Chi phí cao khiến doanh nghiệp còn cân nhắc khi chọn cao tốc; Hải Phòng đề xuất giải pháp tạo động lực, khuyến khích xe hàng lưu thông trên tuyến.
Hoạt động vận tải đang chịu sức ép từ nhiều phía khi giá nhiên liệu, tiền lương lái xe và các khoản chi phí vận hành ngày càng lớn, trong khi giá cước khó tăng tương ứng. Với những doanh nghiệp có số lượng phương tiện lớn, từng khoản chi phí phát sinh trên mỗi hành trình đều tác động trực tiếp đến hiệu quả khai thác.
Ông Hoàng Văn Hương, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Vận tải Hoàng Sơn 68 ở phường Tân Hưng cho biết doanh nghiệp đang duy trì hơn 40 phương tiện. Phí cao tốc là một trong những yếu tố doanh nghiệp phải cân nhắc khi lựa chọn cung đường.
"Với hành trình từ cảng Đình Vũ đi Hà Nội và ngược lại, riêng phí cao tốc khoảng 1,44 triệu đồng. Lượng nhiên liệu tiêu thụ hơn 80 lít, tương đương khoảng 2,4 - 2,5 triệu đồng. Chỉ tính phí đường và nhiên liệu, chi phí cho một chuyến xe đã gần 4 triệu đồng, chưa bao gồm tiền lương lái xe và các khoản chi phí khác", ông Hương dẫn chứng.
Theo ông Hương, nếu lựa chọn quốc lộ 5, chi phí cầu đường thấp hơn đáng kể, khoảng 1 triệu đồng trong một chuyến đi/về. Đây là yếu tố khiến doanh nghiệp phải cân nhắc, nhất là trong bối cảnh giá cước vận tải chưa tăng tương ứng với mức tăng của các khoản chi phí đầu vào.
Ông Phạm Thanh Bình, Giám đốc Công ty CP Thương mại và Giao nhận vận tải Hải Cường ở phường Gia Viên cho biết doanh nghiệp chuyên vận chuyển hàng hóa từ khu vực cảng Hải Phòng đến Hà Nội và các địa phương phía Bắc. Với xe đầu kéo, sơ mi rơ-moóc chở hàng tải trọng lớn, doanh nghiệp phải tính toán đồng thời chi phí nhiên liệu, phí sử dụng đường bộ, hao mòn phương tiện và thời gian vận chuyển khi lựa chọn cung đường.
"Khi chở hàng nặng, doanh nghiệp thường bố trí phương tiện lưu thông ở tốc độ phù hợp để kiểm soát mức tiêu hao nhiên liệu, bảo đảm an toàn và hạn chế hao mòn phương tiện, nhất là lốp xe. Chi phí cao tốc cũng là khoản đáng kể trong tổng chi phí mỗi chuyến. Theo tính toán của doanh nghiệp, nếu một chuyến hàng phát sinh hơn 1 triệu đồng tiền phí cho cả lượt đi và về, khoản chi này sẽ tác động đáng kể đến giá thành vận chuyển", ông Bình phân tích.
Ông Bình cho rằng nếu có chính sách giảm hoặc điều chỉnh mức phí phù hợp đối với nhóm phương tiện vận tải hàng hóa thường xuyên chạy cao tốc, doanh nghiệp và chủ hàng sẽ có thêm động lực lựa chọn tuyến đường này.
Không chỉ chịu áp lực về chi phí, doanh nghiệp còn gặp khó trong tuyển dụng và "giữ chân" lái xe. Yêu cầu về kinh nghiệm đối với lái xe tải nặng tương đối cao, trong khi lực lượng lao động trẻ ít lựa chọn nghề này. Cạnh tranh về giá cước khiến doanh nghiệp càng phải tính toán kỹ về cung đường, thời gian và hiệu quả khai thác phương tiện.
Với doanh nghiệp có quy mô vận tải lớn, "bài toán" chi phí càng thể hiện rõ qua tần suất khai thác. Ông Triệu Duy Lưu, Giám đốc Công ty TNHH Triệu Phố ở xã Thanh Miện cho biết doanh nghiệp hiện có khoảng 40 - 50 xe khách và 20 - 30 xe tải, hoạt động chủ yếu tại Hải Phòng, Hà Nội và một số tỉnh, thành phố phía Bắc.
“Dù chi phí sử dụng cao tốc lớn hơn một số tuyến quốc lộ, doanh nghiệp vẫn ưu tiên bố trí phương tiện lưu thông trên cao tốc bởi lợi thế về thời gian và an toàn. Ước tính tổng chi phí sử dụng đường bộ và cao tốc của doanh nghiệp khoảng 400 triệu đồng/tháng”, ông Lưu nói.
Một vấn đề khác được doanh nghiệp quan tâm là quy định về khoảng cách an toàn giữa các phương tiện trên một số tuyến cao tốc. Theo ông Lưu, khi áp dụng quy định này, cơ quan chức năng cần nghiên cứu, xem xét phù hợp với tình hình giao thông thực tế.
Số lượng xe tải nặng, xe đầu kéo và phương tiện chở container sử dụng cao tốc Hà Nội - Hải Phòng còn thấp so với lượng phương tiện cùng loại lưu thông trên quốc lộ 5.
Ước tính, quốc lộ 5 hiện có hơn 35.100 ô tô/ngày, trong đó gần 14.500 xe rơ-moóc, sơ mi rơ-moóc, chiếm hơn 41%. Trong khi số liệu tại trạm thu phí cuối tuyến trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy nhóm xe rơ-moóc, sơ mi rơ-moóc chỉ chiếm khoảng 6% tổng số ô tô lưu thông trên cao tốc Hà Nội - Hải Phòng.
Ngày 29/9, UBND thành phố Hải Phòng đề nghị Bộ Xây dựng chỉ đạo Cục Đường bộ Việt Nam và Tổng công ty Phát triển hạ tầng và Đầu tư tài chính Việt Nam (VIDIFI) nghiên cứu phương án khuyến khích xe rơ-moóc, sơ mi rơ-moóc sử dụng cao tốc Hà Nội - Hải Phòng. Mục tiêu là giảm ùn tắc, nguy cơ tai nạn trên quốc lộ 5 và trục quốc lộ 10 - Nguyễn Trường Tộ - Bùi Viện, đồng thời phát huy hiệu quả khai thác tuyến cao tốc.
Công an thành phố Hải Phòng đề nghị nghiên cứu giải pháp giảm giá vé đối với xe tải nặng, xe container sử dụng cao tốc Hà Nội - Hải Phòng. Đề xuất tập trung vào nhóm phương tiện loại 4, gồm xe tải từ 10 đến dưới 18 tấn và xe container 20 feet; nhóm phương tiện loại 5 gồm xe tải từ 18 tấn trở lên và xe container 40 feet.
Theo ông Đặng Thế Phương, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Vận tải thành phố Hải Phòng, chi phí cao tốc cao hơn quốc lộ 5 là một trong những nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp vận tải hàng hóa phải tính toán, nhất là với những chuyến hàng có lợi nhuận thấp. Quy định về khoảng cách an toàn, cùng mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm, cũng là những vấn đề doanh nghiệp và lái xe cân nhắc khi lưu thông trên cao tốc.
"Bài toán" này càng rõ với những phương tiện vận chuyển hàng hóa đến các khu công nghiệp nằm dọc quốc lộ 5 như Phố Nối, Đại An và một số khu công nghiệp hình thành từ lâu. Theo ông Phương, cao tốc chưa phải lúc nào cũng tạo được kết nối trực tiếp tới các điểm giao nhận hàng hóa. Phương tiện có thể phải di chuyển thêm một quãng đường để ra hoặc vào cao tốc, kéo theo chi phí nhiên liệu và thời gian.
Vì vậy, lợi thế rút ngắn thời gian của cao tốc cần được đặt trong tổng thể hành trình. Với doanh nghiệp vận tải, việc lựa chọn cung đường phụ thuộc vào điểm xuất phát, điểm đến, loại hàng hóa, thời gian giao nhận và tổng chi phí của cả chuyến xe.
Ông Triệu Duy Lưu đề xuất nghiên cứu cơ chế phí phù hợp đối với những đơn vị có tần suất sử dụng cao tốc lớn. Loại hình vé tháng hoặc cơ chế tính phí gắn với tần suất lưu thông có thể giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong tổ chức phương tiện và nhân lực.
Ông Hoàng Văn Hương kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hạ tầng cao tốc, quan tâm hơn đến hệ thống trạm dừng nghỉ để lái xe có điều kiện nghỉ ngơi, bảo đảm an toàn trong mỗi hành trình.
NINH THÀNH
