Để người trẻ yên tâm sinh con

Chủ đề nhấn mạnh tương lai dân số phụ thuộc vào lựa chọn của thế hệ trẻ hôm nay.

Tại Việt Nam, những năm trước đây, chính sách dân số tập trung vào mục tiêu “kế hoạch hóa gia đình” thì nay bài toán dân số đã thay đổi. Việt Nam đang đối mặt với xu hướng mức sinh giảm xuống dưới mức sinh thay thế.

Theo Cục Thống kê năm 2025, sau sáp nhập đơn vị hành chính, 13/34 tỉnh, thành phố có tổng tỷ suất sinh dưới 2,1 con/phụ nữ. Đây không còn đơn thuần là câu chuyện sinh nhiều hay sinh ít, mà là bài toán về nguồn nhân lực, già hóa dân số, sức cạnh tranh của nền kinh tế và sự phát triển bền vững của quốc gia trong nhiều thập niên tới.

Trong bối cảnh đó, Luật Dân số năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đánh dấu một bước chuyển rất đáng chú ý. Lần đầu tiên, tư duy quản lý dân số chuyển mạnh từ "kế hoạch hóa gia đình" sang "dân số và phát triển". Quyền quyết định số con, thời điểm sinh con và khoảng cách giữa các lần sinh được trao nhiều hơn cho mỗi cá nhân, mỗi gia đình.

Đồng thời, nhiều chính sách hỗ trợ cũng được thiết kế theo hướng tạo điều kiện để người trẻ yên tâm sinh và nuôi con, như ưu tiên mua nhà ở xã hội đối với gia đình sinh đủ hai con tại địa phương có mức sinh thấp, tăng thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ sinh con thứ hai, hay siết chặt các quy định ngăn chặn lựa chọn giới tính thai nhi...

Tuy nhiên, dù có nhiều quyền lựa chọn hơn, thanh niên hiện nay lại có xu hướng kết hôn muộn, sinh con muộn, sinh ít con hoặc không sinh con. Giá nhà ở tăng cao, chi phí nuôi dạy con lớn, áp lực việc làm, sự nghiệp và mong muốn nâng cao chất lượng cuộc sống khiến nhiều người trẻ cân nhắc kỹ trước khi lập gia đình và sinh con.

Hải Phòng là một trong những địa phương chủ động triển khai các chính sách dân số. Sau hợp nhất, thành phố có hơn 4,2 triệu dân (số liệu của Chi cục Dân số và Trẻ em thuộc Sở Y tế), đồng thời vẫn đối mặt với nhiều thách thức như mất cân bằng giới tính khi sinh, già hóa dân số và xu hướng sinh ít con ở thanh niên. Hiện tỷ số giới tính khi sinh là 116,7 bé trai/100 bé gái, cao hơn mức cân bằng tự nhiên. Trong khi đó, xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con trong thanh niên ngày càng rõ nét, đặc biệt tại khu vực đô thị.

Cuối năm 2025, HĐND thành phố ban hành Nghị quyết số 49/2025/NQ-HĐND, hỗ trợ 3 triệu đồng đối với phụ nữ sinh con thứ hai trước 35 tuổi, cùng Nghị quyết số 50/2025/NQ-HĐND triển khai đồng bộ nhiều giải pháp kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh và nâng cao chất lượng dân số. Đến nay, Hải Phòng vẫn duy trì mức sinh khoảng 2,17 con/phụ nữ, cao hơn mức sinh thay thế. Đây là kết quả đáng khích lệ nếu đặt trong bối cảnh nhiều địa phương đang đối mặt với tình trạng giảm sinh kéo dài.

Thành phố cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 tăng bình quân 0,5 - 1% tổng tỷ suất sinh mỗi năm, bảo đảm trên 95% số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ được tiếp cận thông tin về kết hôn, sinh con, đồng thời triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ sinh đủ 2 con tại 100% số xã, phường, đặc khu.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy khoản hỗ trợ một lần, dù có ý nghĩa khuyến khích, vẫn chưa đủ để thay đổi quyết định của phần lớn các gia đình trẻ. Điều họ trăn trở không chỉ là chi phí khi sinh con, mà còn là gánh nặng chi phí cho quá trình nuôi dưỡng và giáo dục con trong gần hai thập niên.

Vì vậy, chính sách khuyến sinh cần được nhìn nhận như một chính sách phát triển con người, thay vì chỉ là chính sách dân số. Khuyến sinh không thể chỉ dừng ở hỗ trợ tiền, mà phải hướng tới xây dựng môi trường sống thân thiện với gia đình trẻ: nhà ở phù hợp, hệ thống nhà trẻ, trường học, dịch vụ y tế chất lượng; tạo điều kiện để phụ nữ cân bằng giữa công việc và gia đình; khuyến khích nam giới chia sẻ trách nhiệm chăm sóc con; kiên trì xóa bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ, kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh.

Chủ đề Ngày Dân số thế giới năm nay nhắc nhở rằng thanh niên không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách dân số, mà còn là chủ thể quyết định tương lai dân số quốc gia. Muốn người trẻ yên tâm kết hôn, sinh con và xây dựng gia đình, cần một hệ thống chính sách đủ mạnh để giảm bớt những áp lực về việc làm, nhà ở, giáo dục, y tế và môi trường sống.

Ở chiều ngược lại, mỗi người trẻ cũng cần nhìn nhận việc xây dựng gia đình, sinh và nuôi dạy con không chỉ là lựa chọn cá nhân mà còn là trách nhiệm đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Khi khát vọng lập thân, lập nghiệp đi cùng khát vọng xây dựng gia đình hạnh phúc và sinh đủ số con trong độ tuổi phù hợp, đó sẽ là nền tảng để Hải Phòng và cả nước duy trì quy mô dân số hợp lý, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển bền vững.