Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng

Cùng với toàn quốc, tại Hải Phòng, chiến dịch “Không một mình, kết nối không tổn thương” do Liên minh Niềm tin số (DTA) khởi xướng, dưới sự bảo trợ của Bộ Công an, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa được tổ chức tại Trường THCS Chu Văn An và Trường THPT Ngô Quyền, thu hút đông đảo học sinh. Chương trình đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội.

Theo Công an thành phố, Hải Phòng hiện có hơn 1 triệu trẻ em, chiếm khoảng 24% dân số. Trẻ em sử dụng mạng xã hội ngày càng nhiều cả về tần suất và thời lượng, trong khi các nguy cơ trên môi trường mạng ngày càng phức tạp, tinh vi, khó kiểm soát, nhất là khi trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhanh. Trẻ em không chỉ đối diện nội dung độc hại mà còn có nguy cơ bị lừa đảo, “bắt cóc online”, xâm phạm dữ liệu cá nhân và chịu áp lực tâm lý từ mạng xã hội.

Cũng theo Công an thành phố, giai đoạn 2020 - 2026, trên địa bàn Hải Phòng phát sinh nhiều vụ việc trẻ em bị ảnh hưởng tiêu cực từ không gian mạng. Đơn vị tiếp nhận, xử lý 7 vụ xâm hại trẻ em liên quan đến không gian mạng, gồm 3 vụ án hiếp dâm người dưới 16 tuổi và 4 vụ bắt cóc online. Công an thành phố cũng triển khai nhiều chuyên đề chấn chỉnh, xử lý tình trạng thanh, thiếu niên tham gia các hội nhóm tội phạm đường phố trên mạng xã hội.

Hiện nay, công nghệ phát triển nhanh hơn nhiều so với sự chuẩn bị năng lực số an toàn cho trẻ em. Trẻ tiếp cận công nghệ ngày càng sớm nhưng chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng tự bảo vệ mình trên môi trường số, phù hợp với lứa tuổi.

Gần đây, nhiều quốc gia đưa ra biện pháp hạn chế, thậm chí cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội nhằm giảm nguy cơ từ môi trường số. Với Luật An ninh mạng năm 2025, Việt Nam cũng thiết lập khung pháp lý phòng, chống xâm hại trẻ em trên không gian mạng. Tuy nhiên, những biện pháp này chưa thể giải quyết tận gốc vấn đề.

Trong bối cảnh internet trở thành một phần không thể tách rời của học tập, giao tiếp và phát triển, vấn đề không phải là ngăn trẻ sử dụng internet mà là giúp trẻ sử dụng an toàn, thông minh, có trách nhiệm. Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không chỉ dừng ở nâng cao nhận thức mà cần trang bị kỹ năng, xây dựng năng lực tự bảo vệ, hướng tới môi trường số an toàn, nhân văn, để trẻ em “không một mình” và “kết nối không tổn thương”. Bảo vệ trẻ em phải nhằm trao quyền, không hạn chế cơ hội tiếp cận công nghệ và phát triển của trẻ.

Từ đó, vai trò của gia đình, nhà trường, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội trong việc “dẫn dắt” trẻ em giữa "đại dương số" cần được nâng cao. Gia đình là lá chắn đầu tiên và quan trọng nhất. Thay vì cấm đoán cực đoan, cha mẹ nên kiểm soát thời gian sử dụng, dạy trẻ nguyên tắc dùng internet, lắng nghe, chia sẻ và quan tâm để trẻ không cảm thấy cô đơn, sẵn sàng lên tiếng khi gặp rủi ro hoặc nội dung đáng ngờ trên mạng.

Nhà trường chú trọng giáo dục kỹ năng mềm, tăng cường sự đồng hành của thầy cô và tạo môi trường để học sinh chia sẻ, tìm kiếm hỗ trợ khi cần. Doanh nghiệp công nghệ cần nâng cao đạo đức kinh doanh, chủ động bảo vệ người dùng trẻ tuổi, góp phần xây dựng hệ sinh thái số nhân văn, an toàn, lành mạnh cho thế hệ tương lai.