Dấu xưa kho lương trong trận Bạch Đằng

Từ kho lương Phú Lương đến chiến thắng Bạch Đằng

Đền Phú Xá ngày nay là đền thờ Phú Lương xưa. Theo tư liệu và truyền ngôn được lưu giữ tại địa phương, năm 1288, khi chuẩn bị cho trận quyết chiến trên sông Bạch Đằng, làng Phú Lương được chọn làm nơi chuẩn bị, cất giữ lương thảo phục vụ quân đội nhà Trần. Sau khi Hưng Đạo Đại vương qua đời năm 1300, người dân Phú Lương lập đền thờ để tưởng nhớ công lao của ngài.

Đằng sau câu chuyện về kho lương là hình ảnh những người dân bình dị góp sức cho cuộc kháng chiến. Trong đó có Bùi Thị Từ Nhiên, người con dâu họ Phạm của làng, được nhân dân ghi nhớ vì có công chăm lo quân lương cho quân đội nhà Trần.

Theo truyền lại, khi đoàn quân Trần Hưng Đạo đi qua Phú Lương, bà đã đem thóc gạo và vận động người dân đóng góp, lập kho lương phục vụ tướng sĩ. Do việc vận chuyển lương thực trên sông nước gặp khó khăn, bà còn nghĩ cách làm bánh đa tráng bằng bột chín để quân sĩ mang theo như lương khô. Trước khi quân Trần rút về Vạn Kiếp, bà được phong tặng danh hiệu Nữ tướng hậu cần.

Câu chuyện về bà Bùi Thị Từ Nhiên cũng cho thấy sự chung sức của người dân làng quê phía sau chiến tuyến. Những chiếc bánh đa từ giải pháp bảo đảm lương thực cho quân sĩ nay trở thành dấu ấn văn hóa của đền Phú Xá. Trong lễ hội, bánh đa nướng được dùng làm lễ phẩm dâng Đức Thánh Trần, nhắc nhớ công việc hậu cần của cha ông trước trận Bạch Đằng năm 1288.

Ông Phạm Quang Nhân, Phó trưởng Tiểu ban quản lý di tích, thủ nhang đền Phú Xá cho biết, câu chuyện về kho lương và công lao của bà Bùi Thị Từ Nhiên vẫn được người dân địa phương gìn giữ, kể lại trong các dịp lễ hội. Theo ông, đây cũng là dịp để trao truyền những câu chuyện lịch sử và công lao của cha ông trong sự nghiệp chống giặc ngoại xâm.

Gìn giữ di tích, kể tiếp câu chuyện lịch sử

Không chỉ có giá trị lịch sử, đền Phú Xá còn là công trình kiến trúc có giá trị. Qua nhiều lần tu bổ, tôn tạo, quần thể di tích gồm tiền đường, nhà thiêu hương, giải vũ, nhà đệ nhị và hậu cung. Công trình mang kiến trúc “nội công ngoại quốc”, với mái đao cong lợp ngói mũi hài và nhiều đường nét chạm khắc, trang trí mang dấu ấn nghệ thuật thời Lê trung hưng và thời Nguyễn.

Điểm đặc biệt của đền Phú Xá là câu chuyện lịch sử gắn với đời sống cộng đồng. Bên cạnh Hưng Đạo Đại vương còn có những người dân góp gạo, góp sức, bên cạnh chiến công trên chiến trường là câu chuyện hậu cần và những ký ức được lưu giữ trong làng.

Bà Nguyễn Khánh Chi, Phó Chủ tịch UBND phường Đông Hải cho rằng, đền Phú Xá gắn với câu chuyện về Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và công lao của người dân địa phương trong việc chăm lo quân lương cho quân đội nhà Trần. Theo bà, lễ hội là dịp kể lại những câu chuyện này một cách sinh động, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về tinh thần yêu nước, đoàn kết và trách nhiệm của cha ông với quê hương, đất nước.

Địa phương xác định bảo tồn phải gắn với phát huy giá trị di tích. “Trước hết phải giữ được những giá trị gốc của di tích và lễ hội. Trên nền tảng đó, chúng ta đổi mới cách giới thiệu để lịch sử trở nên gần gũi hơn với người trẻ”, bà Nguyễn Khánh Chi nói.

Cùng với tổ chức lễ hội, địa phương sẽ đẩy mạnh tuyên truyền trên các nền tảng số bằng hình ảnh, video, mã QR và những câu chuyện ngắn, dễ hiểu về di tích. Phường cũng có kế hoạch số hóa 3D các di tích, từng bước kết nối đền Phú Xá với Từ Lương Xâm, Phủ Thượng Đoạn, chùa Vẽ và các điểm di tích khác để hình thành những hành trình tìm hiểu lịch sử, văn hóa.

Năm 2026, Lễ hội đền Phú Xá diễn ra trong 3 ngày, từ 29/9 đến 1/10 (tức 19 - 21/8 âm lịch). Bên cạnh các nghi thức truyền thống, lễ hội có nhiều hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian và biểu diễn ca trù.

Đền Phú Xá không chỉ lưu giữ dấu tích quá khứ mà còn là nơi kể lại lịch sử, tiếp nối các giá trị văn hóa và nhắc nhớ về sự đóng góp của những con người bình dị phía sau chiến thắng Bạch Đằng năm 1288.