Của cho không bằng cách cho

Cháu gái tôi nghe thông báo nhà trường phát động ủng hộ sách vở cho các bạn học sinh miền Trung bị ảnh hưởng bởi mưa lũ liền về xin mẹ được ủng hộ tập vở mới cháu chưa dùng đến. Ngoài ra, cháu cũng dùng tiền tiết kiệm mua thêm ít bút chì, bút màu. Cháu nhờ mẹ đóng gói cẩn thận, kèm theo đó là những dòng chữ nắn nót viết bên ngoài, động viên các bạn vượt qua khó khăn. Chỉ là một đứa trẻ tiểu học, nhưng sự tinh tế ấy, người lớn không phải ai cũng làm được. Một món quà nhỏ nhưng cách cho đã lớn hơn rất nhiều.

Trên mạng xã hội, hình ảnh những túi quần áo được giặt sạch, phơi khô, gấp phẳng và phân loại theo từng size, từng độ tuổi được nhiều người chia sẻ. Có người còn cẩn thận viết những dòng hướng dẫn như “đồ ấm người lớn”, “đồ ngủ trẻ em” bên ngoài mỗi gói đồ. Sự cẩn trọng ấy giúp người nhận dùng ngay được và thể hiện chu đáo từ cái nhỏ nhất.

Nhiều nhóm thiện nguyện cũng mang đến những sáng kiến thông minh xuất phát từ chính kinh nghiệm xương máu của vùng lũ. Như đội SOS 75 của Huế gửi gần 300 tấn hàng cứu trợ bằng những thùng nhựa 90 lít nắp kín. Mỗi thùng chứa gạo, mì, thuốc và nhu yếu phẩm, bảo đảm không bị nước ngấm. Sau khi lũ rút, chính chiếc thùng ấy lại trở thành vật dụng quý giá để chứa nước, cất đồ cho những gia đình vừa mất trắng tài sản.

Những câu chuyện ấy thể hiện sự tinh tế, tử tế, tặng bằng cả trái tim.

Thế nhưng, cũng trong những ngày nghĩa tình được khơi dậy mạnh mẽ nhất, không ít hình ảnh khiến cộng đồng mạng phải thở dài ngao ngán. Những bao tải quần áo cứu trợ lẫn lộn giữa đồ ấm, đồ cũ, đồ rách, thậm chí cả đồ lót đã qua sử dụng. Hay có người gửi đi váy dạ hội diêm dúa hoặc đồ ngắn cũn cỡn không thể mặc được trong hoàn cảnh mưa lũ. Những món đồ ấy khiến người nhận ngại ngùng và người phân loại cũng mệt mỏi.

Nhiều tình nguyện viên đã phải thẳng thắn nói rằng, không ai muốn nhận những món đồ từng vốn đã bị chính chủ không còn muốn dùng. Dù tấm lòng có thể không xấu nhưng cách cho không phù hợp đôi khi lại trở thành gánh nặng cho người nhận, điều mà bất kỳ ai làm thiện nguyện cũng không mong muốn.

Cho đi để sẻ chia, chứ không phải để dọn kho. Cho đi để người nhận cảm thấy được nâng đỡ, chứ không phải cảm thấy mình như đang nhận “rác thải quần áo”. Bởi tặng một món đồ không dùng được, vô tình lại tạo thêm áp lực cho tình nguyện viên phải phân loại, sắp xếp và xử lý. Giữa cảnh nước lên, nhà ngập, ai còn thời gian để bới trong đống đồ hỗn tạp ấy.

Thiện nguyện không chỉ là hành động “có gì góp nấy” mà đòi hỏi sự tôn trọng người nhận và đặt mình vào hoàn cảnh của họ.

Từ món quà nhỏ của những em học sinh, phụ huynh, giáo viên, từ những bộ đồ được gấp ngăn nắp, những gói quà gửi kèm lời nhắn ân cần đều cho thấy lòng tốt chỉ thật sự trọn vẹn khi đi cùng sự tinh tế.

Điều người vùng lũ cần là áo ấm, gạo khô, đèn pin, thuốc men… những thứ có thể giúp họ vượt qua đợt khó khăn trước mắt. Họ cần những vật dụng thiết thực, phù hợp, chứ không phải những món đồ chỉ mang ý nghĩa “đẩy đi cho nhẹ”.

Trong những lúc hoạn nạn, sự trân trọng dành cho nhau càng phải đặt lên hàng đầu. Khi trao đi món quà là trao luôn tình cảm tới người nhận. Nếu coi họ như đồng bào, cần cân nhắc kỹ hơn xem điều gì thật sự giúp được họ.

Nhiều địa phương, tổ chức thiện nguyện đã đưa ra hướng dẫn về đồ cứu trợ phù hợp, yêu cầu phân loại trước, khuyến khích gửi nhu yếu phẩm thay vì quần áo cũ và đặc biệt khuyến khích gửi tiền qua các kênh minh bạch để mua đúng thứ người dân đang cần. Việc chuẩn hóa này rất cần thiết để hoạt động cứu trợ đi vào hiệu quả, tránh lãng phí và tránh gây phản cảm.

Ở thời điểm cả nước hướng về miền Trung, Tây Nguyên, mỗi món quà gửi đi đều là một lời động viên. Nhưng lời động viên ấy chỉ trở nên trọn vẹn khi người cho đặt sự tôn trọng người nhận lên trước tiên. Không ai cần món quà quá sang trọng nhưng ai cũng trân trọng điều tử tế. Khi bão lũ đi qua, thứ còn lại là tình người. “Của cho không bằng cách cho”, bởi một món quà trao đi đúng cách luôn là món quà có giá trị lâu bền nhất.