Tục thả cá chép tiễn Táo quân về trời là nét đẹp văn hóa lâu đời của người Việt. Việc lựa chọn cá khỏe mạnh, thả đúng thời điểm và đúng cách không chỉ thể hiện lòng thành kính mà còn góp phần bảo vệ môi trường.
.png)
Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, lễ cúng ông Công, ông Táo ngày 23 tháng Chạp gắn liền với tục thả cá chép - linh vật đưa Táo Quân về chầu trời. Vì vậy, việc chọn mua và phóng sinh cá chép đúng cách không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa và bảo vệ môi trường.
Cá chép dùng để cúng thường là cá chép đỏ, khỏe mạnh, bơi linh hoạt, không trầy xước hay bong tróc vảy. Khi chọn cá, người mua có thể quan sát mang cá: mang đỏ tươi thường là cá khỏe, trong khi mang sẫm màu là dấu hiệu cá yếu, dễ chết. Ngoài ra, có thể thử bằng cách chạm nhẹ vào nước, nếu cá phản xạ nhanh, quẫy mạnh thì còn sung sức. Tuy nhiên, việc chạm vào cá nên hạn chế vì có thể làm cá yếu thêm.
Số lượng cá chép cúng không có quy định bắt buộc, tùy theo quan niệm và điều kiện mỗi gia đình. Nhiều nhà cúng một con mang tính tượng trưng; một số khác cúng một cặp hoặc ba con tương ứng với ba vị Táo Quân. Có gia đình thậm chí dùng cá chép bằng vàng mã hoặc xôi nặn hình cá chép thay thế.
Sau khi mua về, cá nên được thả vào chậu nước sạch, có thể cho thêm rong rêu để giúp cá thích nghi. Nên ưu tiên dùng nước giếng hoặc nước sông hồ; hạn chế dùng nước máy vì hàm lượng clo có thể khiến cá chết nhanh.
Theo quan niệm dân gian, cá chép nên được thả trước giờ Ngọ (12h trưa) ngày 23 tháng Chạp để kịp “đưa” Táo Quân về trời. Vì vậy, nhiều gia đình chọn thả cá từ tối 22 hoặc sáng sớm ngày 23 để tránh đông đúc và bảo đảm cá được phóng sinh đúng thời điểm.
Khi thả cá, nên chọn ao, hồ, sông nước sạch, không ô nhiễm và được phép phóng sinh. Cá cần được đựng trong chậu hoặc túi nước có đủ oxy, tránh để thiếu nước quá lâu.
Lúc thả, nên nhẹ nhàng nghiêng chậu hoặc mở miệng túi để cá tự bơi ra, hoặc đặt cá vào lòng bàn tay rồi thả xuống sát mặt nước. Tuyệt đối không thả cá từ trên cao vì dễ khiến cá bị tổn thương hoặc chết ngay sau khi phóng sinh. Đặc biệt, không thả cá kèm túi nilon để tránh gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến hệ sinh thái dưới nước.
Sau khi thả, nên quan sát một lúc để bảo đảm cá bơi đi an toàn, tránh trường hợp cá mắc kẹt hoặc bị sóng đẩy ngược vào bờ. Quan trọng hơn, việc phóng sinh nên được thực hiện trong tâm thế nhẹ nhàng, vui vẻ và thành kính, bởi theo quan niệm dân gian, thiện tâm cũng là điều mang lại may mắn cho gia đình trong năm mới.
PV
