Chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa: Tạo cơ chế để mở rộng diện tích

Nông dân xã Đồng Thái (huyện An Dương) chuyển đổi đất cấy lúa năng suất thấp sang trồng rau màu. 

Tiến độ chuyển đổi chậm

Xã An Sơn (huyện Thủy Nguyên) hiện có gần 30 ha trồng chuối phục vụ thị trường dịp Tết Nguyên đán. Theo Giám đốc HTX nông nghiệp An Sơn Vũ Hồng Hải, toàn bộ diện tích trồng chuối trước đây vốn là đất trồng lúa. Ban đầu, một số người chuyển đổi từ cấy lúa năng suất thấp sang trồng chuối thành công, sau đó, nhiều nông dân khác học hỏi kinh nghiệm làm theo. Hiện, với diện tích trồng chuối, nông dân thu nhập hơn 300 triệu đồng/ha/năm, gấp 5-6 lần cấy lúa.

9 xã khác trên địa bàn huyện Thủy Nguyên cũng có diện tích chuyển đổi từ trồng lúa sang cây trồng. Cụ thể, xã Lưu Kỳ chuyển đổi 15 ha, xã Lưu Kiếm 30 ha, xã Minh Tân 23 ha, xã Hợp Thành 5 ha, xã Lại Xuân 17 ha, xã Phục Lễ 7 ha, xã Liên Khê 27,5 ha. Các loại cây trồng chủ lực sau khi chuyển đổi chủ yếu là cau, chuối, na, mít, bí xanh, khoai tây… Theo lãnh đạo Phòng Nông nghiệp- Phát triển nông thôn huyện Thủy Nguyên, trong năm 2021, huyện có kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên 66 vùng sản xuất tại 22 xã, thị trấn, với tổng diện tích chuyển đổi hơn 560 ha. Từ đầu năm 2021 đến nay, huyện thực hiện chuyển đổi cây trồng trên diện tích 141,9 ha.

Mặc dù chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa đem lại thu nhập cao cho nông dân nhưng ở các địa phương, tiến độ chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa chưa đạt kế hoạch đề ra. Đơn cử, trong giai đoạn 2021-2025, huyện Kiến Thụy có kế hoạch chuyển đổi 699,72 ha đất canh tác lúa kém hiệu quả sang cây trồng khác và nuôi trồng thủy sản nhưng đến nay, mới chuyển đổi được 69,6 ha. Huyện An Dương có kế hoạch chuyển đổi 937 ha, đến cuối tháng 10-2021, mới chuyển đổi được hơn 130 ha...

Theo Trưởng Phòng Trồng trọt (Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệpPhát triển nông thôn) Bùi Cảnh Đức, nguyên nhân khiến việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng ở các địa phương chậm là do quy định của Bộ Nông nghiệp-Phát triển nông thôn về thủ tục chuyển đổi còn phức tạp. Để được chuyển đổi, người dân phải xin xác nhận của UBND cấp xã vào đơn đăng ký chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa; đề án phát triển sản xuất, diện tích chuyển đổi; chuyển đổi phải theo vùng để hình thành các vùng sản xuất tập trung; bảo đảm phục hồi được mặt bằng khi trở lại trồng lúa; việc chuyển đổi phải khai thác hiệu quả cơ sở hạ tầngsẵn có; phù hợp định hướng hoàn thiện cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp của địa phương… Bên cạnh đó, một số diện tích có thể chuyển đổi cây trồng là ruộng bỏ hoang nhiều năm, kinh phí lớn để cải tạo đất, trong khi sản xuất nông nghiệp có nhiều rủi ro nên một số tổ chức, cá nhân ngại chuyển đổi. Một số nông dân có diện tích ruộng bỏ hoang nhiều năm nhưng không cho người khác thuê để chuyển đổi sang trồng loại cây khác vì muốn giữ ruộng chờ các dự án để được đền bù. Ngoài ra, việc tham mưu, lập hồ sơ, tuyên truyền, giám sát quá trình chuyển đổi cây trồng ở các xã được phân công cho công chức địa chính xã, nhưng do cùng lúc thực hiện nhiều nhiệm vụ chuyên môn nên chưa quan tâm đến việc tham mưu thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa…

Theo thống kê sơ bộ của Sở Nông nghiệp- Phát triển nông thôn, trong giai đoạn 2021-2025, thành phố có kế hoạch chuyển đổi 7.000 ha đất trồng lúa sang cây trồng khác. Từ đầu năm 2021 đến nay, các huyện mới thực hiện chuyển đổi được trên diện tích hơn 300 ha. 

Tháo gỡ vướng mắc

Trong điều kiện sản xuất nông nghiệp đang thiếu hụt lao động trầm trọng, nông dân bỏ ruộng hoang ngày càng nhiều, để nâng cao hiệu quả sử dụng đất, nhằm tăng giá trị sản xuất, từ năm 2019 đến nay, Sở Nông nghiệp- Phát triển nông thôn tham mưu với thành phố phê duyệt kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa hiệu quả thấp sang nuôi trồng sản phẩm nông nghiệp, thủy sản cho giá trị kinh tế cao. Trong kế hoạch ghi rõ diện tích chuyển đổi của từng địa phương làm cơ sở, để các địa phương thực hiện chuyển đổi trong năm. Bên cạnh đó, Sở giao nhiệm vụ Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật hướng dẫn cụ thể đối với việc chuyển đổi này.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp-Phát triển nông thôn Đỗ Gia Khánh, để việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa đạt hiệu quả cao, các địa phương cần tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo; giao chỉ tiêu chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa gắn với trách nhiệm của lãnh đạo cấp ủy Đảng, chính quyền các xã, thị trấn trong việc thực hiện chuyển đổi. Các địa phương khắc phục tình trạng nông dân tự ý chuyển đổi diện tích cấy lúa năng suất thấp nhỏ lẻ, manh mún, tự phát; tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân có tiềm lực kinh tế tham gia tích tụ ruộng đất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng gắn với chuỗi sản xuất nông nghiệp khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Sở tham mưu với thành phố ban hành chính sách hỗ trợ, hướng dẫn người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, hình thành các vùng sản xuất tập trung…

Phía các địa phương cũng đề nghị, hằng năm, Sở Nông nghiệp - Phát triển nông thôn tham mưu với thành phố ban hành kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng hằng năm sớm để các địa phương có căn cứ, chủ động thực hiện. Theo Phó trưởng Phòng Nông nghiệp- Phát triển nông thôn huyện Kiến Thụy Lê Thị Thanh Huyền, các địa phương tích cực tuyên truyền mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa đạt hiệu quả cao, tạo chuyển biến trong nhận thức của cán bộ, người dân về việc này; đồng thời củng cố, phát huy vai trò của HTX trong việc vận động xã viên tham gia chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa…/.