Cấp thiết đưa Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi 2025 vào cuộc sống

Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, với nhiều đổi mới về quản lý theo rủi ro, truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin. Trong bối cảnh Hải Phòng đang khẳng định vai trò trung tâm kinh tế biển, logistics và công nghiệp lớn của cả nước, yêu cầu kiểm soát chất lượng hàng hóa không chỉ là vấn đề bảo vệ người tiêu dùng, mà còn gắn với uy tín môi trường đầu tư, xuất khẩu và hội nhập quốc tế. Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng có cuộc trao đổi với Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Hải Phòng Nguyễn Thị Mai chung quanh vấn đề này.

- Xin bà cho biết, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi năm 2025 những điểm mới trong các quy định về hành vi bị nghiêm cấm liên quan tới chất lượng sản phẩm hàng hóa?

- Tại khoản 2, điều 8 Luật sửa đổi đã sửa đổi và bổ sung, nâng tổng số hành vi bị nghiêm cấm lên 4 hành vi so với Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2007. Đó là: Thông tin, quảng cáo sai sự thật hoặc có hành vi gian dối về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, về nguồn gốc và xuất xứ hàng hóa; che giấu thông tin về khả năng gây mất an toàn của sản phẩm, hàng hoá đối với người, động vật, thực vật, tài sản, môi trường; lợi dụng hoạt động quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa để gây phương hại cho lợi ích quốc gia, trật tự, an toàn xã hội; thực hiện hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến chất lượng sản phẩm, hàng hóa gây nhầm lẫn, gây thiệt hại cho tổ chức, cá nhân khác.

- Một điểm mới quan trọng của luật là quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo mức độ rủi ro. Bà đánh giá quy định này có ý nghĩa như thế nào?

- Trong Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa 2007 (sửa đổi 2018), sản phẩm, hàng hóa được phân thành 2 nhóm: Sản phẩm hàng hóa nhóm 1 là sản phẩm “an toàn”, không có khả năng gây mất an toàn trong điều kiện sử dụng hợp lý. Sản phẩm hàng hóa nhóm 2 là sản phẩm “có khả năng gây mất an toàn”, nghĩa là vẫn có thể gây mất an toàn dù sử dụng đúng cách. Cách tiếp cận này dễ thực thi nhưng thiếu linh hoạt, vì chỉ dựa vào tiêu chí khả năng gây mất an toàn về bản chất, không tính đến các yếu tố biến động như môi trường sử dụng, thay đổi công nghệ, chuỗi cung ứng. Không phân biệt giữa các sản phẩm nhóm 2 có mức rủi ro khác nhau; Khó thích nghi với sự xuất hiện nhanh chóng của sản phẩm mới, công nghệ mới và sản phẩm lai ghép...

Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi năm 2025 đã chuyển từ phương pháp phân loại sản phẩm theo “nhóm nguy cơ” sang một mô hình đánh giá rủi ro toàn diện và đa chiều. Theo đó, sản phẩm, hàng hóa sẽ được phân loại thành 3 cấp độ rủi ro: rủi ro thấp, rủi ro trung bình và rủi ro cao. Cách tiếp cận mới này phản ánh rõ xu hướng hiện đại hóa quản lý chất lượng - thay vì gán nhãn nguy cơ một cách tĩnh tại, hệ thống pháp luật mới cho phép đánh giá rủi ro dựa trên dữ liệu, bối cảnh sử dụng và tính cập nhật theo thời gian.

Điều 5 của luật sửa đổi quy định cụ thể các tiêu chí để đánh giá mức độ rủi ro của sản phẩm, bao gồm: mức độ tác động đến sức khỏe con người và môi trường; khả năng kiểm soát trong toàn bộ chuỗi cung ứng; thông tin cảnh báo, báo cáo từ các tổ chức quốc tế uy tín và mức độ phù hợp của sản phẩm với mục đích sử dụng thực tế. Cách đánh giá này không chỉ dựa trên đặc tính vật lý của sản phẩm, mà còn mở rộng ra các yếu tố vận hành và bối cảnh sử dụng - từ đó, tạo ra một cơ chế quản lý vừa chặt chẽ, vừa thích ứng với sự biến động không ngừng của thị trường và công nghệ.

- Luật sửa đổi cũng đặt ra yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin, đặc biệt với hàng hóa kinh doanh trên nền tảng số. Bà có thể nói rõ hơn điều này?

- Thời gian qua, thương mại điện tử tại Hải Phòng phát triển rất nhanh, nhưng đi kèm là tình trạng không ít sản phẩm bán online thiếu thông tin rõ ràng về xuất xứ, tiêu chuẩn chất lượng, thậm chí quảng cáo sai sự thật. Khoản 1 Điều 1 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi 2025 bổ sung quy định về hộ chiếu số của sản phẩm, trong khi Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2007 không có bất kỳ điều khoản nào quy định về nội dung này.

Theo đó, hộ chiếu số của sản phẩm là tập hợp các thông tin về sản phẩm và chuỗi cung ứng của sản phẩm đó, được lưu trữ bằng mã vạch hoặc các phương thức phù hợp hoặc thông qua cơ sở dữ liệu thông tin bằng đường dẫn, bảo đảm có thể đọc được. Đây là bước tiến quan trọng khi quy định tổ chức, cá nhân kinh doanh trên nền tảng số phải công khai đầy đủ thông tin về sản phẩm, đồng thời chịu trách nhiệm về tính chính xác của các thông tin đó.

Đặc biệt, luật bổ sung yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, trong đó nhóm sản phẩm rủi ro cao bắt buộc phải thực hiện truy xuất. Các thông tin này có thể được thể hiện thông qua mã số, mã vạch, nhãn điện tử hoặc cơ sở dữ liệu số - đây chính là tiền đề cho việc hình thành “hộ chiếu số” của sản phẩm.

Đối với Hải Phòng, quy định này giúp hạn chế tình trạng hàng hóa không rõ nguồn gốc lưu thông trên thị trường, nhất là trong môi trường trực tuyến. Về lâu dài, nó còn nâng cao niềm tin của người tiêu dùng và giúp doanh nghiệp địa phương xây dựng thương hiệu dựa trên chất lượng và sự minh bạch.

- Theo bà, để Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi thực sự đi vào cuộc sống tại Hải Phòng, cần tập trung vào những giải pháp trọng tâm nào?

- Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi năm 2025 ra đời không chỉ khắc phục những bất cập của quy định cũ mà còn tiếp cận theo hướng hiện đại, phù hợp với thông lệ quốc tế. Với Hải Phòng, việc sớm đưa luật vào cuộc sống sẽ góp phần kiểm soát tốt hơn chất lượng hàng hóa ngay từ khâu sản xuất, nhập khẩu, lưu thông; đồng thời bảo vệ người tiêu dùng và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.

Trước hết, cần đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật để doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người dân hiểu rõ các quy định mới, đặc biệt là quản lý theo rủi ro và nghĩa vụ công khai thông tin. Nếu không hiểu đúng, rất dễ dẫn đến vi phạm không mong muốn. Thứ hai, cơ quan chức năng cần sớm hoàn thiện và triển khai hiệu quả các văn bản hướng dẫn, nhất là danh mục sản phẩm theo mức độ rủi ro và quy trình truy xuất nguồn gốc. Đây là yếu tố then chốt để luật được thực thi thống nhất. Thứ ba, Hải Phòng cần tận dụng lợi thế về hạ tầng và chuyển đổi số để xây dựng hệ thống dữ liệu quản lý chất lượng hàng hóa đồng bộ, kết nối từ khâu nhập khẩu, sản xuất đến lưu thông, tiêu dùng.

- Trân trọng cảm ơn bà!