Thực trạng sử dụng mạng xã hội của trẻ em hiện nay đòi hỏi những quyết sách quản lý từ gốc.
Đây cũng là thực tế gắn liền với các định hướng sửa đổi Nghị định 147/2024/NĐ-CP của Chính phủ đang được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẩn trương lấy ý kiến hoàn thiện.
Theo số liệu khảo sát từ các đề tài nghiên cứu giáo dục của Trường Đại học Hải Dương, thực tế trên địa bàn phía Tây Hải Phòng trong giai đoạn 2025 - 2026, có tới 95,1% số học sinh phổ thông được khảo sát sử dụng mạng xã hội với mục đích giải trí, trong đó Facebook chiếm 87,7% và TikTok chiếm 82,9%. Đáng lo ngại hơn, kết quả khảo sát chỉ ra có đến 25,7% học sinh trong số này có dấu hiệu nghiện nhẹ mạng xã hội, 11,8% nghiện vừa và 4,7% nghiện nặng, đối mặt với nguy cơ suy giảm khả năng tập trung, mệt mỏi thể chất và tổn thương tâm lý sâu sắc.
Còn theo báo cáo của UBND thành phố, giai đoạn 2020 - 2026, trên địa bàn Hải Phòng phát sinh nhiều vụ việc trẻ em bị ảnh hưởng tiêu cực từ không gian mạng với tính chất ngày càng phức tạp. Trong đó, đáng chú ý là các vụ mâu thuẫn, xô xát giữa học sinh bị quay video, đăng tải và chia sẻ trên mạng xã hội, gây tổn thương tâm lý, ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm của trẻ. Cùng với đó là các hành vi lừa đảo, bắt cóc online và nhiều hình thức xâm hại khác, gây tác động tiêu cực đến môi trường giáo dục, gia đình và xã hội.
Theo cô giáo Nguyễn Thị Thuỳ, giáo viên Trường THCS Lâm Động (phường Thuỷ Nguyên), thực tế đã ghi nhận những vụ việc nổi cộm, gióng lên hồi chuông báo động về các cạm bẫy trực tuyến nhắm vào học sinh, sinh viên. Các đối tượng thường lợi dụng thời gian rảnh rỗi của các em để sử dụng chiêu trò lừa đảo. Trong đó, một thủ đoạn hiểm độc được gọi là "bắt cóc online" với thủ đoạn cô lập các em qua mạng xã hội, ép buộc tự quay clip cầu cứu gửi về cho gia đình để tống tiền. Bên cạnh đó, các bẫy lừa đảo "việc nhẹ lương cao" mùa hè, đánh cắp tài khoản hay phát tán các trò chơi trực tuyến (game online) độc hại, bạo lực không rõ nguồn gốc cũng đang rình rập, đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của thanh thiếu niên khi thiếu sự quản lý sát sao của gia đình.
Thông tin từ Công an thành phố, giai đoạn 2020 - 2026, đơn vị tiếp nhận, xử lý 7 vụ xâm hại trẻ em liên quan đến không gian mạng, gồm 3 vụ án hiếp dâm người dưới 16 tuổi và 4 vụ bắt cóc online. Ngoài ra, tại Hải Phòng còn xuất hiện tình trạng thanh, thiếu niên tham gia các hội nhóm tội phạm đường phố trên mạng xã hội, buộc Công an thành phố phải triển khai nhiều chuyên đề để chấn chỉnh, xử lý.
Em Nguyễn Minh C., học sinh lớp 11 Trường THPT Lê Quý Đôn chia sẻ, các em tiếp xúc với mạng xã hội hằng ngày để học tập và kết nối nhóm. Tuy nhiên, việc các thông tin độc hại hay quảng cáo game bạo lực xuất hiện tràn lan đôi khi khiến em và các bạn bị cuốn theo. Nếu có những quy định pháp luật rõ ràng buộc các nền tảng phải giới hạn độ tuổi và lọc sạch nội dung xấu, học sinh sẽ tránh được rất nhiều cám dỗ ảo.
Trước những bất cập và hệ lụy nhức nhối từ không gian số, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang khẩn trương lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 147/2024/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng. Theo đánh giá của bà Nguyễn Thị Mai, Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Hải Phòng, đây được coi là bước đột phá trong tư duy quản trị không gian số, chuyển trọng tâm từ việc cấm đoán cực đoan sang quản lý thông minh, quản trị rủi ro và gắn chặt trách nhiệm của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thông qua các điều khoản cụ thể.
Cụ thể, tại các nội dung sửa đổi liên quan đến Điều 22 của Nghị định 147/2024/NĐ-CP về quản lý dịch vụ trò chơi điện tử trên mạng, dự thảo yêu cầu siết chặt cơ chế xác thực tài khoản người chơi bằng số điện thoại đã xác thực hoặc định danh cá nhân. Đồng thời hoàn thiện các tiêu chí phân loại trò chơi điện tử theo độ tuổi với các mức dán nhãn rõ ràng (00, 12, 16, 18), qua đó kiểm soát chặt chẽ thời gian và hành vi của người dưới 16 tuổi. Bên cạnh đó, đối với lĩnh vực mạng xã hội, các quy định sửa đổi tập trung hoàn thiện trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội. Điểm cốt lõi là thay đổi cách tiếp cận: Không đặt nặng mục tiêu hạn chế quyền tiếp cận của trẻ mà tập trung vào việc xác định rõ nếu là trẻ em thì phải được bảo vệ như thế nào.
Từ góc độ bảo đảm an ninh trật tự, Thiếu tá Nguyễn Việt Thắng, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an thành phố Hải Phòng) nhấn mạnh: "Thời gian qua, lực lượng chức năng đã triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, đấu tranh quyết liệt với tội phạm lừa đảo trực tuyến và chiêu trò "bắt cóc online". Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất là các đối tượng thường ẩn danh trên không gian mạng xuyên biên giới. Do đó, việc dự thảo nghị định mới quy định rõ trách nhiệm của các doanh nghiệp cung cấp nền tảng trong việc xác thực người dùng bằng số điện thoại hoặc định danh cá nhân, kết hợp phân loại nội dung theo độ tuổi, sẽ là chìa khóa then chốt để triệt tiêu các kẽ hở pháp lý, bảo vệ học sinh từ gốc.
Đồng hành từ môi trường giáo dục đại học và tổ chức thanh niên, thầy giáo Ngô Việt Anh, Phó Bí thư Đoàn trường, Chủ tịch Hội Sinh viên Trường Đại học Hàng hải Việt Nam chia sẻ, nhà trường và tổ chức Đoàn luôn xem việc trang bị kỹ năng số, cảnh báo các thủ đoạn lừa đảo và “bắt cóc online” cho học sinh, sinh viên là nhiệm vụ cấp thiết. Việc hoàn thiện các quy định pháp lý buộc gia đình cùng nhà trường đồng hành quản lý tài khoản, kiểm soát chặt chẽ thông tin sẽ là điểm tựa vững chắc để các em tránh xa các cạm bẫy ảo khi tham gia mạng xã hội. Khi các chế tài từ nghị định sửa đổi đi vào thực tiễn kết hợp cùng sự vào cuộc sát sao của cộng đồng, nhà trường và gia đình, thế hệ trẻ Hải Phòng sẽ được bảo vệ toàn diện, an toàn phát triển trong kỷ nguyên số.
THU HẰNG
.jpg "Bảo vệ trẻ em trong môi trường số")
