn thực vật.

Vườn thực vật Côn Sơn - An Phụ là nơi lưu giữ nguồn gen cây trồng khá phong phú ở tỉnh ta. Trong ảnh: Anh Nguyễn Văn Ngân (hộ nhận khoán chăm sóc, bảo vệ vườn thực vật trung tâm Côn Sơn) phát dọn cây dại để bảo vệ cây bách xanh

Xí nghiệp Giống cây ăn quả và cây dược liệu Cầu Xe (thuộc Công ty Giống cây trồng tỉnh) có chức năng lưu giữ nguồn gen cây ăn quả cho tỉnh. Từ năm 2007 đến nay, xí nghiệp đã sưu tầm, chọn tạo nhiều giống cây ăn quả từ nhiều nơi khác nhau về trồng. Năm 2011, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã công nhận 22 loài cây của xí nghiệp đạt tiêu chuẩn cây đầu dòng, chủ yếu là các loại vải, nhãn, bưởi, cam, na. Đây là nguồn gen quan trọng để chọn tạo các loại giống cây ăn quả mới cho năng suất, chất lượng tốt.

Vài năm gần đây, một số cơ quan, đơn vị đã thực hiện những đề tài khoa học nhằm phục tráng cây ăn quả quý hiếm có nguy cơ biến mất. Năm 2005, Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học (Sở Khoa học và Công nghệ) phục tráng lại giống cam tiến vua ở xã Tân Kỳ (Tứ Kỳ). Cuối năm 2011, Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm cũng phục tráng thành công giống cam Chanh (Ninh Giang), cung ứng 1.000 cây giống để phục vụ sản xuất. Việc phục tráng là một biện pháp nhằm lưu giữ nguồn gen quý.

Hiện nay, hoạt động bảo tồn nguồn gen cây trồng còn một số khó khăn, hạn chế. Qua quá trình sưu tầm, nhiều loài cây ở vườn thực vật Côn Sơn - An Phụ sinh trưởng kém hoặc không lưu giữ được do chưa được đầu tư chăm sóc thỏa đáng. Việc sử dụng nguồn gen để chọn tạo giống mới, ứng dụng vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh còn ít. Việc phục tráng đặc sản cam tiến vua Tân Kỳ chưa có tính bền vững do nhiều cây cam phục tráng bị chết, cam Tân Kỳ lại có nguy cơ biến mất.

Để hoạt động của vườn thực vật Côn Sơn - An Phụ có hiệu quả hơn, tỉnh cần tăng nguồn kinh phí chăm sóc, bảo vệ cây trồng. Các loại cây trồng bản địa quý, hiếm, có nguy cơ biến mất phải được bảo vệ nghiêm ngặt. Đồng thời, tích cực sử dụng nguồn gen quý cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

PV