Bộ Tài chính đã chuẩn bị 5.000 tỷ đồng vốn điều lệ cho Quỹ nhà ở quốc gia, dự kiến tăng lên 10.000 tỷ đồng sau 3 năm.
Sáng 12/11, trong phiên chất vấn và trả lời chất vấn tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thông tin về việc chuẩn bị nguồn vốn điều lệ 5.000 tỷ đồng để thành lập Quỹ nhà ở quốc gia, có thể nâng lên 10.000 tỷ đồng sau 3 năm hoạt động.
Cùng tham gia trả lời chất vấn, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh thông tin về tiến độ giải ngân đầu tư công và những bất cập còn tồn tại trong công tác đấu thầu.
Trả lời chất vấn trước Quốc hội về việc thành lập Quỹ nhà ở quốc gia, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết Bộ Tài chính đã phối hợp với Bộ Xây dựng xây dựng phương án và chuẩn bị nguồn lực vốn điều lệ 5.000 tỷ đồng trong Kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026-2030.
Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, phát triển nhà ở giá rẻ, hợp lý để người dân có chỗ ở là một trong những chính sách rất nhân văn, rất có trách nhiệm của Nhà nước. Nhà ở có vai trò đặc biệt quan trọng, bởi "có an cư thì mới lạc nghiệp". Hiến pháp và các quy định hiện hành đều nhấn mạnh quyền có chỗ ở của người dân.
Với phương châm đó, để thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 201/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm phát triển nhà ở xã hội. Trên cơ sở đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 302/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về Quỹ nhà ở quốc gia và biện pháp thi hành Nghị quyết 201/2025/QH15, cụ thể hóa các cơ chế, chính sách liên quan.
Nghị định đề cập việc thành lập và tổ chức hoạt động của quỹ nhà ở, gồm Quỹ nhà ở quốc gia ở cấp trung ương do Chính phủ thành lập và Quỹ nhà ở địa phương, nhằm phục vụ mục tiêu phát triển nhà ở xã hội, đáp ứng nhu cầu nhà ở của người dân.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết Kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026 - 2030 đã sẵn sàng nguồn vốn điều lệ 5.000 tỷ đồng cho quỹ và có thể nâng lên 10.000 tỷ đồng sau 3 năm hoạt động. Hiện Bộ Tài chính đang phối hợp tính toán đa chiều về sự cần thiết của quỹ và sẽ triển khai hướng dẫn cơ chế tài chính ngay khi quỹ được thành lập.
Tại phiên chất vấn, đại biểu Lê Thị Song An (Đoàn Tây Ninh) đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ nguyên tắc, tiêu chí và cơ chế bố trí vốn nhà nước tham gia các dự án PPP, bảo đảm tính chủ động, ổn định và khả năng thực hiện các cam kết của Nhà nước với nhà đầu tư.
Đại biểu đặc biệt quan tâm đến cơ chế bảo đảm nguồn lực tài chính để thực hiện cam kết chia sẻ phần giảm doanh thu theo quy định của pháp luật; đồng thời đề nghị Bộ trưởng cho biết giải pháp bảo đảm nguồn vốn được bố trí kịp thời, đầy đủ, tránh tình trạng thiếu nguồn lực thực hiện cam kết, ảnh hưởng đến phương án tài chính, niềm tin của nhà đầu tư và tiến độ triển khai dự án.
Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết huy động vốn tư nhân tham gia đầu tư hạ tầng theo phương thức PPP là hình thức nhằm huy động nguồn lực của toàn xã hội, kết hợp nguồn lực nhà nước và tư nhân để phát triển các công trình hạ tầng thiết yếu.
Theo Bộ trưởng, Việt Nam đã nghiên cứu phương thức đầu tư này từ khoảng năm 2010. Đến nay, sau khi Luật PPP ra đời năm 2022, cả nước đã triển khai 69 dự án PPP, tập trung chủ yếu vào hai hình thức BOT và BT.
Tuy nhiên, đặc thù của lĩnh vực hạ tầng là thời gian đầu tư dài, mức độ rủi ro cao. Trong khi đó, mục tiêu của nhà đầu tư tư nhân là lợi nhuận. Vì vậy, để thu hút được nguồn vốn này, theo Bộ trưởng, điều quan trọng là phải xây dựng hệ thống cơ chế, chính sách công khai, minh bạch, tạo điều kiện để nhà đầu tư có thể tính toán được phương án tài chính và kiểm soát rủi ro.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để triển khai hiệu quả các dự án PPP, cần có 3 loại quỹ hỗ trợ.
Thứ nhất là Quỹ hỗ trợ phát triển dự án (PDF), hỗ trợ công tác chuẩn bị dự án. Đây là nguồn lực để Nhà nước cùng các định chế tài chính trong nước và quốc tế tham gia nghiên cứu, tính toán phương án đầu tư cụ thể, công khai và minh bạch.
Thứ hai là Quỹ bù đắp khoảng trống tài chính (VGF), nhằm hỗ trợ thu hẹp khoảng cách tài chính, bảo đảm tính khả thi của dự án và tạo động lực để nhà đầu tư tư nhân tham gia.
Bộ trưởng lấy ví dụ, với một tuyến đường ở khu vực miền núi, khả năng thu hút vốn tư nhân có thể gặp nhiều khó khăn. Khi đó, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ tài chính phù hợp để nhà đầu tư có thể thu hồi vốn trong khoảng thời gian hợp lý. Theo Bộ trưởng, Luật PPP hiện hành đã quy định tỷ lệ vốn nhà nước tham gia dự án tối đa không vượt quá 70%.
Thứ ba là Quỹ đầu tư hạ tầng, có vai trò cung cấp nguồn vốn dài hạn cho các công trình hạ tầng, phù hợp với đặc thù đầu tư có thời gian thực hiện và thu hồi vốn kéo dài.
Nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện các công cụ hỗ trợ, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng, phải có đầy đủ những yếu tố này mới có thể huy động hiệu quả nguồn lực tư nhân vào đầu tư hạ tầng.
Bên cạnh việc huy động vốn, Bộ trưởng cũng lưu ý PPP còn góp phần đổi mới phương thức quản lý, vận hành công trình. Theo đó, Nhà nước chỉ tham gia một phần vốn đầu tư, còn nhà đầu tư có trách nhiệm bỏ kinh phí duy tu, bảo dưỡng và vận hành công trình theo hợp đồng.
Đây cũng là một ưu điểm cần được khuyến khích nhằm giảm áp lực nguồn lực ngân sách nhà nước trong đầu tư, quản lý và khai thác kết cấu hạ tầng. Đầu tư PPP phải đồng thời quan tâm đến quyền lợi của người dân, Bộ trưởng nhấn mạnh.
Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, kinh nghiệm quốc tế cho thấy khi triển khai các dự án PPP, cần bảo đảm quyền lựa chọn của người dân. Chẳng hạn, khi đầu tư đường cao tốc theo phương thức PPP và tổ chức thu phí, Nhà nước vẫn cần duy trì các tuyến đường hiện hữu để người dân có thêm lựa chọn phù hợp với nhu cầu và khả năng chi trả.
Bộ trưởng dẫn chứng khi tuyến cao tốc Bắc-Nam được đưa vào khai thác và thu phí, người dân vẫn có thể lựa chọn lưu thông trên Quốc lộ 1A.
Bộ trưởng nhấn mạnh đầu tư hạ tầng cơ sở kỹ thuật bằng vốn ngân sách nhà nước từ tiền thuế của nhân dân thì người dân phải được thụ hưởng. Nếu muốn di chuyển nhanh hơn, sử dụng dịch vụ có tốc độ cao hơn thì có thể lựa chọn dịch vụ PPP và trả phí tương ứng.
Theo Bộ trưởng, cách tiếp cận này giúp vừa huy động được nguồn lực tư nhân, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, đồng thời bảo đảm quyền lợi của người dân.
Trả lời chất vấn của đại biểu Nguyễn Hải Long (đoàn Đà Nẵng) về định hướng triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết Bộ đang trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, trong đó bổ sung cơ chế thử nghiệm trên thị trường chứng khoán.
Theo Bộ trưởng, cơ chế này nhằm phù hợp với yêu cầu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.
“Đây cũng là một trong những giải pháp để thúc đẩy phát triển thị trường chứng khoán của chúng ta,” Bộ trưởng nhấn mạnh.
Bộ trưởng cho biết mục tiêu đến năm 2030, quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán đạt 100% GDP. Hiện nay, quy mô thị trường cổ phiếu đạt hơn 80% GDP; thị trường trái phiếu đạt xấp xỉ 30% GDP so với mục tiêu khoảng 50% GDP; thị trường phái sinh đạt khoảng 20-30% GDP.
Về triển khai cơ chế thử nghiệm, Bộ trưởng khẳng định, ngay sau khi luật được ban hành, Bộ Tài chính sẽ ban hành hướng dẫn hoặc báo cáo Chính phủ ban hành các quy định hướng dẫn, bảo đảm công khai, minh bạch, kiểm soát được rủi ro và đặc biệt là bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.
Đối với các phương thức, sản phẩm mới, Bộ trưởng cho biết Bộ khuyến khích các tổ chức trung gian trên thị trường chứng khoán nghiên cứu, xây dựng và đăng ký thử nghiệm. Cơ quan quản lý sẽ xem xét phê duyệt, đồng thời thực hiện kiểm soát trong quá trình triển khai.
“Để bảo đảm mục tiêu vừa phát triển thị trường, vừa kiểm soát được hoạt động trong một thời gian nhất định, chúng ta sẽ tổ chức tổng kết, đánh giá, qua đó bảo đảm thực hiện các mục tiêu đã đặt ra,” Bộ trưởng nêu rõ.
Cùng tham gia giải trình, trả lời chất vấn về các vấn đề liên quan, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh báo cáo, tỷ lệ giải ngân đầu tư công đến hết tháng 10 đạt khoảng 74%, đồng thời chỉ ra cả nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến tình trạng chậm giải ngân ở một số địa phương.
Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, mức 74% là kết quả rất tốt so với cùng kỳ năm trước, nhưng vẫn còn một số tỉnh, thành giải ngân chậm. Nguyên nhân khách quan chủ yếu là vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, biến động giá, thiếu nguồn vật liệu và nhân lực, cùng ảnh hưởng của điều kiện thời tiết đến tiến độ thi công. Về chủ quan, đó là trách nhiệm của các chủ dự án trong quản trị, tổ chức thực hiện và năng lực điều hành còn khó khăn, vướng mắc.
Liên quan đến công tác đấu thầu, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, các nhà thầu tham gia cơ bản đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định, song trên thực tế vẫn tiềm ẩn những vi phạm trong quá trình tổ chức và thực hiện.
Đáng chú ý là tình trạng một số liên danh nhà thầu đưa ra mức giá dự thầu thấp bất thường để cạnh tranh, dẫn đến nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng, tiến độ và hiệu quả của dự án.
"Thực tế có những dự án mà tỷ lệ tiết giảm giá chỉ đạt 0,5%, 0,7% hoặc 1%. Đây là vấn đề cần được nhìn nhận, đánh giá thận trọng, bởi hiệu quả tiết kiệm ngân sách thông qua đấu thầu cần được xem xét đồng thời với chất lượng công trình và hiệu quả đầu tư," Bộ trưởng Trần Hồng Minh nói.
Theo người đứng đầu ngành xây dựng, với các công trình trọng điểm, trọng tâm triển khai thời gian qua theo cơ chế, chính sách đã được Quốc hội cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu gắn với yêu cầu tiết giảm 5% giá trị, việc thực hiện cơ bản đạt hiệu quả.
Đây cũng là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, đánh giá và hoàn thiện cơ chế quản lý, lựa chọn nhà thầu, bảo đảm công khai, minh bạch, đúng quy định và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư.
Bộ trưởng cũng thừa nhận thực tế có nhà thầu nhờ hình thức liên danh đã trúng nhiều dự án, nhưng năng lực chỉ nằm trong năng lực của liên danh, còn năng lực thực tiễn của bản thân nhà thầu lại không bảo đảm.
Về hành vi "bán thầu" - giao lại công việc cho các nhà thầu nhỏ mà đại biểu phản ánh, Bộ trưởng cho biết vấn đề này đã được các cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, có ý kiến, nhưng xử lý rất khó.
Luật Đấu thầu hiện hành quy định quy trình xét duyệt chặt chẽ về năng lực tài chính, máy móc, trang thiết bị thi công và nhân lực; song nếu vẫn xảy ra hiện tượng giao thầu lại thì cần xem xét trách nhiệm của đơn vị thi công và xử lý theo pháp luật.
Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, sai phạm này cũng thuộc trách nhiệm của các chủ đầu tư trong việc kiểm soát tiến độ, quản lý chất lượng dự án và đặc biệt là kiểm tra các đơn vị thi công. Khi sửa đổi Luật Đấu thầu do Bộ Tài chính chủ trì, Bộ Xây dựng sẽ tham gia đóng góp ý kiến trong phần xây dựng nghị định, bảo đảm quy trình đấu thầu chặt chẽ, khách quan và không xảy ra tình trạng chuyển giao thầu.
Theo TTXVN
